ଵିକ୍ରୋଶମାନସ୍ଯ ତୁ ମେ ସୁଗ୍ରୀଵେତି ପୁନଃ ପୁନଃ। ଯତଃ ପ୍ରତିଵଚୋ ନାସ୍ତି ତତୋଽହଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ
ମୁଁ ପୁନିପୁନି 'ସୁଗ୍ରୀବ!' ବୋଲି ଡାକିଲି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଉତ୍ତର ମିଳିଲାନି, ଏହାରେ ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲି।
ପାଦପ୍ରହାରୈସ୍ତୁ ମଯା ବହୁଭିଃ ପରିପାତିତମ୍। ତତୋଽହଂ ତେନ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ପଥା ପୁରମୁପାଗତଃ
ମୁଁ ଅନେକ ପାଦ ଘାତରେ ଦ୍ୱାରକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲି; ଏହିପରେ ମୁଁ ସେହି ପଥରେ ବାହାରି ନଗରକୁ ଫେରିଆସିଲି।
ତତ୍ରାନେନାସ୍ମି ସଂରୁଦ୍ଧୋ ରାଜ୍ଯଂ ମୃଗଯତାଽଽତ୍ମନଃ। ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ନୃଶଂସେନ ଵିସ୍ମୃତ୍ଯ ଭ୍ରାତୃସୌହୃଦମ୍
ସେଠାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଚାହିଁ, ନିଷ୍ଠୁର ଭାବରେ ଭାଉଣ୍ଡିଆ ସମ୍ପର୍କକୁ ଭୁଲି, ମୋତେ ରାଜ୍ୟରୁ ବାରଣ କଲା।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ମାଂ ତତ୍ର ଵସ୍ତ୍ରେଣୈକେନ ଵାନରଃ। ତଦା ନିର୍ଵାସଯାମାସ ଵାଲୀ ଵିଗତସାଧ୍ଵସଃ
ଏଭଳି କହି, ନିର୍ଭୟ ହୋଇଥିବା ବାଳୀ ମୋତେ ଏକ ଜାମା ପିନ୍ଧି ଦେଇ ସେଠାରୁ ନିଷ୍କାଷିତ କଲା।
ତେନାହମପଵିଦ୍ଧଶ୍ଚ ହୃତଦାରଶ୍ଚ ରାଘଵ। ତଦ୍ଭଯାଚ୍ଚ ମହୀଂ ସର୍ଵାଂ କ୍ରାନ୍ତଵାନ୍ ସଵନାର୍ଣଵାମ୍
ଏଭଳି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଦିଆଯାଇ, ଜୀବନ ସଂଗିନୀକୁ ହରାଇ, ରାଘବ, ତାଙ୍କ ଭୟରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ଅଟବୀ ଓ ସମୁଦ୍ର ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥିଲି।
ଋଷ୍ଯମୂକଂ ଗିରିଵରଂ ଭାର୍ଯାହରଣଦୁଃଖିତଃ। ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ଦୁରାଧର୍ଷଂ ଵାଲିନଃ କାରଣାନ୍ତରେ
ସ୍ତ୍ରୀ ହରାଇ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ବାଳୀ ଅନ୍ୟ କାରଣରେ ଯିଏ ନିକଟିଆସିପାରିନଥିଲେ, ମୁଁ ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼କୁ ପ୍ରବେଶ କଲି।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଵୈରାନୁକଥନଂ ମହତ୍। ଅନାଗସା ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵ୍ଯସନଂ ପଶ୍ଯ ରାଘଵ
ମୁଁ ଏହି ଶତ୍ରୁତାର ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଦେଖ, ରାଘବ, ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଏହି ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛି।
ଵାଲିନଶ୍ଚ ଭଯାତ୍ ତସ୍ଯ ସର୍ଵଲୋକଭଯାପହ। କର୍ତୁମର୍ହସି ମେ ଵୀର ପ୍ରସାଦଂ ତସ୍ଯ ନିଗ୍ରହାତ୍
ବାଳୀଙ୍କ ଭୟରେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରେ, ମୁଁ ତୁମର ଦୟା ଚାହୁଁ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦମନ କରି ମୋତେ ଉପକୃତ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ତେଜସ୍ଵୀ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଧର୍ମସଂହିତମ୍। ଵଚନଂ ଵକ୍ତୁମାରେଭେ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମ, ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ହସିଥିବା ପରି।
ଅମୋଘାଃ ସୂର୍ଯସଂକାଶା ନିଶିତା ମେ ଶରା ଇମେ। ତସ୍ମିନ୍ ଵାଲିନି ଦୁର୍ଵୃତ୍ତେ ପତିଷ୍ଯନ୍ତି ରୁଷାନ୍ଵିତାଃ
ମୋ ଏହି ଅସଫଳ ନହେବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଗୁଡିକ, ଦୁଷ୍ଟ ବାଳୀ ଉପରେ କ୍ରୋଧରେ ପଡ଼ିବ।
ଯାଵତ୍ ତଂ ନହି ପଶ୍ଯେଯଂ ତଵ ଭାର୍ଯାପହାରିଣମ୍। ତାଵତ୍ ସ ଜୀଵେତ୍ ପାପାତ୍ମା ଵାଲୀ ଚାରିତ୍ରଦୂଷକଃ
ମୁଁ ତୁମ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ହରାଇଥିବା ବାଳୀକୁ ଦେଖିନଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ ପାପୀ ଓ ଚରିତ୍ର ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ବାଳୀ ବଞ୍ଚି ରହିବ।
ଆତ୍ମାନୁମାନାତ୍ ପଶ୍ଯାମି ମଗ୍ନସ୍ତ୍ଵଂ ଶୋକସାଗରେ। ତ୍ଵାମହଂ ତାରଯିଷ୍ଯାମି ବାଢଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ପୁଷ୍କଲମ୍
ମୋ ଅନୁମାନରେ ଦେଖୁଛି, ତୁମେ ଶୋକର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଛ; ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବି, ତୁମେ ବହୁତ ସୁଖ ପାଇବ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ଷପୌରୁଷଵର୍ଧନମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପରମପ୍ରୀତଃ ସୁମହଦ୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସେହି ହର୍ଷ ଓ ସାହସ ବଢ଼ାଇଥିବା କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ, ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲେ।
thumb|ଏକାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଏକାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ରାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ଷପୌରୁଷଵର୍ଧନମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପୂଜଯାଂଚକ୍ରେ ରାଘଵଂ ପ୍ରଶଶଂସ ଚ
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯାହା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ହର୍ଷ ଓ ସାହସ ବଢ଼ାଇଲା, ସୁଗ୍ରୀବ ରାଘବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଓ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଅସଂଶଯଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ମର୍ମାତିଗୈଃ ଶରୈଃ। ତ୍ଵଂ ଦହେଃ କୁପିତୋ ଲୋକାନ୍ ଯୁଗାନ୍ତ ଇଵ ଭାସ୍କରଃ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ତୁମେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ମର୍ମକୁ ବିଦିର୍ଣ୍ଣ କରିଥିବା ବାଣ ଦ୍ୱାରା, କ୍ରୋଧରେ ଯୁଗାନ୍ତର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଜଳାଇପାରିବ।
ଵାଲିନଃ ପୌରୁଷଂ ଯତ୍ତଦ୍ ଯଚ୍ଚ ଵୀର୍ଯଂ ଧୃତିଶ୍ଚ ଯା। ତନ୍ମମୈକମନାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଧତ୍ସ୍ଵ ଯଦନନ୍ତରମ୍
ବାଲିଙ୍କର ଶକ୍ତି, ସାହସ ଓ ଧୃଢତା ବିଷୟରେ ମନ ଲଗାଇ ଶୁଣ; ପରେ ତୁମେ ଯାହା ଭଲ ଭାବୁଛ, ସେହିପରି କର।
ସମୁଦ୍ରାତ୍ ପଶ୍ଚିମାତ୍ ପୂର୍ଵଂ ଦକ୍ଷିଣାଦପି ଚୋତ୍ତରମ୍। କ୍ରାମତ୍ଯନୁଦିତେ ସୂର୍ଯେ ଵାଲୀ ଵ୍ଯପଗତକ୍ଲମଃ
ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ରରୁ ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ବାଲି କ୍ଲାନ୍ତି ନାହିଁ ହୋଇ ଦୂର ଦୂର ଯାଉଛି।
ଅଗ୍ରାଣ୍ଯାରୁହ୍ଯ ଶୈଲାନାଂ ଶିଖରାଣି ମହାନ୍ତ୍ଯପି। ଊର୍ଧ୍ଵମୁତ୍ପାତ୍ଯ ତରସା ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ବାଲି ପାହାଡ଼ର ଉଚ୍ଚ ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ି, ତାହାକୁ ଜୋର ଦେଇ ଉପରକୁ ଉଡ଼ି ଧରିପାରେ; ଏହି ତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁତା।
ବହଵଃ ସାରଵନ୍ତଶ୍ଚ ଵନେଷୁ ଵିଵିଧା ଦ୍ରୁମାଃ। ଵାଲିନା ତରସା ଭଗ୍ନା ବଲଂ ପ୍ରଥଯତାଽଽତ୍ମନଃ
ବନରେ ବହୁ ପ୍ରକାର ମଜବୁତ ଗଛ ବାଲିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି; ଏହିପରି ତାଙ୍କ ପାଉରୁଷ ଦେଖାଉଛନ୍ତି।
ମହିଷୋ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ନାମ କୈଲାସଶିଖରପ୍ରଭଃ। ବଲଂ ନାଗସହସ୍ରସ୍ଯ ଧାରଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
କୈଳାସ ଶିଖର ପରି ଚମକୁଥିବା ଡୁନ୍ଦୁଭି ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହିଷ ଥିଲା, ଯାହାର ଶକ୍ତି ହଜାର ହାତୀ ପରି।
ସ ଵୀର୍ଯୋତ୍ସେକଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଵରଦାନେନ ମୋହିତଃ। ଜଗାମ ସ ମହାକାଯଃ ସମୁଦ୍ରଂ ସରିତାଂ ପତିମ୍
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ମଦ ହୋଇ ଏବଂ ଏକ ଦାନରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେ ମହାକାୟ ଡୁନ୍ଦୁଭି ସମୁଦ୍ର, ନଦୀମାନଙ୍କ ମାଳିକ, ପାଖକୁ ଗଲା।
ଊର୍ମିମନ୍ତମତିକ୍ରମ୍ଯ ସାଗରଂ ରତ୍ନସଂଚଯମ୍। ମମ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛେତି ତମୁଵାଚ ମହାର୍ଣଵମ୍
ଉତ୍ତଳ ଓ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେ ମହାସାଗରକୁ କହିଲା, 'ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ।'
ତତଃ ସମୁଦ୍ରୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ସମୁତ୍ଥାଯ ମହାବଲଃ। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଵଚନଂ ରାଜନ୍ନସୁରଂ କାଲଚୋଦିତମ୍
ତାପରେ ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସମୁଦ୍ର ଉଠି, ଭାଗ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ରାଜା ଡୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ କହିଲା।
ଶୈଲରାଜୋ ମହାରଣ୍ଯେ ତପସ୍ଵିଶରଣଂ ପରମ୍। ଶଂକରଶ୍ଵଶୁରୋ ନାମ୍ନା ହିମଵାନିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ପାହାଡ଼ର ରାଜା, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଶିବଙ୍କର ଶ୍ବଶୁର ନାମରେ ଶ୍ରୀମତ୍ ହିମବତ୍ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ମହାପ୍ରସ୍ରଵଣୋପେତୋ ବହୁକନ୍ଦରନିର୍ଝରଃ। ସ ସମର୍ଥସ୍ତଵ ପ୍ରୀତିମତୁଲାଂ କର୍ତୁମର୍ହତି
ବଡ଼ ଝରଣା, ଅନେକ ଗୁହା ଓ ଝରା ଥିବା ଏହି ପାହାଡ଼, ତୁମକୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସନ୍ତୋଷ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ।
ତଂ ଭୀତମିତି ଵିଜ୍ଞାଯ ସମୁଦ୍ରମସୁରୋତ୍ତମଃ। ହିମଵଦ୍ଵନମାଗମ୍ଯ ଶରଶ୍ଚାପାଦିଵ ଚ୍ଯୁତଃ
ସମୁଦ୍ରକୁ ଭୟଭିତ ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସୁର ଡୁନ୍ଦୁଭି ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ଶର ପରି ହିମବତ୍ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲା।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ଗିରେଃ ଶ୍ଵେତା ଗଜେନ୍ଦ୍ରପ୍ରତିମାଃ ଶିଲାଃ। ଚିକ୍ଷେପ ବହୁଧା ଭୂମୌ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ଵିନନାଦ ଚ
ତାପରେ ଡୁନ୍ଦୁଭି ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶ୍ବେତ, ହାତୀ ପରି ଶିଳାଗୁଡିକୁ ଭୂମିରେ ବହୁ ଦିଗରେ ଫିଙ୍ଗିଲା ଓ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହୁଁକାର ଦେଲା।
ତତଃ ଶ୍ଵେତାମ୍ବୁଦାକାରଃ ସୌମ୍ଯଃ ପ୍ରୀତିକରାକୃତିଃ। ହିମଵାନବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ଵ ଏଵ ଶିଖରେ ସ୍ଥିତଃ
ସେତେବେଳେ, ଶ୍ବେତ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ମୃଦୁ ଓ ପ୍ରୀତିକର ହିମବତ୍ ନିଜ ଶିଖରରେ ଦଢ଼ି, ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
କ୍ଲେଷ୍ଟୁମର୍ହସି ମାଂ ନ ତ୍ଵଂ ଦୁନ୍ଦୁଭେ ଧର୍ମଵତ୍ସଲ। ରଣକର୍ମସ୍ଵକୁଶଲସ୍ତପସ୍ଵିଶରଣୋ ହ୍ଯହମ୍
ଡୁନ୍ଦୁଭି, ଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ, ତୁମେ ମୋତେ ଅସୁବିଧା ଦିଅନାହିଁ; ମୁଁ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଓ ତପସ୍ୟା କାମରେ ପ୍ରତିଭା, ଯୁଦ୍ଧ କାମରେ ନୁହେଁ।