ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥେନ ମହାତ୍ମନା। ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ଚତୁର୍ଭିଃ ସହ ଵାନରୈଃ
କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଚାରିଜଣ ବାନର ସାଥି ସହିତ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜେ। ଵୈରସ୍ଯ କାରଣଂ ତତ୍ତ୍ଵମାଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ପରେ, ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ଭାବ ନେଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁତାର ସତ୍ୟ କାରଣ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
thumb|ନଵମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ନଵମଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ନବମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଵାଲୀ ନାମ ମମ ଭ୍ରାତା ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ଶତ୍ରୁନିଷୂଦନଃ। ପିତୁର୍ବହୁମତୋ ନିତ୍ଯଂ ମମ ଚାପି ତଥା ପୁରା
ବାଳୀ ନାମରେ ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ; ସେ ସଦା ଆମ ପିତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ପ୍ରିୟ ଥିଲି।
ପିତର୍ଯୁପରତେ ତସ୍ମିନ୍ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋଽଯମିତି ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ। କପୀନାମୀଶ୍ଵରୋ ରାଜ୍ଯେ କୃତଃ ପରମସମ୍ମତଃ
ପିତାଙ୍କ ପରଲୋକଗମନ ପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ଭାବରେ ଭାବି, ବାନରମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ଓ ରାଜ୍ୟର ଶାସକ କରିଲେ, ସବୁଠୁ ଅଧିକ ସମ୍ମାନ ଦେଇ।
ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାସତସ୍ତସ୍ଯ ପିତୃପୈତାମହଂ ମହତ୍। ଅହଂ ସର୍ଵେଷୁ କାଲେଷୁ ପ୍ରଣତଃ ପ୍ରେଷ୍ଯଵତ୍ ସ୍ଥିତଃ
ସେ ପିତା ଓ ପୁରୁଷ ପୂର୍ବ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ସବୁବେଳେ ନମ୍ର ଭାବରେ, ଦାସ ପରି ରହୁଥିଲି।
ମାଯାଵୀ ନାମ ତେଜସ୍ଵୀ ପୂର୍ଵଜୋ ଦୁନ୍ଦୁଭେଃ ସୁତଃ। ତେନ ତସ୍ଯ ମହଦ୍ଵୈରଂ ଵାଲିନଃ ସ୍ତ୍ରୀକୃତଂ ପୁରା
ମାୟାବୀ ନାମରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ପୁର୍ବଜ ନାମରେ ପୁଅ; ସେ ପୂର୍ବରୁ ବାଳୀଙ୍କ ସହିତ ଏକ ମହା ଶତ୍ରୁତା ରଖିଥିଲେ, ଏହା ଜନାନ୍ତି ଏକ ଜନନୀ ଦ୍ୱାରା।
ସ ତୁ ସୁପ୍ତେ ଜନେ ରାତ୍ରୌ କିଷ୍କିନ୍ଧାଦ୍ଵାରମାଗତଃ। ନର୍ଦତି ସ୍ମ ସୁସଂରବ୍ଧୋ ଵାଲିନଂ ଚାହ୍ଵଯଦ୍ ରଣେ
ଏକ ରାତି, ସମସ୍ତେ ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ସେ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ; ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ଗର୍ଜନ କରି, ବାଳୀଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକିଲେ।
ପ୍ରସୁପ୍ତସ୍ତୁ ମମ ଭ୍ରାତା ନର୍ଦତୋ ଭୈରଵସ୍ଵନମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନ ମମୃଷେ ଵାଲୀ ନିଷ୍ପପାତ ଜଵାତ୍ ତଦା
ମୋର ଭାଇ, ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣିଲେ; ବାଳୀ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ବାହାରିଗଲେ।
ସ ତୁ ଵୈ ନିଃସୃତଃ କ୍ରୋଧାତ୍ ତଂ ହନ୍ତୁମସୁରୋତ୍ତମମ୍। ଵାର୍ଯମାଣସ୍ତତଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ମଯା ଚ ପ୍ରଣତାତ୍ମନା
ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଦ୍ରିତ ହୋଇ, ସେ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ ମାରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ; ମହିଳାମାନେ ଓ ମୁଁ ନମ୍ର ଭାବରେ ଅଟକାଇବା ଚେଷ୍ଟା କଲୁ।
ସ ତୁ ନିର୍ଧୂଯ ସର୍ଵାନ୍ ନୋ ନିର୍ଜଗାମ ମହାବଲଃ। ତତୋଽହମପି ସୌହାର୍ଦାନ୍ନିଃସୃତୋ ଵାଲିନା ସହ
କିନ୍ତୁ ସେ ଆମ ସବୁଙ୍କୁ ଅଟକାଇ ଦେଇ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହାରିଗଲେ; ତାପରେ ମୁଁ ମିତ୍ରତାରେ ବାଳୀ ସହିତ ବାହାରିଗଲି।
ତସ୍ମିନ୍ ଦ୍ରଵତି ସଂତ୍ରସ୍ତେ ହ୍ଯାଵାଂ ଦ୍ରୁତତରଂ ଗତୌ। ପ୍ରକାଶୋଽପି କୃତୋ ମାର୍ଗଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେଣୋଦ୍ଗଚ୍ଛତା ତଦା
ସେ ଭୟରେ ପଳାଇବାରେ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଖୋଜିଲୁ; ସେବେଳେ ଉଦୟ ଚନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକରେ ପଥ ଚିହ୍ନିତ ହେଉଥିଲା।
ସ ତୃଣୈରାଵୃତଂ ଦୁର୍ଗଂ ଧରଣ୍ଯା ଵିଵରଂ ମହତ୍। ପ୍ରଵିଵେଶାସୁରୋ ଵେଗାଦାଵାମାସାଦ୍ଯ ଵିଷ୍ଠିତୌ
ସେ ଅସୁର ତୁରନ୍ତ ଗତିରେ ଧରିତ୍ରୀରେ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହା, ଯାହା ତିର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଢାକା ଥିଲା, ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଆମେ ଦୁଇଜଣ ନିକଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲୁ।
ତଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ରିପୁଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବିଲଂ ରୋଷଵଶଂ ଗତଃ। ମାମୁଵାଚ ତତୋ ଵାଲୀ ଵଚନଂ କ୍ଷୁଭିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଶତ୍ରୁ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଦେଖି, ବାଳୀ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଗଲା; ତାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଇ, ସେ ମୋତେ କହିଲା।
ଇହ ତିଷ୍ଠାଦ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵ ବିଲଦ୍ଵାରି ସମାହିତଃ। ଯାଵଦତ୍ର ପ୍ରଵିଶ୍ଯାହଂ ନିହନ୍ମି ସମରେ ରିପୁମ୍
‘ସୁଗ୍ରୀବ, ଆଜି ଗୁହାର ଦ୍ୱାରରେ ସଚେତନ ରହି ଥିବ; ମୁଁ ଏଠାରେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିଦେଇବି।’
ମଯା ତ୍ଵେତଦ୍ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯାଚିତଃ ସ ପରଂତପଃ। ଶାପଯିତ୍ଵା ଚ ମାଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ବିଲଂ ତତଃ
ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲି; ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇ, ପଦେ ପଦେ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ବିଲଂ ସାଗ୍ରଃ ସଂଵତ୍ସରୋ ଗତଃ। ସ୍ଥିତସ୍ଯ ଚ ବିଲଦ୍ଵାରି ସ କାଲୋ ଵ୍ଯତ୍ଯଵର୍ତତ
ସେ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ମୁଁ ଗୁହାର ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଲି, ଏଭଳି ସମୟ ଚାଲିଗଲା।
ଅହଂ ତୁ ନଷ୍ଟଂ ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ନେହାଦାଗତସମ୍ଭ୍ରମଃ। ଭ୍ରାତରଂ ନ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ପାପଶଙ୍କି ଚ ମେ ମନଃ
ମୁଁ ବୁଝିଲି ଯେ ସେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ସ୍ନେହରୁ ଭୟ ଭରିଗଲି; ମୋ ଭାଇକୁ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ, ମୋ ମନରେ ଅପରାଧ ଭୟ ଜାଗିଲା।
ଅଥ ଦୀର୍ଘସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ ବିଲାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଵିନିଃସୃତମ୍। ସଫେନଂ ରୁଧିରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତୋଽହଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଗୁହାରୁ ଫେନା ଭରା ରକ୍ତ ବାହାରିବାକୁ ଦେଖିଲି; ଏହା ଦେଖି, ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇଗଲି।
ନର୍ଦତାମସୁରାଣାଂ ଚ ଧ୍ଵନିର୍ମେ ଶ୍ରୋତ୍ରମାଗତଃ। ନ ରତସ୍ଯ ଚ ସଂଗ୍ରାମେ କ୍ରୋଶତୋଽପି ସ୍ଵନୋ ଗୁରୋଃ
ଅସୁରମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ ମୋ କାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ଭାଇ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିପାରିଲି ନାହିଁ।
ଅହଂ ତ୍ଵଵଗତୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚିହ୍ନୈସ୍ତୈର୍ଭ୍ରାତରଂ ହତମ୍। ପିଧାଯ ଚ ବିଲଦ୍ଵାରଂ ଶିଲଯା ଗିରିମାତ୍ରଯା
ସେhi ଚିହ୍ନଗୁଡିକୁ ଦେଖି, ବୁଦ୍ଧିରେ ବୁଝିଲି ଯେ ମୋ ଭାଇ ହତ ହୋଇଛି; ମୁଁ ପାହାଡ଼ ପରି ଏକ ପଥର ଦେଇ ଗୁହାର ଦ୍ୱାରକୁ ଆଡ଼କି ଦେଲି।
ଶୋକାର୍ତଶ୍ଚୋଦକଂ କୃତ୍ଵା କିଷ୍କିନ୍ଧାମାଗତଃ ସଖେ। ଗୂହମାନସ୍ଯ ମେ ତତ୍ ତ୍ଵଂ ଯତ୍ନତୋ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ଶୋକରେ ଭାଗି, ଜଳଦାନ କରି, ମୁଁ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଲି, ବନ୍ଧୁ; ମୁଁ ଏହାକୁ ଲୁଚାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, କିନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରି ଜାଣିଗଲେ।
ତତୋଽହଂ ତୈଃ ସମାଗମ୍ଯ ସମେତୈରଭିଷେଚିତଃ। ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାସତସ୍ତସ୍ଯ ନ୍ଯାଯତୋ ମମ ରାଘଵ
ତାଙ୍କମାନେ ସହିତ ମିଶି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ ରାଜା ଭାବରେ ଅଭିଷେକ କଲେ; ମୁଁ ନ୍ୟାୟରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିଲି, ରାଘବ, ଏହା ମୋର ଅଧିକାର ଥିଲା।
ଆଜଗାମ ରିପୁଂ ହତ୍ଵା ଦାନଵଂ ସ ତୁ ଵାନରଃ। ଅଭିଷିକ୍ତଂ ତୁ ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୋଧାତ୍ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ଶତ୍ରୁ ଦାନବକୁ ମାରି, ସେ ବାନର ଆସିଲା; ମୋତେ ଅଭିଷିକ୍ତ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ହେଇଗଲା।
ମଦୀଯାନ୍ ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ବଦ୍ଧ୍ଵା ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ନିଗ୍ରହେ ଚ ସମର୍ଥସ୍ଯ ତଂ ପାପଂ ପ୍ରତି ରାଘଵ
ମୋର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ବାନ୍ଧି, ସେ କଠୋର କଥା କହିଲା; ରାଘବ, ନିଗ୍ରହ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ନ ପ୍ରାଵର୍ତତ ମେ ବୁଦ୍ଧିର୍ଭ୍ରାତୃଗୌରଵଯନ୍ତ୍ରିତା। ହତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଂ ସ ମେ ଭ୍ରାତା ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରଂ ତଦା
ଭାଇ ପ୍ରତି ଆଦରରୁ ମୋର ମନ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଚାଲିଲା ନାହିଁ; ଶତ୍ରୁକୁ ମାରି, ମୋ ଭାଇ ସେତେବେଳେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ମାନଯଂସ୍ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଯଥାଵଚ୍ଚାଭିଵାଦଯମ୍। ଉକ୍ତାଶ୍ଚ ନାଶିଷସ୍ତେନ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା
ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ଅଭିବାଦନ କଲି; ତାଙ୍କ ଅନ୍ତର ଆନନ୍ଦରେ ଭରି, ସେ ଆଶୀର୍ବାଦ କହିଲେ।
ନତ୍ଵା ପାଦାଵହଂ ତସ୍ଯ ମୁକୁଟେନାସ୍ପୃଶଂ ପ୍ରଭୋ। ଅପି ଵାଲୀ ମମ କ୍ରୋଧାନ୍ନ ପ୍ରସାଦଂ ଚକାର ସଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ପାଦକୁ ନମନ କରି, ମୁକୁଟ ଦେଇ ସ୍ପର୍ଶ କଲି, ମହାପ୍ରଭୁ; କିନ୍ତୁ ବାଳୀ ମୋ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧରୁ ମାନ୍ୟତା ଦେଲେ ନାହିଁ।
thumb|ଦଶମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଦଶମଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଦଶମ ସର୍ଗ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଦଶମ ସର୍ଗ।
ତତଃ କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟଂ ସଂରବ୍ଧଂ ତମୁପାଗତମ୍। ଅହଂ ପ୍ରସାଦଯାଂଚକ୍ରେ ଭ୍ରାତରଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ସେ ଆସିଲା; ମୁଁ ଭାଇର କ୍ଷେମ ଚାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି।