ଶଙ୍କଯା ତ୍ଵେତଯାହଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵାମପି ରାଘଵ। ନୋପସର୍ପାମ୍ଯହଂ ଭୀତୋ ଭଯେ ସର୍ଵେ ହି ବିଭ୍ଯତି
ଏହି ଶଙ୍କା ଦ୍ୱାରା, ରାଘବ, ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଆଗକୁ ଆସିପାରି ନାହିଁ; ଭୟରେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
କେଵଲଂ ହି ସହାଯା ମେ ହନୁମତ୍ପ୍ରମୁଖାସ୍ତ୍ଵିମେ। ଅତୋଽହଂ ଧାରଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ପ୍ରାଣାନ୍ କୃଚ୍ଛ୍ରଗତୋଽପି ସନ୍
ମୋ ସହାୟମାନେ, ହନୁମାନ ଆଗରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ଲୋକମାନେ ମୋ ସହିତ ଅଛନ୍ତି; ଏହି ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ମୁଁ ପ୍ରାଣ ରଖିପାରିଛି।
ଏତେ ହି କପଯଃ ସ୍ନିଗ୍ଧା ମାଂ ରକ୍ଷନ୍ତି ସମନ୍ତତଃ। ସହ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଗନ୍ତଵ୍ଯେ ନିତ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଚାସ୍ଥିତେ
ଏହି ସ୍ନେହିତ ବାନରମାନେ ମୋତେ ଚାରିପାଖରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଯିବାକୁ ପଡ଼େ ସେଉଁଠି ସହିତ ଯାନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ରହିଲେ ସେଉଁଠି ସଦା ରହନ୍ତି।
ସଂକ୍ଷେପସ୍ତ୍ଵେଷ ମେ ରାମ କିମୁକ୍ତ୍ଵା ଵିସ୍ତରଂ ହି ତେ। ସ ମେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ରିପୁର୍ଭ୍ରାତା ଵାଲୀ ଵିଶ୍ରୁତପୌରୁଷଃ
ଏହା ମୋର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କଥା, ରାମ; କାହିଁକି ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିବି? ମୋ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ଭାଲି, ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମୋ ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ଭାଇ ଉଭୟ।
ତଦ୍ଵିନାଶେଽପି ମେ ଦୁଃଖଂ ପ୍ରମୃଷ୍ଟଂ ସ୍ଯାଦନନ୍ତରମ୍। ସୁଖଂ ମେ ଜୀଵିତଂ ଚୈଵ ତଦ୍ଵିନାଶନିବନ୍ଧନମ୍
ତାହା ପ୍ରଣାଶ ହେଲା ପରେ ମୋର ଦୁଃଖ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର ହେବ; ମୋର ସୁଖ ଓ ଜୀବନ ତାହାର ପତନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ଏଷ ମେ ରାମ ଶୋକାନ୍ତଃ ଶୋକାର୍ତେନ ନିଵେଦିତଃ। ଦୁଃଖିତଃ ସୁଖିତୋ ଵାପି ସଖ୍ଯୁର୍ନିତ୍ଯଂ ସଖା ଗତିଃ
ଏହି ହେଉଛି ମୋର ଶୋକର ସମାପ୍ତି, ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଏକ ମିତ୍ର ଭାବରେ ମୁଁ ଏହା କହୁଛି; ଦୁଃଖରେ କିମ୍ବା ସୁଖରେ, ଏକ ମିତ୍ର ସଦା ଅନ୍ୟ ମିତ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଚ୍ଚ ଵଚୋ ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀଵମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। କିଂ ନିମିତ୍ତମଭୂଦ୍ ଵୈରଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମର ଶତ୍ରୁତାର ସତ୍ୟ କାରଣ କଣ? ମୁଁ ଜଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।'
ସୁଖଂ ହି କାରଣଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୈରସ୍ଯ ତଵ ଵାନର। ଆନନ୍ତର୍ଯାଦ୍ ଵିଧାସ୍ଯାମି ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯ ବଲାବଲମ୍
'ହେ ବାନର, ତୁମର ଶତ୍ରୁତାର କାରଣ ଶୁଣିବା ପରେ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଭାବିବା ପରେ।'
ବଲଵାନ୍ ହି ମମାମର୍ଷଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଵାମଵମାନିତମ୍। ଵର୍ଧତେ ହୃଦଯୋତ୍କମ୍ପୀ ପ୍ରାଵୃଡ୍ଵେଗ ଇଵାମ୍ଭସଃ
'ତୁମେ ଅବମାନିତ ହେବାର କଥା ଶୁଣି, ମୋର କ୍ରୋଧ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଛି; ମୋ ହୃଦୟରେ ଏହା ବର୍ଷା ଋତୁର ପାଣି ପରି ବଢ଼ିଯାଉଛି।'
ହୃଷ୍ଟଃ କଥଯ ଵିସ୍ରବ୍ଧୋ ଯାଵଦାରୋପ୍ଯତେ ଧନୁଃ। ସୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ହି ମଯା ବାଣୋ ନିରସ୍ତଶ୍ଚ ରିପୁସ୍ତଵ
'ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ କଥା କହ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଧନୁଷ ଚଢ଼ାଉଛି; ମୋର ତୀର ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି, ତୁମର ଶତ୍ରୁ ଏବେ ପ୍ରାୟ ପ୍ରଣାଶ ହେଇଯାଇଛି।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥେନ ମହାତ୍ମନା। ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ଚତୁର୍ଭିଃ ସହ ଵାନରୈଃ
କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଚାରିଜଣ ବାନର ସାଥି ସହିତ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜେ। ଵୈରସ୍ଯ କାରଣଂ ତତ୍ତ୍ଵମାଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ପରେ, ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ଭାବ ନେଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁତାର ସତ୍ୟ କାରଣ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
thumb|ନଵମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ନଵମଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ନବମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଵାଲୀ ନାମ ମମ ଭ୍ରାତା ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ଶତ୍ରୁନିଷୂଦନଃ। ପିତୁର୍ବହୁମତୋ ନିତ୍ଯଂ ମମ ଚାପି ତଥା ପୁରା
ବାଳୀ ନାମରେ ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ; ସେ ସଦା ଆମ ପିତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ପ୍ରିୟ ଥିଲି।
ପିତର୍ଯୁପରତେ ତସ୍ମିନ୍ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋଽଯମିତି ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ। କପୀନାମୀଶ୍ଵରୋ ରାଜ୍ଯେ କୃତଃ ପରମସମ୍ମତଃ
ପିତାଙ୍କ ପରଲୋକଗମନ ପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ଭାବରେ ଭାବି, ବାନରମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ଓ ରାଜ୍ୟର ଶାସକ କରିଲେ, ସବୁଠୁ ଅଧିକ ସମ୍ମାନ ଦେଇ।
ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାସତସ୍ତସ୍ଯ ପିତୃପୈତାମହଂ ମହତ୍। ଅହଂ ସର୍ଵେଷୁ କାଲେଷୁ ପ୍ରଣତଃ ପ୍ରେଷ୍ଯଵତ୍ ସ୍ଥିତଃ
ସେ ପିତା ଓ ପୁରୁଷ ପୂର୍ବ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ସବୁବେଳେ ନମ୍ର ଭାବରେ, ଦାସ ପରି ରହୁଥିଲି।
ମାଯାଵୀ ନାମ ତେଜସ୍ଵୀ ପୂର୍ଵଜୋ ଦୁନ୍ଦୁଭେଃ ସୁତଃ। ତେନ ତସ୍ଯ ମହଦ୍ଵୈରଂ ଵାଲିନଃ ସ୍ତ୍ରୀକୃତଂ ପୁରା
ମାୟାବୀ ନାମରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ପୁର୍ବଜ ନାମରେ ପୁଅ; ସେ ପୂର୍ବରୁ ବାଳୀଙ୍କ ସହିତ ଏକ ମହା ଶତ୍ରୁତା ରଖିଥିଲେ, ଏହା ଜନାନ୍ତି ଏକ ଜନନୀ ଦ୍ୱାରା।
ସ ତୁ ସୁପ୍ତେ ଜନେ ରାତ୍ରୌ କିଷ୍କିନ୍ଧାଦ୍ଵାରମାଗତଃ। ନର୍ଦତି ସ୍ମ ସୁସଂରବ୍ଧୋ ଵାଲିନଂ ଚାହ୍ଵଯଦ୍ ରଣେ
ଏକ ରାତି, ସମସ୍ତେ ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ସେ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ; ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ଗର୍ଜନ କରି, ବାଳୀଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକିଲେ।
ପ୍ରସୁପ୍ତସ୍ତୁ ମମ ଭ୍ରାତା ନର୍ଦତୋ ଭୈରଵସ୍ଵନମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନ ମମୃଷେ ଵାଲୀ ନିଷ୍ପପାତ ଜଵାତ୍ ତଦା
ମୋର ଭାଇ, ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣିଲେ; ବାଳୀ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ବାହାରିଗଲେ।
ସ ତୁ ଵୈ ନିଃସୃତଃ କ୍ରୋଧାତ୍ ତଂ ହନ୍ତୁମସୁରୋତ୍ତମମ୍। ଵାର୍ଯମାଣସ୍ତତଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ମଯା ଚ ପ୍ରଣତାତ୍ମନା
ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଦ୍ରିତ ହୋଇ, ସେ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ ମାରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ; ମହିଳାମାନେ ଓ ମୁଁ ନମ୍ର ଭାବରେ ଅଟକାଇବା ଚେଷ୍ଟା କଲୁ।
ସ ତୁ ନିର୍ଧୂଯ ସର୍ଵାନ୍ ନୋ ନିର୍ଜଗାମ ମହାବଲଃ। ତତୋଽହମପି ସୌହାର୍ଦାନ୍ନିଃସୃତୋ ଵାଲିନା ସହ
କିନ୍ତୁ ସେ ଆମ ସବୁଙ୍କୁ ଅଟକାଇ ଦେଇ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହାରିଗଲେ; ତାପରେ ମୁଁ ମିତ୍ରତାରେ ବାଳୀ ସହିତ ବାହାରିଗଲି।
ତସ୍ମିନ୍ ଦ୍ରଵତି ସଂତ୍ରସ୍ତେ ହ୍ଯାଵାଂ ଦ୍ରୁତତରଂ ଗତୌ। ପ୍ରକାଶୋଽପି କୃତୋ ମାର୍ଗଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେଣୋଦ୍ଗଚ୍ଛତା ତଦା
ସେ ଭୟରେ ପଳାଇବାରେ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଖୋଜିଲୁ; ସେବେଳେ ଉଦୟ ଚନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକରେ ପଥ ଚିହ୍ନିତ ହେଉଥିଲା।
ସ ତୃଣୈରାଵୃତଂ ଦୁର୍ଗଂ ଧରଣ୍ଯା ଵିଵରଂ ମହତ୍। ପ୍ରଵିଵେଶାସୁରୋ ଵେଗାଦାଵାମାସାଦ୍ଯ ଵିଷ୍ଠିତୌ
ସେ ଅସୁର ତୁରନ୍ତ ଗତିରେ ଧରିତ୍ରୀରେ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହା, ଯାହା ତିର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଢାକା ଥିଲା, ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଆମେ ଦୁଇଜଣ ନିକଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲୁ।
ତଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ରିପୁଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବିଲଂ ରୋଷଵଶଂ ଗତଃ। ମାମୁଵାଚ ତତୋ ଵାଲୀ ଵଚନଂ କ୍ଷୁଭିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଶତ୍ରୁ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଦେଖି, ବାଳୀ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଗଲା; ତାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଇ, ସେ ମୋତେ କହିଲା।
ଇହ ତିଷ୍ଠାଦ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵ ବିଲଦ୍ଵାରି ସମାହିତଃ। ଯାଵଦତ୍ର ପ୍ରଵିଶ୍ଯାହଂ ନିହନ୍ମି ସମରେ ରିପୁମ୍
‘ସୁଗ୍ରୀବ, ଆଜି ଗୁହାର ଦ୍ୱାରରେ ସଚେତନ ରହି ଥିବ; ମୁଁ ଏଠାରେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିଦେଇବି।’
ମଯା ତ୍ଵେତଦ୍ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯାଚିତଃ ସ ପରଂତପଃ। ଶାପଯିତ୍ଵା ଚ ମାଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ବିଲଂ ତତଃ
ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲି; ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇ, ପଦେ ପଦେ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ବିଲଂ ସାଗ୍ରଃ ସଂଵତ୍ସରୋ ଗତଃ। ସ୍ଥିତସ୍ଯ ଚ ବିଲଦ୍ଵାରି ସ କାଲୋ ଵ୍ଯତ୍ଯଵର୍ତତ
ସେ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ମୁଁ ଗୁହାର ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଲି, ଏଭଳି ସମୟ ଚାଲିଗଲା।
ଅହଂ ତୁ ନଷ୍ଟଂ ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ନେହାଦାଗତସମ୍ଭ୍ରମଃ। ଭ୍ରାତରଂ ନ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ପାପଶଙ୍କି ଚ ମେ ମନଃ
ମୁଁ ବୁଝିଲି ଯେ ସେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ସ୍ନେହରୁ ଭୟ ଭରିଗଲି; ମୋ ଭାଇକୁ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ, ମୋ ମନରେ ଅପରାଧ ଭୟ ଜାଗିଲା।
ଅଥ ଦୀର୍ଘସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ ବିଲାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଵିନିଃସୃତମ୍। ସଫେନଂ ରୁଧିରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତୋଽହଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଗୁହାରୁ ଫେନା ଭରା ରକ୍ତ ବାହାରିବାକୁ ଦେଖିଲି; ଏହା ଦେଖି, ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇଗଲି।
ନର୍ଦତାମସୁରାଣାଂ ଚ ଧ୍ଵନିର୍ମେ ଶ୍ରୋତ୍ରମାଗତଃ। ନ ରତସ୍ଯ ଚ ସଂଗ୍ରାମେ କ୍ରୋଶତୋଽପି ସ୍ଵନୋ ଗୁରୋଃ
ଅସୁରମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ ମୋ କାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ଭାଇ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିପାରିଲି ନାହିଁ।