ରାଘଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାହିନୀପତିଃ। ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ରାଘବଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଦଳପତି ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, 'ଭଲ, ଭଲ' ବୋଲି କହିଲେ।
ରାମ ଶୋକାଭିଭୂତୋଽହଂ ଶୋକାର୍ତାନାଂ ଭଵାନ୍ ଗତିଃ। ଵଯସ୍ଯ ଇତି କୃତ୍ଵା ହି ତ୍ଵଯ୍ଯହଂ ପରିଦେଵଯେ
ରାମ, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଛି; ଦୁଃଖିତମାନେ ପାଇଁ ତୁମେ ଆଶ୍ରୟ। ମୁଁ ତୁମକୁ ମିତ୍ର ଭାବି, ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ମୋ ଦୁଃଖ କହୁଛି।
ତ୍ଵଂ ହି ପାଣିପ୍ରଦାନେନ ଵଯସ୍ଯୋ ମେଽଗ୍ନିସାକ୍ଷିକମ୍। କୃତଃ ପ୍ରାଣୈର୍ବହୁମତଃ ସତ୍ଯେନ ଚ ଶପାମ୍ଯହମ୍
ହାତ ଦେଇ ଅଗ୍ନି ସାକ୍ଷୀରେ ତୁମେ ମୋର ମିତ୍ର ହେବାକୁ ଭଲିଛ; ମୁଁ ଏହାକୁ ସତ୍ୟରେ ଶପଥ କରୁଛି, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।
ଵଯସ୍ଯ ଇତି କୃତ୍ଵା ଚ ଵିସ୍ରବ୍ଧଃ ପ୍ରଵଦାମ୍ଯହମ୍। ଦୁଃଖମନ୍ତର୍ଗତଂ ତନ୍ମେ ମନୋ ହରତି ନିତ୍ଯଶଃ
ମିତ୍ର ଭାବି ମୁଁ ଖୋଲାମେଳା କହୁଛି; ମୋ ମନ ଭିତରେ ଥିବା ଦୁଃଖ ସଦା ମୋ ମନକୁ ଭାରି କରେ।
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ବାଷ୍ପଦୂଷିତଲୋଚନଃ। ବାଷ୍ପଦୂଷିତଯା ଵାଚା ନୋଚ୍ଚୈଃ ଶକ୍ନୋତି ଭାଷିତୁମ୍
ଏପରି କହି, ତାଙ୍କ ଚକୁ ଲୁହାରେ ଭରିଗଲା, ଲୁହାରେ ଭିଜିଥିବା କଣ୍ଠ ଦ୍ୱାରା ସେ ଉଚ୍ଚରେ କହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ବାଷ୍ପଵେଗଂ ତୁ ସହସା ନଦୀଵେଗମିଵାଗତମ୍। ଧାରଯାମାସ ଧୈର୍ଯେଣ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାମସଂନିଧୌ
କିନ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀବ, ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦେଇ ହଠାତ୍ ଆସିଥିବା ଲୁହାକୁ ନଦୀର ଭାବରେ ଅଟକାଇ ରଖିଲେ।
ସ ନିଗୃହ୍ଯ ତୁ ତଂ ବାଷ୍ପଂ ପ୍ରମୃଜ୍ଯ ନଯନେ ଶୁଭେ। ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ଚ ତେଜସ୍ଵୀ ରାଘଵଂ ପୁନରୂଚିଵାନ୍
ଲୁହାକୁ ଅଟକାଇ, ସୁନ୍ଦର ଚକୁ ମୁଛି, ଏକ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଦୀପ୍ତିମାନ ସୁଗ୍ରୀବ ପୁନି ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୁରାହଂ ଵାଲିନା ରାମ ରାଜ୍ଯାତ୍ ସ୍ଵାଦଵରୋପିତଃ। ପରୁଷାଣି ଚ ସଂଶ୍ରାଵ୍ଯ ନିର୍ଧୂତୋଽସ୍ମି ବଲୀଯସା
ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଭାଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାର କରାଯାଇଥିଲି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିରେ ଅଧିକ ଥିବା ଭାଲି ମୋତେ ତାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ।
ହୃତା ଭାର୍ଯା ଚ ମେ ତେନ ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋଽପି ଗରୀଯସୀ। ସୁହୃଦଶ୍ଚ ମଦୀଯା ଯେ ସଂଯତା ବନ୍ଧନେଷୁ ତେ
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହରାଯାଇଛି, ଏବଂ ମୋ ସମସ୍ତ ମିତ୍ରମାନେ ବନ୍ଧନରେ ପକାଇ ରଖିଛନ୍ତି।
ଯତ୍ନଵାଂଶ୍ଚ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ମଦ୍ଵିନାଶାଯ ରାଘଵ। ବହୁଶସ୍ତପ୍ରଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଵାନରା ନିହତା ମଯା
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ରଖି, ମୋ ନଷ୍ଟ ପାଇଁ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି, ଏବଂ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ପଠାଯାଇଥିବା ଅନେକ ବାନରକୁ ମାରିଦେଇଛି।
ଶଙ୍କଯା ତ୍ଵେତଯାହଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵାମପି ରାଘଵ। ନୋପସର୍ପାମ୍ଯହଂ ଭୀତୋ ଭଯେ ସର୍ଵେ ହି ବିଭ୍ଯତି
ଏହି ଶଙ୍କା ଦ୍ୱାରା, ରାଘବ, ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଆଗକୁ ଆସିପାରି ନାହିଁ; ଭୟରେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
କେଵଲଂ ହି ସହାଯା ମେ ହନୁମତ୍ପ୍ରମୁଖାସ୍ତ୍ଵିମେ। ଅତୋଽହଂ ଧାରଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ପ୍ରାଣାନ୍ କୃଚ୍ଛ୍ରଗତୋଽପି ସନ୍
ମୋ ସହାୟମାନେ, ହନୁମାନ ଆଗରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ଲୋକମାନେ ମୋ ସହିତ ଅଛନ୍ତି; ଏହି ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ମୁଁ ପ୍ରାଣ ରଖିପାରିଛି।
ଏତେ ହି କପଯଃ ସ୍ନିଗ୍ଧା ମାଂ ରକ୍ଷନ୍ତି ସମନ୍ତତଃ। ସହ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଗନ୍ତଵ୍ଯେ ନିତ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଚାସ୍ଥିତେ
ଏହି ସ୍ନେହିତ ବାନରମାନେ ମୋତେ ଚାରିପାଖରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଯିବାକୁ ପଡ଼େ ସେଉଁଠି ସହିତ ଯାନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ରହିଲେ ସେଉଁଠି ସଦା ରହନ୍ତି।
ସଂକ୍ଷେପସ୍ତ୍ଵେଷ ମେ ରାମ କିମୁକ୍ତ୍ଵା ଵିସ୍ତରଂ ହି ତେ। ସ ମେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ରିପୁର୍ଭ୍ରାତା ଵାଲୀ ଵିଶ୍ରୁତପୌରୁଷଃ
ଏହା ମୋର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କଥା, ରାମ; କାହିଁକି ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିବି? ମୋ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ଭାଲି, ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମୋ ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ଭାଇ ଉଭୟ।
ତଦ୍ଵିନାଶେଽପି ମେ ଦୁଃଖଂ ପ୍ରମୃଷ୍ଟଂ ସ୍ଯାଦନନ୍ତରମ୍। ସୁଖଂ ମେ ଜୀଵିତଂ ଚୈଵ ତଦ୍ଵିନାଶନିବନ୍ଧନମ୍
ତାହା ପ୍ରଣାଶ ହେଲା ପରେ ମୋର ଦୁଃଖ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର ହେବ; ମୋର ସୁଖ ଓ ଜୀବନ ତାହାର ପତନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ଏଷ ମେ ରାମ ଶୋକାନ୍ତଃ ଶୋକାର୍ତେନ ନିଵେଦିତଃ। ଦୁଃଖିତଃ ସୁଖିତୋ ଵାପି ସଖ୍ଯୁର୍ନିତ୍ଯଂ ସଖା ଗତିଃ
ଏହି ହେଉଛି ମୋର ଶୋକର ସମାପ୍ତି, ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଏକ ମିତ୍ର ଭାବରେ ମୁଁ ଏହା କହୁଛି; ଦୁଃଖରେ କିମ୍ବା ସୁଖରେ, ଏକ ମିତ୍ର ସଦା ଅନ୍ୟ ମିତ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଚ୍ଚ ଵଚୋ ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀଵମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। କିଂ ନିମିତ୍ତମଭୂଦ୍ ଵୈରଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମର ଶତ୍ରୁତାର ସତ୍ୟ କାରଣ କଣ? ମୁଁ ଜଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।'
ସୁଖଂ ହି କାରଣଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୈରସ୍ଯ ତଵ ଵାନର। ଆନନ୍ତର୍ଯାଦ୍ ଵିଧାସ୍ଯାମି ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯ ବଲାବଲମ୍
'ହେ ବାନର, ତୁମର ଶତ୍ରୁତାର କାରଣ ଶୁଣିବା ପରେ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଭାବିବା ପରେ।'
ବଲଵାନ୍ ହି ମମାମର୍ଷଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଵାମଵମାନିତମ୍। ଵର୍ଧତେ ହୃଦଯୋତ୍କମ୍ପୀ ପ୍ରାଵୃଡ୍ଵେଗ ଇଵାମ୍ଭସଃ
'ତୁମେ ଅବମାନିତ ହେବାର କଥା ଶୁଣି, ମୋର କ୍ରୋଧ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଛି; ମୋ ହୃଦୟରେ ଏହା ବର୍ଷା ଋତୁର ପାଣି ପରି ବଢ଼ିଯାଉଛି।'
ହୃଷ୍ଟଃ କଥଯ ଵିସ୍ରବ୍ଧୋ ଯାଵଦାରୋପ୍ଯତେ ଧନୁଃ। ସୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ହି ମଯା ବାଣୋ ନିରସ୍ତଶ୍ଚ ରିପୁସ୍ତଵ
'ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ କଥା କହ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଧନୁଷ ଚଢ଼ାଉଛି; ମୋର ତୀର ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି, ତୁମର ଶତ୍ରୁ ଏବେ ପ୍ରାୟ ପ୍ରଣାଶ ହେଇଯାଇଛି।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥେନ ମହାତ୍ମନା। ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ଚତୁର୍ଭିଃ ସହ ଵାନରୈଃ
କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଚାରିଜଣ ବାନର ସାଥି ସହିତ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜେ। ଵୈରସ୍ଯ କାରଣଂ ତତ୍ତ୍ଵମାଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ପରେ, ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ଭାବ ନେଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁତାର ସତ୍ୟ କାରଣ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
thumb|ନଵମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ନଵମଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ନବମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଵାଲୀ ନାମ ମମ ଭ୍ରାତା ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ଶତ୍ରୁନିଷୂଦନଃ। ପିତୁର୍ବହୁମତୋ ନିତ୍ଯଂ ମମ ଚାପି ତଥା ପୁରା
ବାଳୀ ନାମରେ ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ; ସେ ସଦା ଆମ ପିତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ପ୍ରିୟ ଥିଲି।
ପିତର୍ଯୁପରତେ ତସ୍ମିନ୍ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋଽଯମିତି ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ। କପୀନାମୀଶ୍ଵରୋ ରାଜ୍ଯେ କୃତଃ ପରମସମ୍ମତଃ
ପିତାଙ୍କ ପରଲୋକଗମନ ପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ଭାବରେ ଭାବି, ବାନରମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ଓ ରାଜ୍ୟର ଶାସକ କରିଲେ, ସବୁଠୁ ଅଧିକ ସମ୍ମାନ ଦେଇ।
ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାସତସ୍ତସ୍ଯ ପିତୃପୈତାମହଂ ମହତ୍। ଅହଂ ସର୍ଵେଷୁ କାଲେଷୁ ପ୍ରଣତଃ ପ୍ରେଷ୍ଯଵତ୍ ସ୍ଥିତଃ
ସେ ପିତା ଓ ପୁରୁଷ ପୂର୍ବ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ସବୁବେଳେ ନମ୍ର ଭାବରେ, ଦାସ ପରି ରହୁଥିଲି।
ମାଯାଵୀ ନାମ ତେଜସ୍ଵୀ ପୂର୍ଵଜୋ ଦୁନ୍ଦୁଭେଃ ସୁତଃ। ତେନ ତସ୍ଯ ମହଦ୍ଵୈରଂ ଵାଲିନଃ ସ୍ତ୍ରୀକୃତଂ ପୁରା
ମାୟାବୀ ନାମରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ପୁର୍ବଜ ନାମରେ ପୁଅ; ସେ ପୂର୍ବରୁ ବାଳୀଙ୍କ ସହିତ ଏକ ମହା ଶତ୍ରୁତା ରଖିଥିଲେ, ଏହା ଜନାନ୍ତି ଏକ ଜନନୀ ଦ୍ୱାରା।
ସ ତୁ ସୁପ୍ତେ ଜନେ ରାତ୍ରୌ କିଷ୍କିନ୍ଧାଦ୍ଵାରମାଗତଃ। ନର୍ଦତି ସ୍ମ ସୁସଂରବ୍ଧୋ ଵାଲିନଂ ଚାହ୍ଵଯଦ୍ ରଣେ
ଏକ ରାତି, ସମସ୍ତେ ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ସେ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ; ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ଗର୍ଜନ କରି, ବାଳୀଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକିଲେ।
ପ୍ରସୁପ୍ତସ୍ତୁ ମମ ଭ୍ରାତା ନର୍ଦତୋ ଭୈରଵସ୍ଵନମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନ ମମୃଷେ ଵାଲୀ ନିଷ୍ପପାତ ଜଵାତ୍ ତଦା
ମୋର ଭାଇ, ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣିଲେ; ବାଳୀ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ବାହାରିଗଲେ।
ସ ତୁ ଵୈ ନିଃସୃତଃ କ୍ରୋଧାତ୍ ତଂ ହନ୍ତୁମସୁରୋତ୍ତମମ୍। ଵାର୍ଯମାଣସ୍ତତଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ମଯା ଚ ପ୍ରଣତାତ୍ମନା
ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଦ୍ରିତ ହୋଇ, ସେ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ ମାରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ; ମହିଳାମାନେ ଓ ମୁଁ ନମ୍ର ଭାବରେ ଅଟକାଇବା ଚେଷ୍ଟା କଲୁ।