ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାଘଵଂ ଵାକ୍ଯମିତ୍ଯୁଵାଚ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵତ୍। ତତଃ ସୁପର୍ଣବହୁଲାଂ ଭଙ୍କ୍ତ୍ଵା ଶାଖାଂ ସୁପୁଷ୍ପିତାମ୍
ସୁଗ୍ରୀବ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ। ତାପରେ, ସେ ଗରୁଡ଼ ଗଛର ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଏକ ଡାଳ ଭାଙ୍ଗିଲେ।
ସାଲସ୍ଯାସ୍ତୀର୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନିଷସାଦ ସରାଘଵଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯାଥ ସଂହୃଷ୍ଟୋ ହନୁମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ସେ ଡାଳକୁ ପିଛାଇ ରାମଙ୍କ ସହ ବସିଲେ। ପରେ, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଆନନ୍ଦରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକ ଡାଳ ଦେଲେ।
ଶାଖାଂ ଚନ୍ଦନଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଦଦୌ ପରମପୁଷ୍ପିତାମ୍। ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ମଧୁରଯା ଗିରା
ସେ ଚନ୍ଦନ ଗଛର ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଏକ ଡାଳ ଦେଲେ। ତାପରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଆନନ୍ଦରେ ମୃଦୁ ଓ ମିଠା କଥାରେ କହିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତଦା ରାମଂ ହର୍ଷଵ୍ଯାକୁଲଲୋଚନଃ। ଅହଂ ଵିନିକୃତୋ ରାମ ଚରାମୀହ ଭଯାର୍ଦିତଃ
ତାପରେ, ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରାମ, ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟ ହୋଇଛି, ଏଠି ଭୟରେ ଘୁରୁଛି।'
ହୃତଭାର୍ଯୋ ଵନେ ତ୍ରସ୍ତୋ ଦୁର୍ଗମେତଦୁପାଶ୍ରିତଃ। ସୋଽହଂ ତ୍ରସ୍ତୋ ଵନେ ଭୀତୋ ଵସାମ୍ଯୁଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତଚେତନଃ
'ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହି ଅପରିଚିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭୟରେ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହୁଛି। ଏଭଳି ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ଏଠି ବସୁଛି।'
ଵାଲିନା ନିକୃତୋ ଭ୍ରାତ୍ରା କୃତଵୈରଶ୍ଚ ରାଘଵ। ଵାଲିନୋ ମେ ମହାଭାଗ ଭଯାର୍ତସ୍ଯାଭଯଂ କୁରୁ
'ମୋ ଭାଇ ବାଲି ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି ଓ ମୋ ସହ ଶତ୍ରୁତା କରିଛି, ରାମ। ମୁଁ ଭୟରେ ଅତି କ୍ଷୁବ୍ଧ, ମୋ ପାଇଁ ବାଲିଠାରୁ ରକ୍ଷା କର।'
କର୍ତୁମର୍ହସି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଭଯଂ ମେ ନ ଭଵେଦ୍ ଯଥା। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ତେଜସ୍ଵୀ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଧର୍ମଵତ୍ସଲଃ
'ତୁମେ ଏମିତି କର, କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଯେଉଁଠି ମୋର ଭୟ ରହିବ ନାହିଁ।' ଏଭଳି କହିଲେ, ତେଜସ୍ବୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମପ୍ରିୟ ରାମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ। ଉପକାରଫଲଂ ମିତ୍ରଂ ଵିଦିତଂ ମେ ମହାକପେ
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ହସିଥିବା ପ୍ରଭାବରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଜାଣେ, ବଡ଼ ବାନର, ମିତ୍ର ସେଇଁ ଯିଏ ସାହାଯ୍ୟର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।'
ଵାଲିନଂ ତଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ତଵ ଭାର୍ଯାପହାରିଣମ୍। ଅମୋଘାଃ ସୂର୍ଯସଂକାଶା ମମେମେ ନିଶିତାଃ ଶରାଃ
'ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ନେଇଥିବା ବାଲିକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି। ଏହି ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଗୁଡ଼ିକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଛି, କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ।'
ତସ୍ମିନ୍ ଵାଲିନି ଦୁର୍ଵୃତ୍ତେ ନିପତିଷ୍ଯନ୍ତି ଵେଗିତାଃ। କଙ୍କପତ୍ରପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନା ମହେନ୍ଦ୍ରାଶନିସଂନିଭାଃ
'ଏହି ଶକୁନି ଚିହ୍ନିତ ପଙ୍ଖା ଲଗାଇଥିବା ବାଣଗୁଡ଼ିକ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି, ଦୁଷ୍ଟ ବାଲି ଉପରେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ପଡ଼ିବ।'
ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରା ଋଜୁପର୍ଵାଣଃ ସରୋଷା ଭୁଜଗା ଇଵ। ତମଦ୍ଯ ଵାଲିନଂ ପଶ୍ଯ ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରାଶୀଵିଷୋପମୈଃ
'ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସିଧା ବାଣଗୁଡ଼ିକ, ସପ ଭଳି କ୍ରୋଧିତ, ଆଜି ତୁମେ ବାଲିକୁ ମୋର ବାଣରେ ପଡ଼ିବା ଦେଖିବ।'
ଶରୈର୍ଵିନିହତଂ ଭୂମୌ ପ୍ରକୀର୍ଣମିଵ ପର୍ଵତମ୍। ସ ତୁ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵସ୍ଯାତ୍ମନୋ ହିତମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପରମପ୍ରୀତଃ ପରମଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
'ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ବାଲି ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ଛିଟିଯିବ।' ରାଘବଙ୍କ ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲେ।
ତଵ ପ୍ରସାଦେନ ନୃସିଂହ ଵୀର ପ୍ରିଯାଂ ଚ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ସମାପ୍ନୁଯାମହମ୍। ତଥା କୁରୁ ତ୍ଵଂ ନରଦେଵ ଵୈରିଣଂ ଯଥା ନ ହିଂସ୍ଯାତ୍ ସ ପୁନର୍ମମାଗ୍ରଜମ୍
'ତୁମ ଦୟାରେ, ନରସିଂହ, ବୀର, ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟା ଓ ରାଜ୍ୟ ଦୁହିଁଟି ଫେରିପାଇପାରିବି। ଏମିତି କର, ନରେଶ, ଯେଉଁଠି ମୋର ଶତ୍ରୁ ପୁଣି ମୋ ଭାଇକୁ କ୍ଷତି ଦେଇନପାରିବ।'
ସୀତାକପୀନ୍ଦ୍ରକ୍ଷଣଦାଚରାଣାଂ ରାଜୀଵହେମଜ୍ଵଲନୋପମାନି। ସୁଗ୍ରୀଵରାମପ୍ରଣଯପ୍ରସଙ୍ଗେ ଵାମାନି ନେତ୍ରାଣି ସମଂ ସ୍ଫୁରନ୍ତି
ସୀତା, ବାନରମୁଖ୍ୟ ଓ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦାନବମାନେ—ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ରାମଙ୍କ ମିତ୍ରତା ଅବସରରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଳ୍ପିଅଳ୍ପ ନୟନ, ପଦ୍ମ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏକାସାଥି ଫଡ଼ିଉଛି।
thumb|ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଶ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଛଠ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ପୁନରେଵାବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରୀତୋ ରାଘଵଂ ରଘୁନନ୍ଦନମ୍। ଅଯମାଖ୍ଯାତି ତେ ରାମ ସଚିଵୋ ମନ୍ତ୍ରିସତ୍ତମଃ
ପୁନି ସୁଗ୍ରୀବ ଖୁସି ହେଇ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହନୁମାନ ତୁମକୁ କଥା କହିବେ, ରାମ।'
ହନୁମାନ୍ ଯନ୍ନିମିତ୍ତଂ ତ୍ଵଂ ନିର୍ଜନଂ ଵନମାଗତଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଵସତଶ୍ଚ ଵନେ ତଵ
ହନୁମାନ ଜାଣିଛନ୍ତି କିଏ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଛ, ତୁମ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଏଠି ବସିଛ।
ରକ୍ଷସାପହୃତା ଭାର୍ଯା ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା। ତ୍ଵଯା ଵିଯୁକ୍ତା ରୁଦତୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ଧୀମତା
ତୁମ ଜନକର ଜନ୍ମା ମହିଳା ଭାର୍ଯ୍ୟା ମୈଥିଳୀକୁ ଏକ ଦାନବ ଚୋରି ନେଇଥିଲା; ତୁମଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଅନ୍ତରଂ ପ୍ରେପ୍ସୁନା ତେନ ହତ୍ଵା ଗୃଧ୍ରଂ ଜଟାଯୁଷମ୍। ଭାର୍ଯାଵିଯୋଗଜଂ ଦୁଃଖଂ ପ୍ରାପିତସ୍ତେନ ରକ୍ଷସା
ସେ ଦାନବ ଅବସର ଦେଖି, ଜଟାୟୁ ଗୃଧ୍ରକୁ ମାରିଦେଲା; ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିୟୋଗର ଦୁଃଖକୁ ଏହି ଦାନବ ଆଣିଦେଲା।
ଭାର୍ଯାଵିଯୋଗଜଂ ଦୁଃଖଂ ନଚିରାତ୍ ତ୍ଵଂ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯସେ। ଅହଂ ତାମାନଯିଷ୍ଯାମି ନଷ୍ଟାଂ ଵେଦଶ୍ରୁତୀମିଵ
ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ପାଇବେ; ମୁଁ ହାରାଇଥିବା ବେଦ ପୁନି ମିଳିବା ପରି, ତୁମ ପ୍ରିୟାକୁ ଆଣିଦେବି।
ଇଦଂ ତଥ୍ଯଂ ମମ ଵଚସ୍ତ୍ଵମଵେହି ଚ ରାଘଵ। ନ ଶକ୍ଯା ସା ଜରଯିତୁମପି ସେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସୁରାସୁରୈଃ
ରାଘବ, ମୋର କଥା ସତ୍ୟ ଏହି ଜଣା; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତା-ଅସୁରମାନେ ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ସୀତାକୁ ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ତଵ ଭାର୍ଯା ମହାବାହୋ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଵିଷକୃତଂ ଯଥା। ତ୍ଯଜ ଶୋକଂ ମହାବାହୋ ତାଂ କାନ୍ତାମାନଯାମି ତେ
ମହାବାହୁ, ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିଷ ମିଶିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପରି ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ; ଦୁଃଖ ଛାଡ଼, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟାକୁ ଆଣିଦେବି।
ଅନୁମାନାତ୍ ତୁ ଜାନାମି ମୈଥିଲୀ ସା ନ ସଂଶଯଃ। ହ୍ରିଯମାଣା ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ରକ୍ଷସା ରୌଦ୍ରକର୍ମଣା
ମୁଁ ଅନୁମାନରୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି ଯେ ସେ ମୈଥିଳୀ; ଦାନବ ତାକୁ ଚୋରି ନେଇଯାଉଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଦେଖିଥିଲି।
କ୍ରୋଶନ୍ତୀ ରାମରାମେତି ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ଚ ଵିସ୍ଵରମ୍। ସ୍ଫୁରନ୍ତୀ ରାଵଣସ୍ଯାଙ୍କେ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରଵଧୂର୍ଯଥା
ସୀତା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ 'ରାମ! ରାମ!' ଓ 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ରାବଣଙ୍କ ଗୋଦିରେ ହେବା ସମୟରେ ସେ ସର୍ପରାଜାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପରି ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ଆତ୍ମନା ପଞ୍ଚମଂ ମାଂ ହି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୈଲତଲେ ସ୍ଥିତମ୍। ଉତ୍ତରୀଯଂ ତଯା ତ୍ଯକ୍ତଂ ଶୁଭାନ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ସେ ମୋତେ ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଉପର ଶୂନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଆଭୂଷଣ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ।
ତାନ୍ଯସ୍ମାଭିର୍ଗୃହୀତାନି ନିହିତାନି ଚ ରାଘଵ। ଆନଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତାନି ପ୍ରତ୍ଯଭିଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି
ରାଘବ, ସେ ଆଭୂଷଣ ଆମେ ନେଇ ରଖିଛୁ; ମୁଁ ଏହା ଆଣିଦେବି, ତୁମେ ଚିହ୍ନିପାରିବା।
ତମବ୍ରଵୀତ୍ ତତୋ ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନମ୍। ଆନଯସ୍ଵ ସଖେ ଶୀଘ୍ରଂ କିମର୍ଥଂ ପ୍ରଵିଲମ୍ବସେ
ତାପରେ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ, ଯିଏ ମିଠା କଥା କହିଥିଲେ, କହିଲେ, 'ବନ୍ଧୁ, ଶୀଘ୍ର ଆଣ, କାହିଁକି ଦେରି କରୁଛ?'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ଶୈଲସ୍ଯ ଗହନାଂ ଗୁହାମ୍। ପ୍ରଵିଵେଶ ତତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ରାଘଵପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଶୀଘ୍ର ରାଘବଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଉତ୍ତରୀଯଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ସ ତାନ୍ଯାଭରଣାନି ଚ। ଇଦଂ ପଶ୍ଯେତି ରାମାଯ ଦର୍ଶଯାମାସ ଵାନରଃ
ଉପର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣ ନେଇ, ବାନର ରାମଙ୍କୁ 'ଦେଖ, ଏହି' ବୋଲି ଦେଖାଇଲେ।
ତତୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ଵାସସ୍ତୁ ଶୁଭାନ୍ଯାଭରଣାନି ଚ। ଅଭଵଦ୍ ବାଷ୍ପସଂରୁଦ୍ଧୋ ନୀହାରେଣେଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ
ଉପର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଆଭୂଷଣ ନେଇ, ରାମଙ୍କ ଚକୁ ଲୁହରେ ଆବୃତ ହେଲା, ମେଘରେ ଚାନ୍ଦ ପରି।