ତତଃ ସ ସୁମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଜଗାମାଦାଯ ତୌ ଵୀରୌ ହରିରାଜାଯ ରାଘଵୌ
ତାପରେ, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ସେଇ ଦୁଇ ବୀର ରାଘବଙ୍କୁ ନେଇ କପିରାଜଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଭିକ୍ଷୁରୂପଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵାନରଂ ରୂପମାସ୍ଥିତଃ। ପୃଷ୍ଠମାରୋପ୍ଯ ତୌ ଵୀରୌ ଜଗାମ କପିକୁଞ୍ଜରଃ
ଭିକ୍ଷୁର ରୂପ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ବାନର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ବଳବାନ୍ କପି ଦୁଇ ବୀରଙ୍କୁ ପିଠିରେ ବସାଇ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ତୁ ଵିପୁଲଯଶାଃ କପିପ୍ରଵୀରଃ ପଵନସୁତଃ କୃତକୃତ୍ଯଵତ୍ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ। ଗିରିଵରମୁରୁଵିକ୍ରମଃ ପ୍ରଯାତଃ ସ ଶୁଭମତିଃ ସହ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣାଭ୍ଯାମ୍
ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କପି, ବାୟୁପୁତ୍ର, ପ୍ରସନ୍ନ ମନେ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଶୁଭ ମନସ୍କ୍ତି ସହିତ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ ଏଠିରେ ସମାପ୍ତ।
ଋଷ୍ଯମୂକାତ୍ ତୁ ହନୁମାନ୍ ଗତ୍ଵା ତଂ ମଲଯଂ ଗିରିମ୍। ଆଚଚକ୍ଷେ ତଦା ଵୀରୌ କପିରାଜାଯ ରାଘଵୌ
ହନୁମାନ୍ ଋଷ୍ୟମୂକ ପରିଘର ଛାଡ଼ି, ମଲୟ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦୁଇ ବୀର ରାଘବଙ୍କ ଆଗମନ କଥା କପିରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଯଂ ରାମୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଦୃଢଵିକ୍ରମଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ରାମୋଽଯଂ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ
ଏହି ରାମ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତାପୀ, ନିଜ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି; ଏହି ରାମ ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ କୁଲେ ଜାତୋ ରାମୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ। ଧର୍ମେ ନିଗଦିତଶ୍ଚୈଵ ପିତୁର୍ନିର୍ଦେଶକାରକଃ
ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ଧର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିଥିଲେ।
ରାଜସୂଯାଶ୍ଵମେଧୈଶ୍ଚ ଵହ୍ନିର୍ଯେନାଭିତର୍ପିତଃ। ଦକ୍ଷିଣାଶ୍ଚ ତଥୋତ୍ସୃଷ୍ଟା ଗାଵଃ ଶତସହସ୍ରଶଃ
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ନିକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ଗାଈ ଦାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ତସ୍ଯାସ୍ଯ ଵସତୋଽରଣ୍ଯେ ନିଯତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ରାଵଣେନ ହୃତା ଭାର୍ଯା ସ ତ୍ଵାଂ ଶରଣମାଗତଃ
ଏହି ମହାତ୍ମା ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ରାବଣ ହରଣ କରିଥିଲା; ଏବେ ସେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଭଵତା ସଖ୍ଯକାମୌ ତୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚାର୍ଚଯସ୍ଵୈତୌ ପୂଜନୀଯତମାଵୁଭୌ
ତୁମେ ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ସହ ମିତ୍ରତା ଚାହାଁନ୍ତି, ଆଦର ସହିତ ସ୍ୱୀକାର କରି, ଯଥାଯଥ ମାନ ଦିଅ; ଦୁହେଁ ପୂଜ୍ୟ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହନୂମତୋ ଵାକ୍ଯଂ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରାଧିପଃ। ଦର୍ଶନୀଯତମୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରୀତ୍ଯୋଵାଚ ଚ ରାଘଵମ୍
ହନୁମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ସ୍ନେହ ଭରା ମନେ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ହୋଇ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଵାନ୍ ଧର୍ମଵିନୀତଶ୍ଚ ସୁତପାଃ ସର୍ଵଵତ୍ସଲଃ। ଆଖ୍ଯାତା ଵାଯୁପୁତ୍ରେଣ ତତ୍ତ୍ଵତୋ ମେ ଭଵଦ୍ଗୁଣାଃ
ତୁମେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ତପସ୍ଵୀ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରୁଥିବା; ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ମୋତେ ତୁମ ଗୁଣ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହିଛନ୍ତି।
ତନ୍ମମୈଵୈଷ ସତ୍କାରୋ ଲାଭଶ୍ଚୈଵୋତ୍ତମଃ ପ୍ରଭୋ। ଯତ୍ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି ସୌହାର୍ଦଂ ଵାନରେଣ ମଯା ସହ
ଏହି ମୋର ପ୍ରାପ୍ତି ଓ ସମ୍ମାନ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯେ ତୁମେ ଏକ ବାନର ସହିତ ମିତ୍ରତା ଚାହୁଁଛ।
ରୋଚତେ ଯଦି ମେ ସଖ୍ଯଂ ବାହୁରେଷ ପ୍ରସାରିତଃ। ଗୃହ୍ଯତାଂ ପାଣିନା ପାଣିର୍ମର୍ଯାଦା ବଧ୍ଯତାଂ ଧ୍ରୁଵା
ଯଦି ମୋର ମିତ୍ରତା ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ଏହି ମୋର ବାହୁ ପ୍ରସାରିତ; ହାତ ଧର, ଏବଂ ଏଇ ମିତ୍ରତାର ବନ୍ଧନ ଦୃଢ଼ କର।
ଏତତ୍ ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ସୁଭାଷିତମ୍। ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନା ହସ୍ତଂ ପୀଡଯାମାସ ପାଣିନା
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଭଲ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ହାତ ନିଜ ହାତରେ ଧରିଲେ।
ହୃଷ୍ଟଃ ସୌହୃଦମାଲମ୍ବ୍ଯ ପର୍ଯଷ୍ଵଜତ ପୀଡିତମ୍। ତତୋ ହନୂମାନ୍ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ଭିକ୍ଷୁରୂପମରିଂଦମଃ
ଆନନ୍ଦରେ, ମିତ୍ରତାର ବନ୍ଧନ ଗଢ଼ି, ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ତାପରେ ଶତ୍ରୁଜୟୀ ହନୁମାନ୍ ଭିକ୍ଷୁର ରୂପ ଛାଡ଼ିଲେ।
କାଷ୍ଠଯୋଃ ସ୍ଵେନ ରୂପେଣ ଜନଯାମାସ ପାଵକମ୍। ଦୀପ୍ଯମାନଂ ତତୋ ଵହ୍ନିଂ ପୁଷ୍ପୈରଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସତ୍କୃତମ୍
ସେ ନିଜ ଉପାୟରେ ଦୁଇଟି କାଠରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ପରେ, ତାହାରେ ଫୁଲ ଚଢ଼ାଇ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ପୂଜିଲେ।
ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ତୁ ସୁପ୍ରୀତୋ ନିଦଧୌ ସୁସମାହିତଃ। ତତୋଽଗ୍ନିଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ତୌ ଚକ୍ରତୁଶ୍ଚ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ସେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ରଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତାପରେ, ଦୁଇଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ଜଳନ୍ତି ଅଗ୍ନିକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାଘଵଶ୍ଚୈଵ ଵଯସ୍ଯତ୍ଵମୁପାଗତୌ। ତତଃ ସୁପ୍ରୀତମନସୌ ତାଵୁଭୌ ହରିରାଘଵୌ
ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ରାମ ଏଭଳି ମିତ୍ରତାରେ ବନ୍ଧିଗଲେ। ତାପରେ, ହନୁମାନ ଓ ରାଘବ ଦୁହିଁଜଣ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ରହିଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଵୀକ୍ଷନ୍ତୌ ନ ତୃପ୍ତିମଭିଜଗ୍ମତୁଃ। ତ୍ଵଂ ଵଯସ୍ଯୋଽସି ହୃଦ୍ଯୋ ମେ ହ୍ଯେକଂ ଦୁଃଖଂ ସୁଖଂ ଚ ନୌ
ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି ଦେଖି ତୃପ୍ତି ହେଉନଥିଲେ। 'ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର, ଏବଂ ଏଠାରୁ ଆମର ଦୁଃଖ ସୁଖ ଏକ ହେଲା।'
ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାଘଵଂ ଵାକ୍ଯମିତ୍ଯୁଵାଚ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵତ୍। ତତଃ ସୁପର୍ଣବହୁଲାଂ ଭଙ୍କ୍ତ୍ଵା ଶାଖାଂ ସୁପୁଷ୍ପିତାମ୍
ସୁଗ୍ରୀବ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ। ତାପରେ, ସେ ଗରୁଡ଼ ଗଛର ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଏକ ଡାଳ ଭାଙ୍ଗିଲେ।
ସାଲସ୍ଯାସ୍ତୀର୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନିଷସାଦ ସରାଘଵଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯାଥ ସଂହୃଷ୍ଟୋ ହନୁମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ସେ ଡାଳକୁ ପିଛାଇ ରାମଙ୍କ ସହ ବସିଲେ। ପରେ, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଆନନ୍ଦରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକ ଡାଳ ଦେଲେ।
ଶାଖାଂ ଚନ୍ଦନଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଦଦୌ ପରମପୁଷ୍ପିତାମ୍। ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ମଧୁରଯା ଗିରା
ସେ ଚନ୍ଦନ ଗଛର ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଏକ ଡାଳ ଦେଲେ। ତାପରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଆନନ୍ଦରେ ମୃଦୁ ଓ ମିଠା କଥାରେ କହିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତଦା ରାମଂ ହର୍ଷଵ୍ଯାକୁଲଲୋଚନଃ। ଅହଂ ଵିନିକୃତୋ ରାମ ଚରାମୀହ ଭଯାର୍ଦିତଃ
ତାପରେ, ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରାମ, ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟ ହୋଇଛି, ଏଠି ଭୟରେ ଘୁରୁଛି।'
ହୃତଭାର୍ଯୋ ଵନେ ତ୍ରସ୍ତୋ ଦୁର୍ଗମେତଦୁପାଶ୍ରିତଃ। ସୋଽହଂ ତ୍ରସ୍ତୋ ଵନେ ଭୀତୋ ଵସାମ୍ଯୁଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତଚେତନଃ
'ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହି ଅପରିଚିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭୟରେ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହୁଛି। ଏଭଳି ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ଏଠି ବସୁଛି।'
ଵାଲିନା ନିକୃତୋ ଭ୍ରାତ୍ରା କୃତଵୈରଶ୍ଚ ରାଘଵ। ଵାଲିନୋ ମେ ମହାଭାଗ ଭଯାର୍ତସ୍ଯାଭଯଂ କୁରୁ
'ମୋ ଭାଇ ବାଲି ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି ଓ ମୋ ସହ ଶତ୍ରୁତା କରିଛି, ରାମ। ମୁଁ ଭୟରେ ଅତି କ୍ଷୁବ୍ଧ, ମୋ ପାଇଁ ବାଲିଠାରୁ ରକ୍ଷା କର।'
କର୍ତୁମର୍ହସି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଭଯଂ ମେ ନ ଭଵେଦ୍ ଯଥା। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ତେଜସ୍ଵୀ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଧର୍ମଵତ୍ସଲଃ
'ତୁମେ ଏମିତି କର, କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଯେଉଁଠି ମୋର ଭୟ ରହିବ ନାହିଁ।' ଏଭଳି କହିଲେ, ତେଜସ୍ବୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମପ୍ରିୟ ରାମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ। ଉପକାରଫଲଂ ମିତ୍ରଂ ଵିଦିତଂ ମେ ମହାକପେ
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ହସିଥିବା ପ୍ରଭାବରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଜାଣେ, ବଡ଼ ବାନର, ମିତ୍ର ସେଇଁ ଯିଏ ସାହାଯ୍ୟର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।'
ଵାଲିନଂ ତଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ତଵ ଭାର୍ଯାପହାରିଣମ୍। ଅମୋଘାଃ ସୂର୍ଯସଂକାଶା ମମେମେ ନିଶିତାଃ ଶରାଃ
'ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ନେଇଥିବା ବାଲିକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି। ଏହି ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଗୁଡ଼ିକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଛି, କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ।'
ତସ୍ମିନ୍ ଵାଲିନି ଦୁର୍ଵୃତ୍ତେ ନିପତିଷ୍ଯନ୍ତି ଵେଗିତାଃ। କଙ୍କପତ୍ରପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନା ମହେନ୍ଦ୍ରାଶନିସଂନିଭାଃ
'ଏହି ଶକୁନି ଚିହ୍ନିତ ପଙ୍ଖା ଲଗାଇଥିବା ବାଣଗୁଡ଼ିକ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି, ଦୁଷ୍ଟ ବାଲି ଉପରେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ପଡ଼ିବ।'