ମାମାହ ସୁହୃଦାଂ ମଧ୍ଯେ ଵାକ୍ଯଂ ପରମଗର୍ହିତମ୍। ଵିଦିତଂ ଵୋ ମଯା ରାତ୍ରୌ ମାଯାଵୀ ସ ମହାସୁରଃ
ସେ ସହୃଦୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ ଅତି ଅପମାନଜନକ କଥା କହିଲା: 'ତମେ ସମସ୍ତେ ଜାଣିଛ, ମୋ ଦ୍ୱାରା, ମାୟାବୀ ମହାଅସୁର ରାତିରେ...'
ମାଂ ସମାହ୍ଵଯତ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଯୁଦ୍ଧାକାଂକ୍ଷୀ ତଦା ପୁରା। ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିଃସୃତୋଽହଂ ନୃପାଲଯାତ୍
ପୂର୍ବରୁ, ସେ କ୍ରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁ, ମୋତେ ଆହ୍ୱାନ କଲା। ସେ କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ରାଜନଗର ଛାଡ଼ିଦେଲି।
ଅନୁଯାତଶ୍ଚ ମାଂ ତୂର୍ଣମଯଂ ଭ୍ରାତା ସୁଦାରୁଣଃ। ସ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ମାଂ ରାତ୍ରୌ ସଦ୍ଵିତୀଯଂ ମହାବଲଃ
ମୋ ଭୟଙ୍କର ଭାଇ ତୁରନ୍ତ ମୋ ପଛରେ ଚାଲିଗଲା। କିନ୍ତୁ ସେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାତିରେ ମୋତେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସହିତ ଦେଖିଲା।
ପ୍ରାଦ୍ରଵଦ୍ ଭଯସଂତ୍ରସ୍ତୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯାଵାଂ ସମୁପାଗତୌ। ଅଭିଦ୍ରୁତସ୍ତୁ ଵେଗେନ ଵିଵେଶ ସ ମହାବିଲମ୍
ସେ ଭୟରେ ଅତି ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ପଳାଇଗଲା। ତୁରନ୍ତ ଦୂତିରେ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ତଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ସୁଘୋରଂ ସୁମହଦ୍ବିଲମ୍। ଅଯମୁକ୍ତୋଽଥ ମେ ଭ୍ରାତା ମଯା ତୁ କ୍ରୂରଦର୍ଶନଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବଡ଼ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି ବୋଲି ଜାଣି, ମୋ ଭାଇ, ଦୁଃଖଜନକ ଦେଖାରେ, ତାପରେ ମୋତେ କହିଲା:
ଅହତ୍ଵା ନାସ୍ତି ମେ ଶକ୍ତିଃ ପ୍ରତିଗନ୍ତୁମିତଃ ପୁରୀମ୍। ବିଲଦ୍ଵାରି ପ୍ରତୀକ୍ଷ ତ୍ଵଂ ଯାଵଦେନଂ ନିହନ୍ମ୍ଯହମ୍
'ମୁଁ ତାକୁ ମାରିନଥିଲେ ଏଠାରୁ ସହରକୁ ଫେରିପାରିବିନାହିଁ। ତୁମେ ଗୁହାର ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କର, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ତାକୁ ମାରିଦେଇବି।'
ସ୍ଥିତୋଽଯମିତି ମତ୍ଵାହଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ତୁ ଦୁରାସଦମ୍। ତଂ ମେ ମାର୍ଗଯତସ୍ତତ୍ର ଗତଃ ସଂଵତ୍ସରସ୍ତଦା
ମୁଁ ଭାବିଲି, 'ସେ ଏଠାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି', ତେଣୁ ଦୁର୍ଲଭ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲି। ତାଉପରେ ମୁଁ ତାକୁ ଖୋଜୁଥିବା ବେଳେ, ଏକ ବର୍ଷ କଟିଗଲା।
ସ ତୁ ଦୃଷ୍ଟୋ ମଯା ଶତ୍ରୁରନିର୍ଵେଦାଦ୍ ଭଯାଵହଃ। ନିହତଶ୍ଚ ମଯା ସଦ୍ଯଃ ସ ସର୍ଵୈଃ ସହ ବନ୍ଧୁଭିଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ମୋ ଶତ୍ରୁକୁ ଦେଖିଲି, ଭୟଜନକ ଏବଂ ଅନିର୍ବେଦୀ। ମୁଁ ତାକୁ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପରିବାର ସହିତ ଏକାଥିରେ ମାରିଦେଇଲି।
ତସ୍ଯାସ୍ଯାତ୍ତୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତେନ ରୁଧିରୌଘେଣ ତଦ୍ବିଲମ୍। ପୂର୍ଣମାସୀଦ୍ ଦୁରାକ୍ରାମଂ ସ୍ତନତସ୍ତସ୍ଯ ଭୂତଲେ
ତାହାର ମୁହଁରୁ ରକ୍ତର ଝରଣା ବହିଲା, ସେ ଅଗ୍ରହ୍ୟ ଗୁହାକୁ ପୂରିଦେଲା, ଏବଂ ଭୂମିରେ ଗୁଞ୍ଜିଲା।
ସୂଦଯିତ୍ଵା ତୁ ତଂ ଶତ୍ରୁଂ ଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ତମହଂ ସୁଖମ୍। ନିଷ୍କ୍ରାମଂ ନୈଵ ପଶ୍ଯାମି ବିଲସ୍ଯ ପିହିତଂ ମୁଖମ୍
ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିଦେଇ ସୁଖରେ ବାହାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, କିନ୍ତୁ ଗୁହାର ବନ୍ଦ ଦ୍ୱାର ଦେଖିପାରିଲିନି।
ଵିକ୍ରୋଶମାନସ୍ଯ ତୁ ମେ ସୁଗ୍ରୀଵେତି ପୁନଃ ପୁନଃ। ଯତଃ ପ୍ରତିଵଚୋ ନାସ୍ତି ତତୋଽହଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ
ମୁଁ ପୁନିପୁନି 'ସୁଗ୍ରୀବ!' ବୋଲି ଡାକିଲି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଉତ୍ତର ମିଳିଲାନି, ଏହାରେ ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲି।
ପାଦପ୍ରହାରୈସ୍ତୁ ମଯା ବହୁଭିଃ ପରିପାତିତମ୍। ତତୋଽହଂ ତେନ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ପଥା ପୁରମୁପାଗତଃ
ମୁଁ ଅନେକ ପାଦ ଘାତରେ ଦ୍ୱାରକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲି; ଏହିପରେ ମୁଁ ସେହି ପଥରେ ବାହାରି ନଗରକୁ ଫେରିଆସିଲି।
ତତ୍ରାନେନାସ୍ମି ସଂରୁଦ୍ଧୋ ରାଜ୍ଯଂ ମୃଗଯତାଽଽତ୍ମନଃ। ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ନୃଶଂସେନ ଵିସ୍ମୃତ୍ଯ ଭ୍ରାତୃସୌହୃଦମ୍
ସେଠାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଚାହିଁ, ନିଷ୍ଠୁର ଭାବରେ ଭାଉଣ୍ଡିଆ ସମ୍ପର୍କକୁ ଭୁଲି, ମୋତେ ରାଜ୍ୟରୁ ବାରଣ କଲା।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ମାଂ ତତ୍ର ଵସ୍ତ୍ରେଣୈକେନ ଵାନରଃ। ତଦା ନିର୍ଵାସଯାମାସ ଵାଲୀ ଵିଗତସାଧ୍ଵସଃ
ଏଭଳି କହି, ନିର୍ଭୟ ହୋଇଥିବା ବାଳୀ ମୋତେ ଏକ ଜାମା ପିନ୍ଧି ଦେଇ ସେଠାରୁ ନିଷ୍କାଷିତ କଲା।
ତେନାହମପଵିଦ୍ଧଶ୍ଚ ହୃତଦାରଶ୍ଚ ରାଘଵ। ତଦ୍ଭଯାଚ୍ଚ ମହୀଂ ସର୍ଵାଂ କ୍ରାନ୍ତଵାନ୍ ସଵନାର୍ଣଵାମ୍
ଏଭଳି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଦିଆଯାଇ, ଜୀବନ ସଂଗିନୀକୁ ହରାଇ, ରାଘବ, ତାଙ୍କ ଭୟରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ଅଟବୀ ଓ ସମୁଦ୍ର ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥିଲି।
ଋଷ୍ଯମୂକଂ ଗିରିଵରଂ ଭାର୍ଯାହରଣଦୁଃଖିତଃ। ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ଦୁରାଧର୍ଷଂ ଵାଲିନଃ କାରଣାନ୍ତରେ
ସ୍ତ୍ରୀ ହରାଇ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ବାଳୀ ଅନ୍ୟ କାରଣରେ ଯିଏ ନିକଟିଆସିପାରିନଥିଲେ, ମୁଁ ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼କୁ ପ୍ରବେଶ କଲି।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଵୈରାନୁକଥନଂ ମହତ୍। ଅନାଗସା ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵ୍ଯସନଂ ପଶ୍ଯ ରାଘଵ
ମୁଁ ଏହି ଶତ୍ରୁତାର ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଦେଖ, ରାଘବ, ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଏହି ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛି।
ଵାଲିନଶ୍ଚ ଭଯାତ୍ ତସ୍ଯ ସର୍ଵଲୋକଭଯାପହ। କର୍ତୁମର୍ହସି ମେ ଵୀର ପ୍ରସାଦଂ ତସ୍ଯ ନିଗ୍ରହାତ୍
ବାଳୀଙ୍କ ଭୟରେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରେ, ମୁଁ ତୁମର ଦୟା ଚାହୁଁ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦମନ କରି ମୋତେ ଉପକୃତ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ତେଜସ୍ଵୀ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଧର୍ମସଂହିତମ୍। ଵଚନଂ ଵକ୍ତୁମାରେଭେ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମ, ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ହସିଥିବା ପରି।
ଅମୋଘାଃ ସୂର୍ଯସଂକାଶା ନିଶିତା ମେ ଶରା ଇମେ। ତସ୍ମିନ୍ ଵାଲିନି ଦୁର୍ଵୃତ୍ତେ ପତିଷ୍ଯନ୍ତି ରୁଷାନ୍ଵିତାଃ
ମୋ ଏହି ଅସଫଳ ନହେବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଗୁଡିକ, ଦୁଷ୍ଟ ବାଳୀ ଉପରେ କ୍ରୋଧରେ ପଡ଼ିବ।
ଯାଵତ୍ ତଂ ନହି ପଶ୍ଯେଯଂ ତଵ ଭାର୍ଯାପହାରିଣମ୍। ତାଵତ୍ ସ ଜୀଵେତ୍ ପାପାତ୍ମା ଵାଲୀ ଚାରିତ୍ରଦୂଷକଃ
ମୁଁ ତୁମ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ହରାଇଥିବା ବାଳୀକୁ ଦେଖିନଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ ପାପୀ ଓ ଚରିତ୍ର ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ବାଳୀ ବଞ୍ଚି ରହିବ।
ଆତ୍ମାନୁମାନାତ୍ ପଶ୍ଯାମି ମଗ୍ନସ୍ତ୍ଵଂ ଶୋକସାଗରେ। ତ୍ଵାମହଂ ତାରଯିଷ୍ଯାମି ବାଢଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ପୁଷ୍କଲମ୍
ମୋ ଅନୁମାନରେ ଦେଖୁଛି, ତୁମେ ଶୋକର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଛ; ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବି, ତୁମେ ବହୁତ ସୁଖ ପାଇବ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ଷପୌରୁଷଵର୍ଧନମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପରମପ୍ରୀତଃ ସୁମହଦ୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସେହି ହର୍ଷ ଓ ସାହସ ବଢ଼ାଇଥିବା କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ, ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲେ।
thumb|ଏକାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଏକାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ରାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ଷପୌରୁଷଵର୍ଧନମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପୂଜଯାଂଚକ୍ରେ ରାଘଵଂ ପ୍ରଶଶଂସ ଚ
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯାହା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ହର୍ଷ ଓ ସାହସ ବଢ଼ାଇଲା, ସୁଗ୍ରୀବ ରାଘବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଓ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଅସଂଶଯଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ମର୍ମାତିଗୈଃ ଶରୈଃ। ତ୍ଵଂ ଦହେଃ କୁପିତୋ ଲୋକାନ୍ ଯୁଗାନ୍ତ ଇଵ ଭାସ୍କରଃ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ତୁମେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ମର୍ମକୁ ବିଦିର୍ଣ୍ଣ କରିଥିବା ବାଣ ଦ୍ୱାରା, କ୍ରୋଧରେ ଯୁଗାନ୍ତର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଜଳାଇପାରିବ।
ଵାଲିନଃ ପୌରୁଷଂ ଯତ୍ତଦ୍ ଯଚ୍ଚ ଵୀର୍ଯଂ ଧୃତିଶ୍ଚ ଯା। ତନ୍ମମୈକମନାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଧତ୍ସ୍ଵ ଯଦନନ୍ତରମ୍
ବାଲିଙ୍କର ଶକ୍ତି, ସାହସ ଓ ଧୃଢତା ବିଷୟରେ ମନ ଲଗାଇ ଶୁଣ; ପରେ ତୁମେ ଯାହା ଭଲ ଭାବୁଛ, ସେହିପରି କର।
ସମୁଦ୍ରାତ୍ ପଶ୍ଚିମାତ୍ ପୂର୍ଵଂ ଦକ୍ଷିଣାଦପି ଚୋତ୍ତରମ୍। କ୍ରାମତ୍ଯନୁଦିତେ ସୂର୍ଯେ ଵାଲୀ ଵ୍ଯପଗତକ୍ଲମଃ
ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ରରୁ ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ବାଲି କ୍ଲାନ୍ତି ନାହିଁ ହୋଇ ଦୂର ଦୂର ଯାଉଛି।
ଅଗ୍ରାଣ୍ଯାରୁହ୍ଯ ଶୈଲାନାଂ ଶିଖରାଣି ମହାନ୍ତ୍ଯପି। ଊର୍ଧ୍ଵମୁତ୍ପାତ୍ଯ ତରସା ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ବାଲି ପାହାଡ଼ର ଉଚ୍ଚ ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ି, ତାହାକୁ ଜୋର ଦେଇ ଉପରକୁ ଉଡ଼ି ଧରିପାରେ; ଏହି ତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁତା।
ବହଵଃ ସାରଵନ୍ତଶ୍ଚ ଵନେଷୁ ଵିଵିଧା ଦ୍ରୁମାଃ। ଵାଲିନା ତରସା ଭଗ୍ନା ବଲଂ ପ୍ରଥଯତାଽଽତ୍ମନଃ
ବନରେ ବହୁ ପ୍ରକାର ମଜବୁତ ଗଛ ବାଲିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି; ଏହିପରି ତାଙ୍କ ପାଉରୁଷ ଦେଖାଉଛନ୍ତି।