ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟଂ ରାମଂ ତୁ ପ୍ରସନ୍ନମୁଦଧିଂ ଯଥା। ସାଲପୁଷ୍ପାଵସଂକୀର୍ଣେ ତସ୍ମିନ୍ ଗିରିଵରୋତ୍ତମେ
ସୁବିଧାରେ ବସିଥିବା ରାମ, ଶାଳ ଫୁଲରେ ଆଛାଦିତ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ରେ, ସମୁଦ୍ରର ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଶୁଭଯା ଗିରା। ଉଵାଚ ପ୍ରଣଯାଦ୍ ରାମଂ ହର୍ଷଵ୍ଯାକୁଲିତାକ୍ଷରମ୍
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଖୁସି ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଓ ଶୁଭ କଥାରେ, ପ୍ରେମ ଓ ଆନନ୍ଦରେ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ।
ଅହଂ ଵିନିକୃତୋ ଭ୍ରାତ୍ରା ଚରାମ୍ଯେଷ ଭଯାର୍ଦିତଃ। ଋଷ୍ଯମୂକଂ ଗିରିଵରଂ ହୃତଭାର୍ଯଃ ସୁଦୁଃଖିତଃ
ମୁଁ ଭାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ଭୟରେ ଏହି ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଛି, ମୋ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ହରାଇଯାଇଛି, ମୁଁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଅଛି।
ସୋଽହଂ ତ୍ରସ୍ତୋ ଭଯେ ମଗ୍ନୋ ଵନେ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଚେତନଃ। ଵାଲିନା ନିକୃତୋ ଭ୍ରାତ୍ରା କୃତଵୈରଶ୍ଚ ରାଘଵ
ଏପରି ଭାବେ, ମୁଁ ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଛି; ମୋ ଭାଇ ବାଲି ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି, ଏବଂ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାଇଛି, ରାଘବ।
ଵାଲିନୋ ମେ ଭଯାର୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵଲୋକାଭଯଂକର। ମମାପି ତ୍ଵମନାଥସ୍ଯ ପ୍ରସାଦଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ବାଲି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟ ଦେଇଥାଏ, ସେ ମୋର ଭୟର କାରଣ; ଆପଣ ମୋ ପରି ଅନାଥକୁ କୃପା କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ତେଜସ୍ଵୀ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଧର୍ମଵତ୍ସଲଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ସ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ତେଜସ୍ୱୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମପ୍ରିୟ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀ ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଉପକାରଫଲଂ ମିତ୍ରମପକାରୋଽରିଲକ୍ଷଣମ୍। ଅଦ୍ଯୈଵ ତଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ତଵ ଭାର୍ଯାପହାରିଣମ୍
ଉପକାର କରିଥିବା ମିତ୍ର ହେଉଛି, ଯେ କ୍ଷତି କରେ ସେ ଶତ୍ରୁ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ଆଜି ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମର ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଚୋରିଥିବା ତାକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି।
ଇମେ ହି ମେ ମହାଭାଗ ପତ୍ରିଣସ୍ତିଗ୍ମତେଜସଃ। କାର୍ତିକେଯଵନୋଦ୍ଭୂତାଃ ଶରା ହେମଵିଭୂଷିତାଃ
ଏହି ମୋର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରଗୁଡିକ ଅଛି, ସୁନାରେ ସଜିତ, କାର୍ତିକେୟଙ୍କ ଅରଣ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
କଙ୍କପତ୍ରପରିଚ୍ଛନ୍ନା ମହେନ୍ଦ୍ରାଶନିସଂନିଭାଃ। ସୁପର୍ଵାଣଃ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାଃ ସରୋଷା ଭୁଜଗା ଇଵ
କଂକ ପଖୁଡିରେ ଝାଲିଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତଡ଼ିତ୍ର ସମାନ, ଭଲ ଭାବରେ ଗଠିତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର, କ୍ରୋଧିତ ସାପର ପରି।
ଵାଲିସଂଜ୍ଞମମିତ୍ରଂ ତେ ଭ୍ରାତରଂ କୃତକିଲ୍ବିଷମ୍। ଶରୈର୍ଵିନିହତଂ ପଶ୍ଯ ଵିକୀର୍ଣମିଵ ପର୍ଵତମ୍
ତୁମର ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଶତ୍ରୁ, ଭାଇ ଭାଲି, ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ଭାଗିଯାଇଛି, ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗି ଚିଁଡ଼ି ଯାଇଥିବା ପରି।
ରାଘଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାହିନୀପତିଃ। ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ରାଘବଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଦଳପତି ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, 'ଭଲ, ଭଲ' ବୋଲି କହିଲେ।
ରାମ ଶୋକାଭିଭୂତୋଽହଂ ଶୋକାର୍ତାନାଂ ଭଵାନ୍ ଗତିଃ। ଵଯସ୍ଯ ଇତି କୃତ୍ଵା ହି ତ୍ଵଯ୍ଯହଂ ପରିଦେଵଯେ
ରାମ, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଛି; ଦୁଃଖିତମାନେ ପାଇଁ ତୁମେ ଆଶ୍ରୟ। ମୁଁ ତୁମକୁ ମିତ୍ର ଭାବି, ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ମୋ ଦୁଃଖ କହୁଛି।
ତ୍ଵଂ ହି ପାଣିପ୍ରଦାନେନ ଵଯସ୍ଯୋ ମେଽଗ୍ନିସାକ୍ଷିକମ୍। କୃତଃ ପ୍ରାଣୈର୍ବହୁମତଃ ସତ୍ଯେନ ଚ ଶପାମ୍ଯହମ୍
ହାତ ଦେଇ ଅଗ୍ନି ସାକ୍ଷୀରେ ତୁମେ ମୋର ମିତ୍ର ହେବାକୁ ଭଲିଛ; ମୁଁ ଏହାକୁ ସତ୍ୟରେ ଶପଥ କରୁଛି, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।
ଵଯସ୍ଯ ଇତି କୃତ୍ଵା ଚ ଵିସ୍ରବ୍ଧଃ ପ୍ରଵଦାମ୍ଯହମ୍। ଦୁଃଖମନ୍ତର୍ଗତଂ ତନ୍ମେ ମନୋ ହରତି ନିତ୍ଯଶଃ
ମିତ୍ର ଭାବି ମୁଁ ଖୋଲାମେଳା କହୁଛି; ମୋ ମନ ଭିତରେ ଥିବା ଦୁଃଖ ସଦା ମୋ ମନକୁ ଭାରି କରେ।
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ବାଷ୍ପଦୂଷିତଲୋଚନଃ। ବାଷ୍ପଦୂଷିତଯା ଵାଚା ନୋଚ୍ଚୈଃ ଶକ୍ନୋତି ଭାଷିତୁମ୍
ଏପରି କହି, ତାଙ୍କ ଚକୁ ଲୁହାରେ ଭରିଗଲା, ଲୁହାରେ ଭିଜିଥିବା କଣ୍ଠ ଦ୍ୱାରା ସେ ଉଚ୍ଚରେ କହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ବାଷ୍ପଵେଗଂ ତୁ ସହସା ନଦୀଵେଗମିଵାଗତମ୍। ଧାରଯାମାସ ଧୈର୍ଯେଣ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାମସଂନିଧୌ
କିନ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀବ, ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦେଇ ହଠାତ୍ ଆସିଥିବା ଲୁହାକୁ ନଦୀର ଭାବରେ ଅଟକାଇ ରଖିଲେ।
ସ ନିଗୃହ୍ଯ ତୁ ତଂ ବାଷ୍ପଂ ପ୍ରମୃଜ୍ଯ ନଯନେ ଶୁଭେ। ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ଚ ତେଜସ୍ଵୀ ରାଘଵଂ ପୁନରୂଚିଵାନ୍
ଲୁହାକୁ ଅଟକାଇ, ସୁନ୍ଦର ଚକୁ ମୁଛି, ଏକ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଦୀପ୍ତିମାନ ସୁଗ୍ରୀବ ପୁନି ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୁରାହଂ ଵାଲିନା ରାମ ରାଜ୍ଯାତ୍ ସ୍ଵାଦଵରୋପିତଃ। ପରୁଷାଣି ଚ ସଂଶ୍ରାଵ୍ଯ ନିର୍ଧୂତୋଽସ୍ମି ବଲୀଯସା
ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଭାଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାର କରାଯାଇଥିଲି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିରେ ଅଧିକ ଥିବା ଭାଲି ମୋତେ ତାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ।
ହୃତା ଭାର୍ଯା ଚ ମେ ତେନ ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋଽପି ଗରୀଯସୀ। ସୁହୃଦଶ୍ଚ ମଦୀଯା ଯେ ସଂଯତା ବନ୍ଧନେଷୁ ତେ
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହରାଯାଇଛି, ଏବଂ ମୋ ସମସ୍ତ ମିତ୍ରମାନେ ବନ୍ଧନରେ ପକାଇ ରଖିଛନ୍ତି।
ଯତ୍ନଵାଂଶ୍ଚ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ମଦ୍ଵିନାଶାଯ ରାଘଵ। ବହୁଶସ୍ତପ୍ରଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଵାନରା ନିହତା ମଯା
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ରଖି, ମୋ ନଷ୍ଟ ପାଇଁ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି, ଏବଂ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ପଠାଯାଇଥିବା ଅନେକ ବାନରକୁ ମାରିଦେଇଛି।
ଶଙ୍କଯା ତ୍ଵେତଯାହଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵାମପି ରାଘଵ। ନୋପସର୍ପାମ୍ଯହଂ ଭୀତୋ ଭଯେ ସର୍ଵେ ହି ବିଭ୍ଯତି
ଏହି ଶଙ୍କା ଦ୍ୱାରା, ରାଘବ, ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଆଗକୁ ଆସିପାରି ନାହିଁ; ଭୟରେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
କେଵଲଂ ହି ସହାଯା ମେ ହନୁମତ୍ପ୍ରମୁଖାସ୍ତ୍ଵିମେ। ଅତୋଽହଂ ଧାରଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ପ୍ରାଣାନ୍ କୃଚ୍ଛ୍ରଗତୋଽପି ସନ୍
ମୋ ସହାୟମାନେ, ହନୁମାନ ଆଗରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ଲୋକମାନେ ମୋ ସହିତ ଅଛନ୍ତି; ଏହି ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ମୁଁ ପ୍ରାଣ ରଖିପାରିଛି।
ଏତେ ହି କପଯଃ ସ୍ନିଗ୍ଧା ମାଂ ରକ୍ଷନ୍ତି ସମନ୍ତତଃ। ସହ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଗନ୍ତଵ୍ଯେ ନିତ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଚାସ୍ଥିତେ
ଏହି ସ୍ନେହିତ ବାନରମାନେ ମୋତେ ଚାରିପାଖରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଯିବାକୁ ପଡ଼େ ସେଉଁଠି ସହିତ ଯାନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ରହିଲେ ସେଉଁଠି ସଦା ରହନ୍ତି।
ସଂକ୍ଷେପସ୍ତ୍ଵେଷ ମେ ରାମ କିମୁକ୍ତ୍ଵା ଵିସ୍ତରଂ ହି ତେ। ସ ମେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ରିପୁର୍ଭ୍ରାତା ଵାଲୀ ଵିଶ୍ରୁତପୌରୁଷଃ
ଏହା ମୋର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କଥା, ରାମ; କାହିଁକି ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିବି? ମୋ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ଭାଲି, ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମୋ ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ଭାଇ ଉଭୟ।
ତଦ୍ଵିନାଶେଽପି ମେ ଦୁଃଖଂ ପ୍ରମୃଷ୍ଟଂ ସ୍ଯାଦନନ୍ତରମ୍। ସୁଖଂ ମେ ଜୀଵିତଂ ଚୈଵ ତଦ୍ଵିନାଶନିବନ୍ଧନମ୍
ତାହା ପ୍ରଣାଶ ହେଲା ପରେ ମୋର ଦୁଃଖ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର ହେବ; ମୋର ସୁଖ ଓ ଜୀବନ ତାହାର ପତନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ଏଷ ମେ ରାମ ଶୋକାନ୍ତଃ ଶୋକାର୍ତେନ ନିଵେଦିତଃ। ଦୁଃଖିତଃ ସୁଖିତୋ ଵାପି ସଖ୍ଯୁର୍ନିତ୍ଯଂ ସଖା ଗତିଃ
ଏହି ହେଉଛି ମୋର ଶୋକର ସମାପ୍ତି, ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଏକ ମିତ୍ର ଭାବରେ ମୁଁ ଏହା କହୁଛି; ଦୁଃଖରେ କିମ୍ବା ସୁଖରେ, ଏକ ମିତ୍ର ସଦା ଅନ୍ୟ ମିତ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଚ୍ଚ ଵଚୋ ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀଵମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। କିଂ ନିମିତ୍ତମଭୂଦ୍ ଵୈରଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମର ଶତ୍ରୁତାର ସତ୍ୟ କାରଣ କଣ? ମୁଁ ଜଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।'
ସୁଖଂ ହି କାରଣଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୈରସ୍ଯ ତଵ ଵାନର। ଆନନ୍ତର୍ଯାଦ୍ ଵିଧାସ୍ଯାମି ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯ ବଲାବଲମ୍
'ହେ ବାନର, ତୁମର ଶତ୍ରୁତାର କାରଣ ଶୁଣିବା ପରେ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଭାବିବା ପରେ।'
ବଲଵାନ୍ ହି ମମାମର୍ଷଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଵାମଵମାନିତମ୍। ଵର୍ଧତେ ହୃଦଯୋତ୍କମ୍ପୀ ପ୍ରାଵୃଡ୍ଵେଗ ଇଵାମ୍ଭସଃ
'ତୁମେ ଅବମାନିତ ହେବାର କଥା ଶୁଣି, ମୋର କ୍ରୋଧ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଛି; ମୋ ହୃଦୟରେ ଏହା ବର୍ଷା ଋତୁର ପାଣି ପରି ବଢ଼ିଯାଉଛି।'
ହୃଷ୍ଟଃ କଥଯ ଵିସ୍ରବ୍ଧୋ ଯାଵଦାରୋପ୍ଯତେ ଧନୁଃ। ସୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ହି ମଯା ବାଣୋ ନିରସ୍ତଶ୍ଚ ରିପୁସ୍ତଵ
'ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ କଥା କହ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଧନୁଷ ଚଢ଼ାଉଛି; ମୋର ତୀର ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି, ତୁମର ଶତ୍ରୁ ଏବେ ପ୍ରାୟ ପ୍ରଣାଶ ହେଇଯାଇଛି।'