ସୋଽହଂ ସଭାଜ୍ଯୋ ବନ୍ଧୂନାଂ ସୁହୃଦାଂ ଚୈଵ ରାଘଵ। ଯସ୍ଯାଗ୍ନିସାକ୍ଷିକଂ ମିତ୍ରଂ ଲବ୍ଧଂ ରାଘଵଵଂଶଜମ୍
ଏହିପରି, ମୋ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଛି, ରାଘବ। ଆଗ୍ନିକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି ମୁଁ ରାଘବବଂଶର ଏକ ମିତ୍ର ପାଇଛି।
ଅହମପ୍ଯନୁରୂପସ୍ତେ ଵଯସ୍ଯୋ ଜ୍ଞାସ୍ଯସେ ଶନୈଃ। ନ ତୁ ଵକ୍ତୁଂ ସମର୍ଥୋଽହଂ ତ୍ଵଯି ଆତ୍ମଗତାନ୍ ଗୁଣାନ୍
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ସାଥୀ, ଏହି କଥା ଆପଣ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଜାଣିବେ। କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୋ ନିଜ ଗୁଣ ବିଷୟରେ କିଛି କହିବାକୁ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।
ମହାତ୍ମନାଂ ତୁ ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ତ୍ଵଦ୍ଵିଧାନାଂ କୃତାତ୍ମନାମ୍। ନିଶ୍ଚଲା ଭଵତି ପ୍ରୀତିର୍ଧୈର୍ଯମାତ୍ମଵତାଂ ଵର
ବଡ଼ ଆତ୍ମାମାନେ, ଆପଣଙ୍କ ପରି ସଂୟମୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେମ ସଦା ଅଟୁଟ ରହେ, ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ମଜବୁତ ରହେ, ଆତ୍ମନିୟମୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ରଜତଂ ଵା ସୁଵର୍ଣଂ ଵା ଶୁଭାନ୍ଯାଭରଣାନି ଚ। ଅଵିଭକ୍ତାନି ସାଧୂନାମଵଗଚ୍ଛନ୍ତି ସାଧଵଃ
ଚାଁଦି, ସୁନା କିମ୍ବା ରଙ୍ଗିନ ଗହଣା, ଏହି ସବୁ ଭଲ ଲୋକମାନେ ଜାଣନ୍ତି—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଭାଜିତ ନୁହେଁ।
ଧନତ୍ଯାଗଃ ସୁଖତ୍ଯାଗୋ ଦେଶତ୍ଯାଗୋଽପି ଵାନଘ। ଵଯସ୍ଯାର୍ଥେ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ସ୍ନେହଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥାଵିଧମ୍
ମିତ୍ର ପାଇଁ, ଅପରାଧ ନାହିଁ, ଲୋକମାନେ ଧନ, ସୁଖ, ଏପରିକି ନିଜ ଦେଶ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଇପାରନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ଏପରି ପ୍ରେମ ଦେଖନ୍ତି।
ତତ୍ ତଥେତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯାଗ୍ରତୋ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଵାସଵସ୍ଯେଵ ଧୀମତଃ
ତାପରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସମ୍ନାନେ ଦଠି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମିଠା କଥାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—‘ଏହିପରି ହେଉ।’
ତତୋ ରାମଂ ସ୍ଥିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାବଲମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସର୍ଵତଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଵନେ ଲୋଲମପାତଯତ୍
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ, ରାମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ ତତଃ ସାଲମଵିଦୂରେ ହରୀଶ୍ଵରଃ। ସୁପୁଷ୍ପମୀଷତ୍ପତ୍ରାଢ୍ଯଂ ଭ୍ରମରୈରୁପଶୋଭିତମ୍
ତାପରେ, ହରିମାନଙ୍କ ମହାପତି ସୁଗ୍ରୀବ ଦୂରରେ ଏକ ଶାଳ ଗଛ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲା, କିଛି ପତ୍ର ଥିଲା, ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ତାହାକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ।
ତସ୍ଯୈକାଂ ପର୍ଣବହୁଲାଂ ଶାଖାଂ ଭଙ୍କ୍ତ୍ଵା ସୁଶୋଭିତାମ୍। ରାମସ୍ଯାସ୍ତୀର୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନିଷସାଦ ସରାଘଵଃ
ସେ ଶାଳ ଗଛରୁ ଏକ ଘନ ପତ୍ରର ଶାଖା ଭାଙ୍ଗି, ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଭିଛାଇଲେ, ଓ ରାଘବ ସହିତ ବସିଗଲେ।
ତାଵାସୀନୌ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହନୂମାନପି ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ଶାଲଶାଖାଂ ସମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ଵିନୀତମୁପଵେଶଯତ୍
ତାପରେ ହନୁମାନ, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖି, ଶାଳ ଗଛର ଏକ ଶାଖା ଭାଙ୍ଗି, ମୃଦୁ ଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବସାଇଲେ।
ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟଂ ରାମଂ ତୁ ପ୍ରସନ୍ନମୁଦଧିଂ ଯଥା। ସାଲପୁଷ୍ପାଵସଂକୀର୍ଣେ ତସ୍ମିନ୍ ଗିରିଵରୋତ୍ତମେ
ସୁବିଧାରେ ବସିଥିବା ରାମ, ଶାଳ ଫୁଲରେ ଆଛାଦିତ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ରେ, ସମୁଦ୍ରର ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଶୁଭଯା ଗିରା। ଉଵାଚ ପ୍ରଣଯାଦ୍ ରାମଂ ହର୍ଷଵ୍ଯାକୁଲିତାକ୍ଷରମ୍
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଖୁସି ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଓ ଶୁଭ କଥାରେ, ପ୍ରେମ ଓ ଆନନ୍ଦରେ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ।
ଅହଂ ଵିନିକୃତୋ ଭ୍ରାତ୍ରା ଚରାମ୍ଯେଷ ଭଯାର୍ଦିତଃ। ଋଷ୍ଯମୂକଂ ଗିରିଵରଂ ହୃତଭାର୍ଯଃ ସୁଦୁଃଖିତଃ
ମୁଁ ଭାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ଭୟରେ ଏହି ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଛି, ମୋ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ହରାଇଯାଇଛି, ମୁଁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଅଛି।
ସୋଽହଂ ତ୍ରସ୍ତୋ ଭଯେ ମଗ୍ନୋ ଵନେ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଚେତନଃ। ଵାଲିନା ନିକୃତୋ ଭ୍ରାତ୍ରା କୃତଵୈରଶ୍ଚ ରାଘଵ
ଏପରି ଭାବେ, ମୁଁ ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଛି; ମୋ ଭାଇ ବାଲି ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି, ଏବଂ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାଇଛି, ରାଘବ।
ଵାଲିନୋ ମେ ଭଯାର୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵଲୋକାଭଯଂକର। ମମାପି ତ୍ଵମନାଥସ୍ଯ ପ୍ରସାଦଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ବାଲି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟ ଦେଇଥାଏ, ସେ ମୋର ଭୟର କାରଣ; ଆପଣ ମୋ ପରି ଅନାଥକୁ କୃପା କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ତେଜସ୍ଵୀ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଧର୍ମଵତ୍ସଲଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ସ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ତେଜସ୍ୱୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମପ୍ରିୟ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀ ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଉପକାରଫଲଂ ମିତ୍ରମପକାରୋଽରିଲକ୍ଷଣମ୍। ଅଦ୍ଯୈଵ ତଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ତଵ ଭାର୍ଯାପହାରିଣମ୍
ଉପକାର କରିଥିବା ମିତ୍ର ହେଉଛି, ଯେ କ୍ଷତି କରେ ସେ ଶତ୍ରୁ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ଆଜି ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମର ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଚୋରିଥିବା ତାକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି।
ଇମେ ହି ମେ ମହାଭାଗ ପତ୍ରିଣସ୍ତିଗ୍ମତେଜସଃ। କାର୍ତିକେଯଵନୋଦ୍ଭୂତାଃ ଶରା ହେମଵିଭୂଷିତାଃ
ଏହି ମୋର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରଗୁଡିକ ଅଛି, ସୁନାରେ ସଜିତ, କାର୍ତିକେୟଙ୍କ ଅରଣ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
କଙ୍କପତ୍ରପରିଚ୍ଛନ୍ନା ମହେନ୍ଦ୍ରାଶନିସଂନିଭାଃ। ସୁପର୍ଵାଣଃ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାଃ ସରୋଷା ଭୁଜଗା ଇଵ
କଂକ ପଖୁଡିରେ ଝାଲିଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତଡ଼ିତ୍ର ସମାନ, ଭଲ ଭାବରେ ଗଠିତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର, କ୍ରୋଧିତ ସାପର ପରି।
ଵାଲିସଂଜ୍ଞମମିତ୍ରଂ ତେ ଭ୍ରାତରଂ କୃତକିଲ୍ବିଷମ୍। ଶରୈର୍ଵିନିହତଂ ପଶ୍ଯ ଵିକୀର୍ଣମିଵ ପର୍ଵତମ୍
ତୁମର ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଶତ୍ରୁ, ଭାଇ ଭାଲି, ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ଭାଗିଯାଇଛି, ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗି ଚିଁଡ଼ି ଯାଇଥିବା ପରି।
ରାଘଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାହିନୀପତିଃ। ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ରାଘବଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଦଳପତି ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, 'ଭଲ, ଭଲ' ବୋଲି କହିଲେ।
ରାମ ଶୋକାଭିଭୂତୋଽହଂ ଶୋକାର୍ତାନାଂ ଭଵାନ୍ ଗତିଃ। ଵଯସ୍ଯ ଇତି କୃତ୍ଵା ହି ତ୍ଵଯ୍ଯହଂ ପରିଦେଵଯେ
ରାମ, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଛି; ଦୁଃଖିତମାନେ ପାଇଁ ତୁମେ ଆଶ୍ରୟ। ମୁଁ ତୁମକୁ ମିତ୍ର ଭାବି, ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ମୋ ଦୁଃଖ କହୁଛି।
ତ୍ଵଂ ହି ପାଣିପ୍ରଦାନେନ ଵଯସ୍ଯୋ ମେଽଗ୍ନିସାକ୍ଷିକମ୍। କୃତଃ ପ୍ରାଣୈର୍ବହୁମତଃ ସତ୍ଯେନ ଚ ଶପାମ୍ଯହମ୍
ହାତ ଦେଇ ଅଗ୍ନି ସାକ୍ଷୀରେ ତୁମେ ମୋର ମିତ୍ର ହେବାକୁ ଭଲିଛ; ମୁଁ ଏହାକୁ ସତ୍ୟରେ ଶପଥ କରୁଛି, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।
ଵଯସ୍ଯ ଇତି କୃତ୍ଵା ଚ ଵିସ୍ରବ୍ଧଃ ପ୍ରଵଦାମ୍ଯହମ୍। ଦୁଃଖମନ୍ତର୍ଗତଂ ତନ୍ମେ ମନୋ ହରତି ନିତ୍ଯଶଃ
ମିତ୍ର ଭାବି ମୁଁ ଖୋଲାମେଳା କହୁଛି; ମୋ ମନ ଭିତରେ ଥିବା ଦୁଃଖ ସଦା ମୋ ମନକୁ ଭାରି କରେ।
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ବାଷ୍ପଦୂଷିତଲୋଚନଃ। ବାଷ୍ପଦୂଷିତଯା ଵାଚା ନୋଚ୍ଚୈଃ ଶକ୍ନୋତି ଭାଷିତୁମ୍
ଏପରି କହି, ତାଙ୍କ ଚକୁ ଲୁହାରେ ଭରିଗଲା, ଲୁହାରେ ଭିଜିଥିବା କଣ୍ଠ ଦ୍ୱାରା ସେ ଉଚ୍ଚରେ କହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ବାଷ୍ପଵେଗଂ ତୁ ସହସା ନଦୀଵେଗମିଵାଗତମ୍। ଧାରଯାମାସ ଧୈର୍ଯେଣ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାମସଂନିଧୌ
କିନ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀବ, ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦେଇ ହଠାତ୍ ଆସିଥିବା ଲୁହାକୁ ନଦୀର ଭାବରେ ଅଟକାଇ ରଖିଲେ।
ସ ନିଗୃହ୍ଯ ତୁ ତଂ ବାଷ୍ପଂ ପ୍ରମୃଜ୍ଯ ନଯନେ ଶୁଭେ। ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ଚ ତେଜସ୍ଵୀ ରାଘଵଂ ପୁନରୂଚିଵାନ୍
ଲୁହାକୁ ଅଟକାଇ, ସୁନ୍ଦର ଚକୁ ମୁଛି, ଏକ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଦୀପ୍ତିମାନ ସୁଗ୍ରୀବ ପୁନି ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୁରାହଂ ଵାଲିନା ରାମ ରାଜ୍ଯାତ୍ ସ୍ଵାଦଵରୋପିତଃ। ପରୁଷାଣି ଚ ସଂଶ୍ରାଵ୍ଯ ନିର୍ଧୂତୋଽସ୍ମି ବଲୀଯସା
ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଭାଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାର କରାଯାଇଥିଲି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିରେ ଅଧିକ ଥିବା ଭାଲି ମୋତେ ତାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ।
ହୃତା ଭାର୍ଯା ଚ ମେ ତେନ ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋଽପି ଗରୀଯସୀ। ସୁହୃଦଶ୍ଚ ମଦୀଯା ଯେ ସଂଯତା ବନ୍ଧନେଷୁ ତେ
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହରାଯାଇଛି, ଏବଂ ମୋ ସମସ୍ତ ମିତ୍ରମାନେ ବନ୍ଧନରେ ପକାଇ ରଖିଛନ୍ତି।
ଯତ୍ନଵାଂଶ୍ଚ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ମଦ୍ଵିନାଶାଯ ରାଘଵ। ବହୁଶସ୍ତପ୍ରଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଵାନରା ନିହତା ମଯା
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ରଖି, ମୋ ନଷ୍ଟ ପାଇଁ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି, ଏବଂ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ପଠାଯାଇଥିବା ଅନେକ ବାନରକୁ ମାରିଦେଇଛି।