ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ମାରୀଚଃ କଶ୍ଯପୋଽବ୍ରଵୀତ୍ । ଅଦିତ୍ଯା ଦେଵତାନାଂ ଚ ମମ ଚୈଵାନୁଯାଚିତମ୍ ॥୧-୨୯-
ସେ କଥା ଶୁଣି, ମାରୀଚ କଶ୍ୟପ କହିଲେ, "ଅଦିତି, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ମୁଁ, ଏହି ଅନୁରୋଧ ଏକାସାଥି କରିଛୁ।"
ଵରଂ ଵରଦ ସୁପ୍ରୀତୋ ଦାତୁମର୍ହସି ସୁଵ୍ରତ । ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ଭଗଵନ୍ନଦିତ୍ଯା ମମ ଚାନଘ ॥୧-୨୯-
ବରଦାନ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଶୁଭ୍ର ଚିତ୍ତ ଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି; ଏହି ନିଷ୍ପାପ ଋଷିଙ୍କୁ ମୋର ପୁଅ ଭାବେ ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଦେବାକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କର।
ଭ୍ରାତା ଭଵ ଯଵୀଯାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଶକ୍ରସ୍ଯାସୁରସୂଦନ । ଶୋକାର୍ତାନାଂ ତୁ ଦେଵାନାଂ ସାହାଯ୍ଯଂ କର୍ତୁମର୍ହସି ॥୧-୨୯-
ଅସୁରମାରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ହେଉ; ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।
thumb|ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ତିରିଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅଥ ତୌ ଦେଶକାଲଜ୍ଞୌ ରାଜପୁତ୍ରାଵରିଂଦମୌ । ଦେଶେ କାଲେ ଚ ଵାକ୍ଯଜ୍ଞାଵବ୍ରୂତାଂ କୌଶିକଂ ଵଚଃ ॥୧-୩୦-
ତାପରେ ସେଇ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜଣା, ଓ ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ପାରଙ୍ଗତ, କୌଶିକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାଵୋ ଯସ୍ମିନ୍ କାଲେ ନିଶାଚରୌ । ସଂରକ୍ଷଣୀଯୌ ତୌ ବ୍ରୂହି ନାତିଵର୍ତେତ ତତ୍କ୍ଷଣମ୍ ॥୧-୩୦-
ଭଗବନ୍, ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ କେଉଁ ସମୟରେ ରାତିରେ ଘୁଡ଼ୁଥିବା ଦେମନମାନେ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର; ଆପଣ କହନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଏହି ସମୟ ଚୁକି ନଯିବି।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣୌ କାକୁତ୍ସ୍ଥୌ ତ୍ଵରମାଣୌ ଯୁଯୁତ୍ସଯା । ସର୍ଵେ ତେ ମୁନଯଃ ପ୍ରୀତାଃ ପ୍ରଶଶଂସୁର୍ନୃପାତ୍ମଜୌ ॥୧-୩୦-
କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ କହିଲେ; ସମସ୍ତ ଋଷି ଖୁସି ହୋଇ ରାଜପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ଷଡ୍ରାତ୍ରଂ ରକ୍ଷତାଂ ରାଘଵୌ ଯୁଵାମ୍ । ଦୀକ୍ଷାଂ ଗତୋ ହ୍ଯେଷ ମୁନିର୍ମୌନିତ୍ଵଂ ଚ ଗମିଷ୍ଯତି ॥୧-୩୦-
ଆଜିଠୁ ଛଅ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତମେ ଦୁଇ ରାଘବ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡିବ; ଏହି ମୁନି ଦୀକ୍ଷା ନେଇଛନ୍ତି ଓ ମୌନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ।
ତୌ ତୁ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜପୁତ୍ରୌ ଯଶସ୍ଵିନୌ । ଅନିଦ୍ରଂ ଷଡହୋରାତ୍ରଂ ତପୋଵନମରକ୍ଷତାମ୍ ॥୧-୩୦-
ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ଯଶସ୍ବୀ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ଛଅ ଦିନ ଓ ଛଅ ରାତି ନିଦ୍ରା ନ ଦେଇ ତପୋବନକୁ ରକ୍ଷା କଲେ।
ଉପାସାଂଚକ୍ରତୁର୍ଵୀରୌ ଯତ୍ତୌ ପରମଧନ୍ଵିନୌ । ରରକ୍ଷତୁର୍ମୁନିଵରଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମରିଂଦମୌ ॥୧-୩୦-
ସେଇ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର, ଉତ୍ତମ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଚାକୁ ଦେଇ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ।
ଅଥ କାଲେ ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ ଷଷ୍ଠେଽହନି ତଦାଗତେ । ସୌମିତ୍ରିମବ୍ରଵୀଦ୍ ରାମୋ ଯତ୍ତୋ ଭଵ ସମାହିତଃ ॥୧-୩୦-
ଛଅ ଦିନ ଯିବା ପରେ ଯେତେବେଳେ ସମୟ ଆସିଗଲା, ରାମ ଶୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ସଚେତନ ଓ ଏକାଗ୍ର ରହ।'
ରାମସ୍ଯୈଵଂ ବ୍ରୁଵାଣସ୍ଯ ତ୍ଵରିତସ୍ଯ ଯୁଯୁତ୍ସଯା । ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ତତୋ ଵେଦିଃ ସୋପାଧ୍ଯାଯପୁରୋହିତା ॥୧-୩୦-
ଯେତେବେଳେ ରାମ ଏଭଳି କହିଲେ, ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ତ୍ୱରିତ, ବେଦୀ ଦେବତା, ଅଧ୍ୟାପକ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା।
ସଦର୍ଭଚମସସ୍ରୁକ୍କା ସ ସମିତ୍କୁସୁମୋଚ୍ଚଯା । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ସହିତା ଵେଦିର୍ଜଜ୍ଵାଲ ସର୍ତ୍ଵିଜା ॥୧-୩୦-
ଦର୍ଭା ଘାସ, କମଣ୍ଡଳୁ, ଶ୍ରୁକ୍, ଓ ଅନେକ ପୁଷ୍ପ ଦିଆଯାଇଥିବା ବେଦୀ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଯଜ୍ନ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା।
ମନ୍ତ୍ରଵଚ୍ଚ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଯଜ୍ଞୋଽସୌ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଆକାଶେ ଚ ମହାଞ୍ଛ୍ବ୍ଦଃ ପ୍ରାଦୁରାସୀଦ୍ ଭଯାନକଃ ॥୧-୩୦-
ମନ୍ତ୍ର ଓ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ତାପରେ ଆକାଶରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ଆଵାର୍ଯ ଗଗନଂ ମେଘୋ ଯଥା ପ୍ରାଵୃଷି ଦୃଶ୍ଯତେ । ତଥା ମାଯାଂ ଵିକୁର୍ଵାଣୌ ରାକ୍ଷସାଵଭ୍ଯଧାଵତାମ୍ ॥୧-୩୦-
ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଯେପରି ମେଘ ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ମାୟା ଦେଖାଇ ଦୃତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ।
ମାରୀଚଶ୍ଚ ସୁବାହୁଶ୍ଚ ତଯୋରନୁଚରାସ୍ତଥା । ଆଗମ୍ଯ ଭୀମସଂକାଶା ରୁଧିରୌଘାନଵାସୃଜନ୍ ॥୧-୩୦-
ମାରୀଚ ଓ ସୁବାହୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ, ବଡ଼ ମେଘ ପରି ଭୟଙ୍କର, ଆସି ରକ୍ତର ଧାରା ଝରାଇଲେ।
ତାମ୍ ତେନ ରୁଧିରୌଘେଣ ଵେଦୀଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସମୁକ୍ଷିତାମ୍ । ସହସାଭିଦ୍ରୁତୋ ରାମସ୍ତାନପଶ୍ଯତ୍ ତତୋ ଦିଵି ॥୧-୩୦-
ଏହି ରକ୍ତ ଝରା ଦେଖି ବେଦୀ ଭିଜିଯାଇଥିବା ଦେଖି, ରାମ ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ଝାପିଲେ ଓ ସେମାନେକୁ ଆକାଶରେ ଦେଖିଲେ।
ତାଵାପତନ୍ତୌ ସହସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜୀଵଲୋଚନଃ । ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ତ୍ଵଭିସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥୧-୩୦-
ସେମାନେ ହଠାତ୍ ତଳକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ପଦ୍ମନୟନ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ।
ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତାନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ପିଶିତାଶନାନ୍ । ମାନଵାସ୍ତ୍ରସମାଧୂତାନନିଲେନ ଯଥା ଘନାନ୍ ॥୧-୩୦-
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ, ମାଂସ ଖାଇଥିବା, ମାନବାସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ମେଘ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ପରି ଉଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି।
କରିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଦେହୋ ନୋତ୍ସହେ ହନ୍ତୁମୀଦୃଶାନ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାମଶ୍ଚାପେ ସଂଧାଯ ଵେଗଵାନ୍ ॥୧-୩୦-
ମୁଁ ଏହା କରିବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତଥାପି ଏମିତି ଲୋକଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ମୋର ମନ ହୁଏନା। ଏପରି କହି, ଶୀଘ୍ର ରାମ ତାଙ୍କ ଧନୁ ତଣିଲେ।
ମାନଵଂ ପରମୋଦାରମସ୍ତ୍ରଂ ପରମଭାସ୍ଵରମ୍ । ଚିକ୍ଷେପ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମାରୀଚୋରସି ରାଘଵଃ ॥୧-୩୦-
ତାପରେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଦାର ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରାଘବ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାନବ ଅସ୍ତ୍ରଟି ମାରୀଚର ଛାତିରେ ଛାଡିଦେଲେ।
ସ ତେନ ପରମାସ୍ତ୍ରେଣ ମାନଵେନ ସମାହତଃ । ସମ୍ପୂର୍ଣଂ ଯୋଜନଶତଂ କ୍ଷିପ୍ତଃ ସାଗରସମ୍ପ୍ଲଵେ ॥୧-୩୦-
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନବ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆঘାତ ପାଇ, ମାରୀଚ ପୂରା ଏକଶ ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ସାଗର ତରଙ୍ଗରେ ଫିଙ୍ଗାଯିବା।
ଵିଚେତନଂ ଵିଘୂର୍ଣନ୍ତଂ ଶୀତେଷୁବଲପୀଡିତମ୍ । ନିରସ୍ତଂ ଦୃଶ୍ଯ ମାରୀଚଂ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍ ॥୧-୩୦-
ଅସ୍ତ୍ରର ଶୀତ ଶକ୍ତିରେ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଅଚେତନ ହୋଇ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିବା ମାରୀଚକୁ ଦେଖି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୀତେଷୁଂ ମାନଵଂ ମନୁସଂହିତମ୍ । ମୋହଯିତ୍ଵା ନଯତ୍ଯେନଂ ନ ଚ ପ୍ରାଣୈର୍ଵିଯୁଜ୍ଯତେ ॥୧-୩୦-
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ମନୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ମାନବ ଅସ୍ତ୍ର ଏହାକୁ ଭ୍ରମିତ କରି ଦୂରକୁ ନେଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେଉନାହିଁ।
ଇମାନପି ଵଧିଷ୍ଯାମି ନିର୍ଘୃଣାନ୍ ଦୁଷ୍ଟଚାରିଣଃ । ରାକ୍ଷସାନ୍ ପାପକର୍ମସ୍ଥାନ୍ ଯଜ୍ଞଘ୍ନାନ୍ ରୁଧିରାଶନାନ୍ ॥୧-୩୦-
ଏହି ଅନ୍ୟ ନିର୍ଦୟ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ଏବଂ ରକ୍ତ ଖାଇଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚାଶୁ ଲାଘଵଂ ଦର୍ଶଯନ୍ନିଵ । ଵିଗୃହ୍ଯ ସୁମହଚ୍ଚାସ୍ତ୍ରମାଗ୍ନେଯଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ॥୧-୩୦-
ଏପରି କହି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇବା ପରି, ରଘୁବଂଶର ଉତ୍ତମ ନନ୍ଦନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ନେଲେ।
ସୁବାହୂରସି ଚିକ୍ଷେପ ସ ଵିଦ୍ଧଃ ପ୍ରାପତଦ୍ ଭୁଵି । ଶେଷାନ୍ ଵାଯଵ୍ଯମାଦାଯ ନିଜଘାନ ମହାଯଶାଃ । ରାଘଵଃ ପରମୋଦାରୋ ମୁନୀନାଂ ମୁଦମାଵହନ୍ ॥୧-୩୦-
ସେ ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ରଟି ସୁବାହୁର ଛାତିରେ ଛାଡିଲେ; ଆଘାତ ପାଇ ସୁବାହୁ ଭୂମିରେ ପଡିଲେ। ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରାଘବ ପରେ ବାୟୁ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଖୁସି ଦେଲେ।
ସ ହତ୍ଵା ରାକ୍ଷସାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଯଜ୍ଞଘ୍ନାନ୍ ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ଋଷିଭିଃ ପୂଜିତସ୍ତତ୍ର ଯଥେନ୍ଦ୍ରୋ ଵିଜଯେ ପୁରା ॥୧-୩୦-
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାରି, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ତିଁଠିରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ, ଯେପରି ଏକଦା ବିଜୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଅଥ ଯଜ୍ଞେ ସମାପ୍ତେ ତୁ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାମୁନିଃ । ନିରୀତିକା ଦିଶୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାକୁତ୍ସ୍ଥମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥୧-୩୦-
ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦିଗଗୁଡିକୁ ନିର୍ମଳ ଦେଖି, କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।
କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମି ମହାବାହୋ କୃତଂ ଗୁରୁଵଚସ୍ତ୍ଵଯା । ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମମିଦଂ ସତ୍ଯଂ କୃତଂ ଵୀର ମହାଯଶଃ । ସ ହି ରାମଂ ପ୍ରଶସ୍ଯୈଵଂ ତାଭ୍ଯାଂ ସଂଧ୍ଯାମୁପାଗମତ୍ ॥୧-୩୦-
ବଳଶାଳୀ ରାମ, ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇଛି; ତୁମେ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିଛ। ବୀର, ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ତୁମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମକୁ ସତ୍ୟରେ ପବିତ୍ର କରିଛ। ଏପରି ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ସେ ଦୁଇ ରାଜକୁମାରଙ୍କ ସହିତ ସନ୍ଧ୍ୟା କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଗଲେ।