ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହନୂମତୋ ଵାକ୍ଯଂ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରାଧିପଃ। ଦର୍ଶନୀଯତମୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରୀତ୍ଯୋଵାଚ ଚ ରାଘଵମ୍
ହନୁମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ସ୍ନେହ ଭରା ମନେ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ହୋଇ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଵାନ୍ ଧର୍ମଵିନୀତଶ୍ଚ ସୁତପାଃ ସର୍ଵଵତ୍ସଲଃ। ଆଖ୍ଯାତା ଵାଯୁପୁତ୍ରେଣ ତତ୍ତ୍ଵତୋ ମେ ଭଵଦ୍ଗୁଣାଃ
ତୁମେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ତପସ୍ଵୀ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରୁଥିବା; ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ମୋତେ ତୁମ ଗୁଣ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହିଛନ୍ତି।
ତନ୍ମମୈଵୈଷ ସତ୍କାରୋ ଲାଭଶ୍ଚୈଵୋତ୍ତମଃ ପ୍ରଭୋ। ଯତ୍ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି ସୌହାର୍ଦଂ ଵାନରେଣ ମଯା ସହ
ଏହି ମୋର ପ୍ରାପ୍ତି ଓ ସମ୍ମାନ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯେ ତୁମେ ଏକ ବାନର ସହିତ ମିତ୍ରତା ଚାହୁଁଛ।
ରୋଚତେ ଯଦି ମେ ସଖ୍ଯଂ ବାହୁରେଷ ପ୍ରସାରିତଃ। ଗୃହ୍ଯତାଂ ପାଣିନା ପାଣିର୍ମର୍ଯାଦା ବଧ୍ଯତାଂ ଧ୍ରୁଵା
ଯଦି ମୋର ମିତ୍ରତା ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ଏହି ମୋର ବାହୁ ପ୍ରସାରିତ; ହାତ ଧର, ଏବଂ ଏଇ ମିତ୍ରତାର ବନ୍ଧନ ଦୃଢ଼ କର।
ଏତତ୍ ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ସୁଭାଷିତମ୍। ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନା ହସ୍ତଂ ପୀଡଯାମାସ ପାଣିନା
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଭଲ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ହାତ ନିଜ ହାତରେ ଧରିଲେ।
ହୃଷ୍ଟଃ ସୌହୃଦମାଲମ୍ବ୍ଯ ପର୍ଯଷ୍ଵଜତ ପୀଡିତମ୍। ତତୋ ହନୂମାନ୍ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ଭିକ୍ଷୁରୂପମରିଂଦମଃ
ଆନନ୍ଦରେ, ମିତ୍ରତାର ବନ୍ଧନ ଗଢ଼ି, ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ତାପରେ ଶତ୍ରୁଜୟୀ ହନୁମାନ୍ ଭିକ୍ଷୁର ରୂପ ଛାଡ଼ିଲେ।
କାଷ୍ଠଯୋଃ ସ୍ଵେନ ରୂପେଣ ଜନଯାମାସ ପାଵକମ୍। ଦୀପ୍ଯମାନଂ ତତୋ ଵହ୍ନିଂ ପୁଷ୍ପୈରଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସତ୍କୃତମ୍
ସେ ନିଜ ଉପାୟରେ ଦୁଇଟି କାଠରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ପରେ, ତାହାରେ ଫୁଲ ଚଢ଼ାଇ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ପୂଜିଲେ।
ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ତୁ ସୁପ୍ରୀତୋ ନିଦଧୌ ସୁସମାହିତଃ। ତତୋଽଗ୍ନିଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ତୌ ଚକ୍ରତୁଶ୍ଚ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ସେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ରଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତାପରେ, ଦୁଇଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ଜଳନ୍ତି ଅଗ୍ନିକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାଘଵଶ୍ଚୈଵ ଵଯସ୍ଯତ୍ଵମୁପାଗତୌ। ତତଃ ସୁପ୍ରୀତମନସୌ ତାଵୁଭୌ ହରିରାଘଵୌ
ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ରାମ ଏଭଳି ମିତ୍ରତାରେ ବନ୍ଧିଗଲେ। ତାପରେ, ହନୁମାନ ଓ ରାଘବ ଦୁହିଁଜଣ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ରହିଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଵୀକ୍ଷନ୍ତୌ ନ ତୃପ୍ତିମଭିଜଗ୍ମତୁଃ। ତ୍ଵଂ ଵଯସ୍ଯୋଽସି ହୃଦ୍ଯୋ ମେ ହ୍ଯେକଂ ଦୁଃଖଂ ସୁଖଂ ଚ ନୌ
ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି ଦେଖି ତୃପ୍ତି ହେଉନଥିଲେ। 'ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର, ଏବଂ ଏଠାରୁ ଆମର ଦୁଃଖ ସୁଖ ଏକ ହେଲା।'
ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାଘଵଂ ଵାକ୍ଯମିତ୍ଯୁଵାଚ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵତ୍। ତତଃ ସୁପର୍ଣବହୁଲାଂ ଭଙ୍କ୍ତ୍ଵା ଶାଖାଂ ସୁପୁଷ୍ପିତାମ୍
ସୁଗ୍ରୀବ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ। ତାପରେ, ସେ ଗରୁଡ଼ ଗଛର ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଏକ ଡାଳ ଭାଙ୍ଗିଲେ।
ସାଲସ୍ଯାସ୍ତୀର୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନିଷସାଦ ସରାଘଵଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯାଥ ସଂହୃଷ୍ଟୋ ହନୁମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ସେ ଡାଳକୁ ପିଛାଇ ରାମଙ୍କ ସହ ବସିଲେ। ପରେ, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଆନନ୍ଦରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକ ଡାଳ ଦେଲେ।
ଶାଖାଂ ଚନ୍ଦନଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଦଦୌ ପରମପୁଷ୍ପିତାମ୍। ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ମଧୁରଯା ଗିରା
ସେ ଚନ୍ଦନ ଗଛର ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଏକ ଡାଳ ଦେଲେ। ତାପରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଆନନ୍ଦରେ ମୃଦୁ ଓ ମିଠା କଥାରେ କହିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତଦା ରାମଂ ହର୍ଷଵ୍ଯାକୁଲଲୋଚନଃ। ଅହଂ ଵିନିକୃତୋ ରାମ ଚରାମୀହ ଭଯାର୍ଦିତଃ
ତାପରେ, ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରାମ, ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟ ହୋଇଛି, ଏଠି ଭୟରେ ଘୁରୁଛି।'
ହୃତଭାର୍ଯୋ ଵନେ ତ୍ରସ୍ତୋ ଦୁର୍ଗମେତଦୁପାଶ୍ରିତଃ। ସୋଽହଂ ତ୍ରସ୍ତୋ ଵନେ ଭୀତୋ ଵସାମ୍ଯୁଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତଚେତନଃ
'ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହି ଅପରିଚିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭୟରେ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହୁଛି। ଏଭଳି ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ଏଠି ବସୁଛି।'
ଵାଲିନା ନିକୃତୋ ଭ୍ରାତ୍ରା କୃତଵୈରଶ୍ଚ ରାଘଵ। ଵାଲିନୋ ମେ ମହାଭାଗ ଭଯାର୍ତସ୍ଯାଭଯଂ କୁରୁ
'ମୋ ଭାଇ ବାଲି ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି ଓ ମୋ ସହ ଶତ୍ରୁତା କରିଛି, ରାମ। ମୁଁ ଭୟରେ ଅତି କ୍ଷୁବ୍ଧ, ମୋ ପାଇଁ ବାଲିଠାରୁ ରକ୍ଷା କର।'
କର୍ତୁମର୍ହସି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଭଯଂ ମେ ନ ଭଵେଦ୍ ଯଥା। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ତେଜସ୍ଵୀ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଧର୍ମଵତ୍ସଲଃ
'ତୁମେ ଏମିତି କର, କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଯେଉଁଠି ମୋର ଭୟ ରହିବ ନାହିଁ।' ଏଭଳି କହିଲେ, ତେଜସ୍ବୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମପ୍ରିୟ ରାମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ। ଉପକାରଫଲଂ ମିତ୍ରଂ ଵିଦିତଂ ମେ ମହାକପେ
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ହସିଥିବା ପ୍ରଭାବରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଜାଣେ, ବଡ଼ ବାନର, ମିତ୍ର ସେଇଁ ଯିଏ ସାହାଯ୍ୟର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।'
ଵାଲିନଂ ତଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ତଵ ଭାର୍ଯାପହାରିଣମ୍। ଅମୋଘାଃ ସୂର୍ଯସଂକାଶା ମମେମେ ନିଶିତାଃ ଶରାଃ
'ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ନେଇଥିବା ବାଲିକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି। ଏହି ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଗୁଡ଼ିକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଛି, କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ।'
ତସ୍ମିନ୍ ଵାଲିନି ଦୁର୍ଵୃତ୍ତେ ନିପତିଷ୍ଯନ୍ତି ଵେଗିତାଃ। କଙ୍କପତ୍ରପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନା ମହେନ୍ଦ୍ରାଶନିସଂନିଭାଃ
'ଏହି ଶକୁନି ଚିହ୍ନିତ ପଙ୍ଖା ଲଗାଇଥିବା ବାଣଗୁଡ଼ିକ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି, ଦୁଷ୍ଟ ବାଲି ଉପରେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ପଡ଼ିବ।'
ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରା ଋଜୁପର୍ଵାଣଃ ସରୋଷା ଭୁଜଗା ଇଵ। ତମଦ୍ଯ ଵାଲିନଂ ପଶ୍ଯ ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରାଶୀଵିଷୋପମୈଃ
'ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସିଧା ବାଣଗୁଡ଼ିକ, ସପ ଭଳି କ୍ରୋଧିତ, ଆଜି ତୁମେ ବାଲିକୁ ମୋର ବାଣରେ ପଡ଼ିବା ଦେଖିବ।'
ଶରୈର୍ଵିନିହତଂ ଭୂମୌ ପ୍ରକୀର୍ଣମିଵ ପର୍ଵତମ୍। ସ ତୁ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵସ୍ଯାତ୍ମନୋ ହିତମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପରମପ୍ରୀତଃ ପରମଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
'ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ବାଲି ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ଛିଟିଯିବ।' ରାଘବଙ୍କ ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲେ।
ତଵ ପ୍ରସାଦେନ ନୃସିଂହ ଵୀର ପ୍ରିଯାଂ ଚ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ସମାପ୍ନୁଯାମହମ୍। ତଥା କୁରୁ ତ୍ଵଂ ନରଦେଵ ଵୈରିଣଂ ଯଥା ନ ହିଂସ୍ଯାତ୍ ସ ପୁନର୍ମମାଗ୍ରଜମ୍
'ତୁମ ଦୟାରେ, ନରସିଂହ, ବୀର, ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟା ଓ ରାଜ୍ୟ ଦୁହିଁଟି ଫେରିପାଇପାରିବି। ଏମିତି କର, ନରେଶ, ଯେଉଁଠି ମୋର ଶତ୍ରୁ ପୁଣି ମୋ ଭାଇକୁ କ୍ଷତି ଦେଇନପାରିବ।'
ସୀତାକପୀନ୍ଦ୍ରକ୍ଷଣଦାଚରାଣାଂ ରାଜୀଵହେମଜ୍ଵଲନୋପମାନି। ସୁଗ୍ରୀଵରାମପ୍ରଣଯପ୍ରସଙ୍ଗେ ଵାମାନି ନେତ୍ରାଣି ସମଂ ସ୍ଫୁରନ୍ତି
ସୀତା, ବାନରମୁଖ୍ୟ ଓ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦାନବମାନେ—ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ରାମଙ୍କ ମିତ୍ରତା ଅବସରରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଳ୍ପିଅଳ୍ପ ନୟନ, ପଦ୍ମ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏକାସାଥି ଫଡ଼ିଉଛି।
thumb|ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଶ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଛଠ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ପୁନରେଵାବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରୀତୋ ରାଘଵଂ ରଘୁନନ୍ଦନମ୍। ଅଯମାଖ୍ଯାତି ତେ ରାମ ସଚିଵୋ ମନ୍ତ୍ରିସତ୍ତମଃ
ପୁନି ସୁଗ୍ରୀବ ଖୁସି ହେଇ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହନୁମାନ ତୁମକୁ କଥା କହିବେ, ରାମ।'
ହନୁମାନ୍ ଯନ୍ନିମିତ୍ତଂ ତ୍ଵଂ ନିର୍ଜନଂ ଵନମାଗତଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଵସତଶ୍ଚ ଵନେ ତଵ
ହନୁମାନ ଜାଣିଛନ୍ତି କିଏ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଛ, ତୁମ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଏଠି ବସିଛ।
ରକ୍ଷସାପହୃତା ଭାର୍ଯା ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା। ତ୍ଵଯା ଵିଯୁକ୍ତା ରୁଦତୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ଧୀମତା
ତୁମ ଜନକର ଜନ୍ମା ମହିଳା ଭାର୍ଯ୍ୟା ମୈଥିଳୀକୁ ଏକ ଦାନବ ଚୋରି ନେଇଥିଲା; ତୁମଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଅନ୍ତରଂ ପ୍ରେପ୍ସୁନା ତେନ ହତ୍ଵା ଗୃଧ୍ରଂ ଜଟାଯୁଷମ୍। ଭାର୍ଯାଵିଯୋଗଜଂ ଦୁଃଖଂ ପ୍ରାପିତସ୍ତେନ ରକ୍ଷସା
ସେ ଦାନବ ଅବସର ଦେଖି, ଜଟାୟୁ ଗୃଧ୍ରକୁ ମାରିଦେଲା; ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିୟୋଗର ଦୁଃଖକୁ ଏହି ଦାନବ ଆଣିଦେଲା।
ଭାର୍ଯାଵିଯୋଗଜଂ ଦୁଃଖଂ ନଚିରାତ୍ ତ୍ଵଂ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯସେ। ଅହଂ ତାମାନଯିଷ୍ଯାମି ନଷ୍ଟାଂ ଵେଦଶ୍ରୁତୀମିଵ
ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ପାଇବେ; ମୁଁ ହାରାଇଥିବା ବେଦ ପୁନି ମିଳିବା ପରି, ତୁମ ପ୍ରିୟାକୁ ଆଣିଦେବି।