ସୀତାସ୍ନେହପ୍ରଵୃତ୍ତେନ ସ ତୁ ବାଷ୍ପେଣ ଦୂଷିତଃ। ହା ପ୍ରିଯେତି ରୁଦନ୍ ଧୈର୍ଯମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ନ୍ଯପତତ୍ କ୍ଷିତୌ
ସୀତା ପ୍ରେମରୁ ଉପଜିଥିବା ଲୁହରେ ଭିଜି, 'ହା ପ୍ରିୟା!' ବୋଲି କାନ୍ଦି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ହୃଦି କୃତ୍ଵା ସ ବହୁଶସ୍ତମଲଂକାରମୁତ୍ତମମ୍। ନିଶଶ୍ଵାସ ଭୃଶଂ ସର୍ପୋ ବିଲସ୍ଥ ଇଵ ରୋଷିତଃ
ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଭୂଷଣକୁ ହୃଦୟରେ ବାରମ୍ବାର ଧରି, ଗହିର ନିଶ୍ୱାସ ନେଲେ, ଗୁହାରେ ରୁଷ୍ଟ ସର୍ପ ପରି।
ଅଵିଚ୍ଛିନ୍ନାଶ୍ରୁଵେଗସ୍ତୁ ସୌମିତ୍ରିଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ। ପରିଦେଵଯିତୁଂ ଦୀନଂ ରାମଃ ସମୁପଚକ୍ରମେ
ଅବିରତ ଅଶ୍ରୁଧାରା ବହି ଯାଉଥିବା ରାମ, ସାଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ ପାଖରେ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ହାରାଏ ଲାଗି ଦୟାଳୁ ହେଇ କାନ୍ତିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଵୈଦେହ୍ଯା ସଂତ୍ଯକ୍ତଂ ହ୍ରିଯମାଣଯା। ଉତ୍ତରୀଯମିଦଂ ଭୂମୌ ଶରୀରାଦ୍ ଭୂଷଣାନି ଚ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ଭୈଦେହୀ ଯେତେବେଳେ ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ଉପର ଜାମା ଏବଂ ଗହଣାଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିରେ ପକାଇ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଶାଦ୍ଵଲିନ୍ଯାଂ ଧ୍ରୁଵଂ ଭୂମ୍ଯାଂ ସୀତଯା ହ୍ରିଯମାଣଯା। ଉତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ଭୂଷଣମିଦଂ ତଥା ରୂପଂ ହି ଦୃଶ୍ଯତେ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଏହି ଗହଣା ସୀତା ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଥିବା ବେଳେ ଘାସ ଭରା ଭୂମିରେ ପକାଇ ଦେଇଥିଲେ; ଏହାର ଆକୃତି ଦେଖି ଏହିପରି ଲାଗେ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ନାହଂ ଜାନାମି କେଯୂରେ ନାହଂ ଜାନାମି କୁଣ୍ଡଲେ
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, "ମୁଁ କେୟୁର ଚିହ୍ନିପାରିନି, ମୁଁ କୁଣ୍ଡଳ ଚିହ୍ନିପାରିନି।"
ନୂପୁରେ ତ୍ଵଭିଜାନାମି ନିତ୍ଯଂ ପାଦାଭିଵନ୍ଦନାତ୍। ତତସ୍ତୁ ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯଂ ସୁଗ୍ରୀଵମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
କିନ୍ତୁ ମୁଁ ନୂପୁରକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଛି, କାରଣ ମୁଁ ସେଠାରେ ସଦା ପାଦ ପ୍ରଣାମ କରେ। ତାପରେ ରାଘବ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ବ୍ରୂହି ସୁଗ୍ରୀଵ କଂ ଦେଶଂ ହ୍ରିଯନ୍ତୀ ଲକ୍ଷିତା ତ୍ଵଯା। ରକ୍ଷସା ରୌଦ୍ରରୂପେଣ ମମ ପ୍ରାଣପ୍ରିଯା ହୃତା
ସୁଗ୍ରୀବ, କେଉଁ ଦିଗରେ ତୁମେ ଦେଖିଥିଲେ ମୋର ପ୍ରାଣପ୍ରିୟାକୁ, ଯିଏ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଥିଲେ?
କ୍ଵ ଵା ଵସତି ତଦ୍ ରକ୍ଷୋ ମହଦ୍ ଵ୍ଯସନଦଂ ମମ। ଯନ୍ନିମିତ୍ତମହଂ ସର୍ଵାନ୍ ନାଶଯିଷ୍ଯାମି ରାକ୍ଷସାନ୍
ସେ ରାକ୍ଷସ କେଉଁଠି ରହେ, ଯିଏ ମୋତେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି? ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି।
ହରତା ମୈଥିଲୀଂ ଯେନ ମାଂ ଚ ରୋଷଯତା ଧ୍ରୁଵମ୍। ଆତ୍ମନୋ ଜୀଵିତାନ୍ତାଯ ମୃତ୍ଯୁଦ୍ଵାରମପାଵୃତମ୍
ମୈଥିଳୀକୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଇ ଏବଂ ମୋତେ କ୍ରୋଧିତ କରି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦେଇଛି।
ମମ ଦଯିତତମା ହୃତା ଵନାଦ୍ ରଜନିଚରେଣ ଵିମଥ୍ଯ ଯେନ ସା। କଥଯ ମମ ରିପୁଂ ତମଦ୍ଯ ଵୈ ପ୍ଲଵଗପତେ ଯମସଂନିଧିଂ ନଯାମି
ମୋର ସବୁଠୁ ଆଦରିଆ ଜଣେ ଜଙ୍ଗଲରୁ ରାତିରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ନେଇଯାଇଥିଲେ, ଯିଏ ସେତିକି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିଲେ; ଏହି ଶତ୍ରୁ କିଏ, କହିଦିଅ, ମକଡ଼ମାନଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଜି ଯମଙ୍କ ସମ୍ନିଧିକୁ ପଠାଇଦେବି।
thumb|ସପ୍ତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ସପ୍ତମ ସର୍ଗ ଶୁଣିବାକୁ ଆସିଛି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାମେଣାର୍ତେନ ଵାନରଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ସବାଷ୍ପଂ ବାଷ୍ପଗଦ୍ଗଦଃ
ଦୁଃଖରେ ଅଛିଥିବା ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ହାତ ଜୋଡି ଅଶ୍ରୁଭରା କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲେ।
ନ ଜାନେ ନିଲଯଂ ତସ୍ଯ ସର୍ଵଥା ପାପରକ୍ଷସଃ। ସାମର୍ଥ୍ଯଂ ଵିକ୍ରମଂ ଵାପି ଦୌଷ୍କୁଲେଯସ୍ଯ ଵା କୁଲମ୍
ମୁଁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସର ଅବସ୍ଥାନ, ଶକ୍ତି, ପ୍ରତାପ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କୁଳ ବିଷୟରେ କିଛି ଜାଣେନି।
ସତ୍ଯଂ ତୁ ପ୍ରତିଜାନାମି ତ୍ଯଜ ଶୋକମରିଂଦମ। କରିଷ୍ଯାମି ତଥା ଯତ୍ନଂ ଯଥା ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ମୈଥିଲୀମ୍
କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା ଦେଉଛି, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବାରେ ଦକ୍ଷ ତୁମେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼; ମୁଁ ଏପରି ଚେଷ୍ଟା କରିବି ଯେ, ତୁମେ ମୈଥିଳୀକୁ ପୁନି ପାଇପାରିବ।
ରାଵଣଂ ସଗଣଂ ହତ୍ଵା ପରିତୋଷ୍ଯାତ୍ମପୌରୁଷମ୍। ତଥାସ୍ମି କର୍ତା ନଚିରାଦ୍ ଯଥା ପ୍ରୀତୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ରାବଣ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାଥିମାନେକୁ ମାରି, ନିଜ ପ୍ରତାପକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ମୁଁ ଏପରି କାମ କରିବି ଯେ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବ।
ଅଲଂ ଵୈକ୍ଲଵ୍ଯମାଲମ୍ବ୍ଯ ଧୈର୍ଯମାତ୍ମଗତଂ ସ୍ମର। ତ୍ଵଦ୍ଵିଧାନାଂ ନ ସଦୃଶମୀଦୃଶଂ ବୁଦ୍ଧିଲାଘଵମ୍
ଏହି ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଛାଡ଼; ନିଜ ଧୈର୍ଯ୍ୟକୁ ମନେ ପକା; ଏପରି ଚଞ୍ଚଳ ମନ ତୁମ ପରି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥିକ ନୁହେଁ।
ମଯାପି ଵ୍ଯସନଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଭାର୍ଯାଵିରହଜଂ ମହତ୍। ନାହମେଵଂ ହି ଶୋଚାମି ଧୈର୍ଯଂ ନ ଚ ପରିତ୍ଯଜେ
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିୟୋଗରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏପରି ଶୋକ କରେନି, ଧୈର୍ଯ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ।
ବାଷ୍ପମାପତିତଂ ଧୈର୍ଯାନ୍ନିଗ୍ରହୀତୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି। ମର୍ଯାଦାଂ ସତ୍ତ୍ଵଯୁକ୍ତାନାଂ ଧୃତିଂ ନୋତ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି
ଉପଜିଥିବା ଅଶ୍ରୁକୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଦମନ କରିବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ; ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ଧୃତିକୁ ତୁମେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵ୍ଯସନେ ଵାର୍ଥକୃଚ୍ଛ୍ରେ ଵା ଭଯେ ଵା ଜୀଵିତାନ୍ତଗେ। ଵିମୃଶଂଶ୍ଚ ସ୍ଵଯାବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଧୃତିମାନ୍ ନାଵସୀଦତି
ଦୁଃଖ, କଷ୍ଟ, ଭୟ କିମ୍ବା ଜୀବନର ଶେଷରେ, ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିଥିବା ଧୃତିଶୀଳ ଲୋକ କେବେ ଅଶାନ୍ତ ହେଇନାହାନ୍ତି।
ବାଲିଶସ୍ତୁ ନରୋ ନିତ୍ଯଂ ଵୈକ୍ଲଵ୍ଯଂ ଯୋଽନୁଵର୍ତତେ। ସ ମଜ୍ଜତ୍ଯଵଶଃ ଶୋକେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତେଵ ନୌର୍ଜଲେ
ଯେ ମଣିଷ ନିତ୍ୟ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେ ଅବିବେକୀ ଅପରାଧୀ ମନେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଏ, ଯେପରି ଜଳରେ ଭାରି ନୌକା ଡୁବିଯାଏ।
ଏଷୋଽଞ୍ଜଲିର୍ମଯା ବଦ୍ଧଃ ପ୍ରଣଯାତ୍ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରସାଦଯେ। ପୌରୁଷଂ ଶ୍ରଯ ଶୋକସ୍ଯ ନାନ୍ତରଂ ଦାତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ଭଲପାଇ ହାତ ଜୋଡି ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି; ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା ରଖ, ଦୁଃଖକୁ ମନରେ ସ୍ଥାନ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ଯେ ଶୋକମନୁଵର୍ତନ୍ତେ ନ ତେଷାଂ ଵିଦ୍ଯତେ ସୁଖମ୍। ତେଜଶ୍ଚ କ୍ଷୀଯତେ ତେଷାଂ ନ ତ୍ଵଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି
ଯେମାନେ ଦୁଃଖ ପଛରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଖୁସି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ କମିଯାଏ। ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଶୋକେନାଭିପ୍ରପନ୍ନସ୍ଯ ଜୀଵିତେ ଚାପି ସଂଶଯଃ। ସ ଶୋକଂ ତ୍ଯଜ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଧୈର୍ଯମାଶ୍ରଯ କେଵଲମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଏ, ସେଠି ତାଙ୍କର ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଅନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ। ଏହିଠାରେ, ରାଜା, ଦୁଃଖକୁ ଛାଡି, କେବଳ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଭରସା ରଖ।
ହିତଂ ଵଯସ୍ଯଭାଵେନ ବ୍ରୂହି ନୋପଦିଶାମି ତେ। ଵଯସ୍ଯତାଂ ପୂଜଯନ୍ମେ ନ ତ୍ଵଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ଏହି କଥା ବନ୍ଧୁ ଭାବେ କହୁଛି, ଶିକ୍ଷା ଦେଉନାହିଁ; ଆମର ବନ୍ଧୁତ୍ୱକୁ ସମ୍ମାନ କରି, ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମଧୁରଂ ସାନ୍ତ୍ଵିତସ୍ତେନ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସ ରାଘଵଃ। ମୁଖମଶ୍ରୁପରିକ୍ଲିନ୍ନଂ ଵସ୍ତ୍ରାନ୍ତେନ ପ୍ରମାର୍ଜଯତ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ମିଷ୍ଟି ଶାନ୍ତିଦାୟକ କଥାରେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ରାଘବ ତାଙ୍କର ଅଶ୍ରୁଭିଜ୍ଜିତ ମୁହଁକୁ ପୋଷାକର କୋଣାରେ ପୁଞ୍ଛିଲେ।
ପ୍ରକୃତିସ୍ଥସ୍ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସୁଗ୍ରୀଵଚନାତ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର କଥାରେ ରାମ ନିଜ ସ୍ଵଭାବକୁ ପୁଣି ପାଇଲେ, ସେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ।
କର୍ତଵ୍ଯଂ ଯଦ୍ ଵଯସ୍ଯେନ ସ୍ନିଗ୍ଧେନ ଚ ହିତେନ ଚ। ଅନୁରୂପଂ ଚ ଯୁକ୍ତଂ ଚ କୃତଂ ସୁଗ୍ରୀଵ ତତ୍ ତ୍ଵଯା
ଏ ଯେଉଁ କାମ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ, ଭଲ ମନେ ଓ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ୍, ସେ ସବୁ ତୁମେ କରିଛ, ସୁଗ୍ରୀବ।
ଏଷ ଚ ପ୍ରକୃତିସ୍ଥୋଽହମନୁନୀତସ୍ତ୍ଵଯା ସଖେ। ଦୁର୍ଲଭୋ ହୀଦୃଶୋ ବନ୍ଧୁରସ୍ମିନ୍ କାଲେ ଵିଶେଷତଃ
ଏବେ ମୁଁ ନିଜ ସ୍ଵଭାବକୁ ପୁଣି ପାଇଛି, ତୁମେ ମୋତେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରିଛ; ଏପରି ବନ୍ଧୁ ବିଶେଷ କଷ୍ଟର ସମୟରେ ଦୁର୍ଲଭ।
କିଂ ତୁ ଯତ୍ନସ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯୋ ମୈଥିଲ୍ଯାଃ ପରିମାର୍ଗଣେ। ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଚ ରୌଦ୍ରସ୍ଯ ରାଵଣସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
କିନ୍ତୁ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଖୋଜିବାରେ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କୁ ଖୋଜିବାରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦରକାର।