ସ ତୁ ନିର୍ଧୂଯ ସର୍ଵାନ୍ ନୋ ନିର୍ଜଗାମ ମହାବଲଃ। ତତୋଽହମପି ସୌହାର୍ଦାନ୍ନିଃସୃତୋ ଵାଲିନା ସହ
କିନ୍ତୁ ସେ ଆମ ସବୁଙ୍କୁ ଅଟକାଇ ଦେଇ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହାରିଗଲେ; ତାପରେ ମୁଁ ମିତ୍ରତାରେ ବାଳୀ ସହିତ ବାହାରିଗଲି।
ତସ୍ମିନ୍ ଦ୍ରଵତି ସଂତ୍ରସ୍ତେ ହ୍ଯାଵାଂ ଦ୍ରୁତତରଂ ଗତୌ। ପ୍ରକାଶୋଽପି କୃତୋ ମାର୍ଗଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେଣୋଦ୍ଗଚ୍ଛତା ତଦା
ସେ ଭୟରେ ପଳାଇବାରେ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଖୋଜିଲୁ; ସେବେଳେ ଉଦୟ ଚନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକରେ ପଥ ଚିହ୍ନିତ ହେଉଥିଲା।
ସ ତୃଣୈରାଵୃତଂ ଦୁର୍ଗଂ ଧରଣ୍ଯା ଵିଵରଂ ମହତ୍। ପ୍ରଵିଵେଶାସୁରୋ ଵେଗାଦାଵାମାସାଦ୍ଯ ଵିଷ୍ଠିତୌ
ସେ ଅସୁର ତୁରନ୍ତ ଗତିରେ ଧରିତ୍ରୀରେ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହା, ଯାହା ତିର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଢାକା ଥିଲା, ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଆମେ ଦୁଇଜଣ ନିକଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲୁ।
ତଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ରିପୁଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବିଲଂ ରୋଷଵଶଂ ଗତଃ। ମାମୁଵାଚ ତତୋ ଵାଲୀ ଵଚନଂ କ୍ଷୁଭିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଶତ୍ରୁ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଦେଖି, ବାଳୀ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଗଲା; ତାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଇ, ସେ ମୋତେ କହିଲା।
ଇହ ତିଷ୍ଠାଦ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵ ବିଲଦ୍ଵାରି ସମାହିତଃ। ଯାଵଦତ୍ର ପ୍ରଵିଶ୍ଯାହଂ ନିହନ୍ମି ସମରେ ରିପୁମ୍
‘ସୁଗ୍ରୀବ, ଆଜି ଗୁହାର ଦ୍ୱାରରେ ସଚେତନ ରହି ଥିବ; ମୁଁ ଏଠାରେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିଦେଇବି।’
ମଯା ତ୍ଵେତଦ୍ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯାଚିତଃ ସ ପରଂତପଃ। ଶାପଯିତ୍ଵା ଚ ମାଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ବିଲଂ ତତଃ
ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲି; ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇ, ପଦେ ପଦେ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ବିଲଂ ସାଗ୍ରଃ ସଂଵତ୍ସରୋ ଗତଃ। ସ୍ଥିତସ୍ଯ ଚ ବିଲଦ୍ଵାରି ସ କାଲୋ ଵ୍ଯତ୍ଯଵର୍ତତ
ସେ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ମୁଁ ଗୁହାର ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଲି, ଏଭଳି ସମୟ ଚାଲିଗଲା।
ଅହଂ ତୁ ନଷ୍ଟଂ ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ନେହାଦାଗତସମ୍ଭ୍ରମଃ। ଭ୍ରାତରଂ ନ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ପାପଶଙ୍କି ଚ ମେ ମନଃ
ମୁଁ ବୁଝିଲି ଯେ ସେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ସ୍ନେହରୁ ଭୟ ଭରିଗଲି; ମୋ ଭାଇକୁ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ, ମୋ ମନରେ ଅପରାଧ ଭୟ ଜାଗିଲା।
ଅଥ ଦୀର୍ଘସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ ବିଲାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଵିନିଃସୃତମ୍। ସଫେନଂ ରୁଧିରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତୋଽହଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଗୁହାରୁ ଫେନା ଭରା ରକ୍ତ ବାହାରିବାକୁ ଦେଖିଲି; ଏହା ଦେଖି, ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇଗଲି।
ନର୍ଦତାମସୁରାଣାଂ ଚ ଧ୍ଵନିର୍ମେ ଶ୍ରୋତ୍ରମାଗତଃ। ନ ରତସ୍ଯ ଚ ସଂଗ୍ରାମେ କ୍ରୋଶତୋଽପି ସ୍ଵନୋ ଗୁରୋଃ
ଅସୁରମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ ମୋ କାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ଭାଇ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିପାରିଲି ନାହିଁ।
ଅହଂ ତ୍ଵଵଗତୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚିହ୍ନୈସ୍ତୈର୍ଭ୍ରାତରଂ ହତମ୍। ପିଧାଯ ଚ ବିଲଦ୍ଵାରଂ ଶିଲଯା ଗିରିମାତ୍ରଯା
ସେhi ଚିହ୍ନଗୁଡିକୁ ଦେଖି, ବୁଦ୍ଧିରେ ବୁଝିଲି ଯେ ମୋ ଭାଇ ହତ ହୋଇଛି; ମୁଁ ପାହାଡ଼ ପରି ଏକ ପଥର ଦେଇ ଗୁହାର ଦ୍ୱାରକୁ ଆଡ଼କି ଦେଲି।
ଶୋକାର୍ତଶ୍ଚୋଦକଂ କୃତ୍ଵା କିଷ୍କିନ୍ଧାମାଗତଃ ସଖେ। ଗୂହମାନସ୍ଯ ମେ ତତ୍ ତ୍ଵଂ ଯତ୍ନତୋ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ଶୋକରେ ଭାଗି, ଜଳଦାନ କରି, ମୁଁ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଲି, ବନ୍ଧୁ; ମୁଁ ଏହାକୁ ଲୁଚାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, କିନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରି ଜାଣିଗଲେ।
ତତୋଽହଂ ତୈଃ ସମାଗମ୍ଯ ସମେତୈରଭିଷେଚିତଃ। ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାସତସ୍ତସ୍ଯ ନ୍ଯାଯତୋ ମମ ରାଘଵ
ତାଙ୍କମାନେ ସହିତ ମିଶି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ ରାଜା ଭାବରେ ଅଭିଷେକ କଲେ; ମୁଁ ନ୍ୟାୟରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିଲି, ରାଘବ, ଏହା ମୋର ଅଧିକାର ଥିଲା।
ଆଜଗାମ ରିପୁଂ ହତ୍ଵା ଦାନଵଂ ସ ତୁ ଵାନରଃ। ଅଭିଷିକ୍ତଂ ତୁ ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୋଧାତ୍ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ଶତ୍ରୁ ଦାନବକୁ ମାରି, ସେ ବାନର ଆସିଲା; ମୋତେ ଅଭିଷିକ୍ତ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ହେଇଗଲା।
ମଦୀଯାନ୍ ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ବଦ୍ଧ୍ଵା ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ନିଗ୍ରହେ ଚ ସମର୍ଥସ୍ଯ ତଂ ପାପଂ ପ୍ରତି ରାଘଵ
ମୋର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ବାନ୍ଧି, ସେ କଠୋର କଥା କହିଲା; ରାଘବ, ନିଗ୍ରହ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ନ ପ୍ରାଵର୍ତତ ମେ ବୁଦ୍ଧିର୍ଭ୍ରାତୃଗୌରଵଯନ୍ତ୍ରିତା। ହତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଂ ସ ମେ ଭ୍ରାତା ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରଂ ତଦା
ଭାଇ ପ୍ରତି ଆଦରରୁ ମୋର ମନ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଚାଲିଲା ନାହିଁ; ଶତ୍ରୁକୁ ମାରି, ମୋ ଭାଇ ସେତେବେଳେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ମାନଯଂସ୍ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଯଥାଵଚ୍ଚାଭିଵାଦଯମ୍। ଉକ୍ତାଶ୍ଚ ନାଶିଷସ୍ତେନ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା
ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ଅଭିବାଦନ କଲି; ତାଙ୍କ ଅନ୍ତର ଆନନ୍ଦରେ ଭରି, ସେ ଆଶୀର୍ବାଦ କହିଲେ।
ନତ୍ଵା ପାଦାଵହଂ ତସ୍ଯ ମୁକୁଟେନାସ୍ପୃଶଂ ପ୍ରଭୋ। ଅପି ଵାଲୀ ମମ କ୍ରୋଧାନ୍ନ ପ୍ରସାଦଂ ଚକାର ସଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ପାଦକୁ ନମନ କରି, ମୁକୁଟ ଦେଇ ସ୍ପର୍ଶ କଲି, ମହାପ୍ରଭୁ; କିନ୍ତୁ ବାଳୀ ମୋ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧରୁ ମାନ୍ୟତା ଦେଲେ ନାହିଁ।
thumb|ଦଶମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଦଶମଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଦଶମ ସର୍ଗ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଦଶମ ସର୍ଗ।
ତତଃ କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟଂ ସଂରବ୍ଧଂ ତମୁପାଗତମ୍। ଅହଂ ପ୍ରସାଦଯାଂଚକ୍ରେ ଭ୍ରାତରଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ସେ ଆସିଲା; ମୁଁ ଭାଇର କ୍ଷେମ ଚାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯାସି କୁଶଲୀ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନିହତଶ୍ଚ ତ୍ଵଯା ରିପୁଃ। ଅନାଥସ୍ଯ ହି ମେ ନାଥସ୍ତ୍ଵମେକୋଽନାଥନନ୍ଦନ
ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ସୁସ୍ଥ ଭାବେ ଆସିଛ, ଶତ୍ରୁକୁ ତୁମେ ମାରିଦେଇଛ। ମୋ ପାଇଁ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଅନାଥ ଥିଲି, ତୁମେ ଏକାମାନେ ମୋର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା, ଅନାଥମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ।
ଇଦଂ ବହୁଶଲାକଂ ତେ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରମିଵୋଦିତମ୍। ଛତ୍ରଂ ସଵାଲଵ୍ଯଜନଂ ପ୍ରତୀଚ୍ଛସ୍ଵ ମଯା ଧୃତମ୍
ଏହି ବହୁ ଶଳାକା ଥିବା ଛତା, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚମକୁଛି, ଯକ୍ ଶୃଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଚମର ଶାମ୍ପୁ ନିଆଁ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଧରିଛି, ଏହା ଗ୍ରହଣ କର।
ଆର୍ତସ୍ତତ୍ର ବିଲଦ୍ଵାରି ସ୍ଥିତଃ ସଂଵତ୍ସରଂ ନୃପ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଶୋଣିତଂ ଦ୍ଵାରି ବିଲାଚ୍ଚାପି ସମୁତ୍ଥିତମ୍
ଦୁଃଖରେ, ମୁଁ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଗୁହାର ଦ୍ୱାରରେ ରହିଥିଲି, ରାଜା। ଏବଂ ଦ୍ୱାରରେ ରକ୍ତ ଦେଖିଲି, ଗୁହାରୁ ଉଠିଆସୁଥିବା।
ଶୋକସଂଵିଗ୍ନହୃଦଯୋ ଭୃଶଂ ଵ୍ଯାକୁଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ଅପିଧାଯ ବିଲଦ୍ଵାରଂ ଶୈଲଶୃଙ୍ଗେଣ ତତ୍ ତଦା
ଶୋକରେ ମୋ ହୃଦୟ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ମୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୟରେ ଅତି ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ତାପରେ, ମୁଁ ପାହାଡ଼ର ଶୃଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଗୁହାର ଦ୍ୱାରକୁ ବନ୍ଦ କରିଦେଲି।
ତସ୍ମାଦ୍ ଦେଶାଦପାକ୍ରମ୍ଯ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ପ୍ରାଵିଶଂ ପୁନଃ। ଵିଷାଦାତ୍ତ୍ଵିହ ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୌରୈର୍ମନ୍ତ୍ରିଭିରେଵ ଚ
ସେଠାରୁ ଚାଲିଯାଇ, ମୁଁ ପୁନି କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲି। ଏଠାରେ ମୋତେ ଦେଖି, ନାଗରିକ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଅଭିଷିକ୍ତୋ ନ କାମେନ ତନ୍ମେ କ୍ଷନ୍ତୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି। ତ୍ଵମେଵ ରାଜା ମାନାର୍ହଃ ସଦା ଚାହଂ ଯଥା ପୁରା
ମୁଁ ଇଚ୍ଛାରେ ରାଜା ହୋଇନଥିଲି। ତୁମେ ମୋତେ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ। ରାଜା ହେବାର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ତୁମେ ଏକାମାନେ ଯୋଗ୍ୟ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଥିଲି, ସେପରି ଅଛି।
ରାଜଭାଵେ ନିଯୋଗୋଽଯଂ ମମ ତ୍ଵଦ୍ଵିରହାତ୍ କୃତଃ। ସାମାତ୍ଯପୌରନଗରଂ ସ୍ଥିତଂ ନିହତକଣ୍ଟକମ୍
ତୁମ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ମୋତେ ଏହି ରାଜାପଦ ଦିଆଯାଇଛି। ମନ୍ତ୍ରୀ, ନାଗରିକ ଓ ନଗର ସହିତ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଶତ୍ରୁମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି।
ନ୍ଯାସଭୂତମିଦଂ ରାଜ୍ଯଂ ତଵ ନିର୍ଯାତଯାମ୍ଯହମ୍। ମା ଚ ରୋଷଂ କୃଥାଃ ସୌମ୍ଯ ମମ ଶତ୍ରୁନିଷୂଦନ
ଏହି ରାଜ୍ୟ ତୁମେ ଭରସାରେ ଦିଆଯାଇଛି; ମୁଁ ଏହା ତୁମକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରୁଛି। ମୋପରି କ୍ରୋଧ କରିନଥିବା, ସାଧୁ ମନ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ।
ରାଜଭାଵେ ନିଯୁକ୍ତୋଽହଂ ଶୂନ୍ଯଦେଶଜିଗୀଷଯା। ସ୍ନିଗ୍ଧମେଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ମାଂ ସ ଵିନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯ ଵାନରଃ
ମୁଁ ଶୂନ୍ୟ ଦେଶ ଜିତିବା ଇଚ୍ଛାରେ ରାଜା ହୋଇଥିଲି। ଏପରି ସ୍ନେହରେ କଥା କହିଥିବା ବେଳେ, ସେ ବାନର ମୋତେ ତିବ୍ର ଭାବରେ ତାଡ଼ନା କଲା।
ଧିକ୍ତ୍ଵାମିତି ଚ ମାମୁକ୍ତ୍ଵା ବହୁ ତତ୍ତଦୁଵାଚ ହ। ପ୍ରକୃତୀଶ୍ଚ ସମାନୀଯ ମନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ଚୈଵ ସମ୍ମତାନ୍
ମୋତେ 'ଧିକ୍' କହି, ସେ ଅନେକ କଥା କହିଲା। ସେ ପ୍ରଜାମାନେ ଓ ସ୍ୱୀକୃତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏକଠା କଲା।