ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ସ ହି ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସଖ୍ଯମିଚ୍ଛତି। ତସ୍ଯ ମାଂ ସଚିଵଂ ଵିତ୍ତଂ ଵାନରଂ ପଵନାତ୍ମଜମ୍
ସେଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ସହିତ ସଖ୍ୟତା ଚାହୁଁଛନ୍ତି | ମୋତେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପବନପୁତ୍ର ବାନର ବୋଲି ଜାଣ |
ଭିକ୍ଷୁରୂପପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନଂ ସୁଗ୍ରୀଵପ୍ରିଯକାରଣାତ୍। ଋଷ୍ଯମୂକାଦିହ ପ୍ରାପ୍ତଂ କାମଗଂ କାମଚାରିଣମ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନିମିତ୍ତରେ ମୁଁ ଭିକ୍ଷୁର ଭେଷ ଧରି, ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଚଳି, ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି |
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ହନୁମାଂସ୍ତୌ ଵୀରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ଵାକ୍ଯଜ୍ଞୋ ଵାକ୍ଯକୁଶଲଃ ପୁନର୍ନୋଵାଚ କିଂଚନ
ଏପରି କହି, ଶବ୍ଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ମଧୁର କଥା କହିପାରୁଥିବା ହନୁମାନ, ସେଇ ଦୁଇ ଶୂର ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଉ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ |
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍। ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭ୍ରାତରଂ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ଝଲକି ଆସିଥିବା ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମ, ପାଖରେ ଦଢ଼ିଥିବା ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ |
ସଚିଵୋଽଯଂ କପୀନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ତମେଵ କାଂକ୍ଷମାଣସ୍ଯ ମମାନ୍ତିକମିହାଗତଃ
ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ହେଉଛନ୍ତି ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ | ସୁଗ୍ରୀବ ଯାହାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି |
ତମଭ୍ଯଭାଷ ସୌମିତ୍ରେ ସୁଗ୍ରୀଵସଚିଵଂ କପିମ୍। ଵାକ୍ଯଜ୍ଞଂ ମଧୁରୈର୍ଵାକ୍ଯୈଃ ସ୍ନେହଯୁକ୍ତମରିଂଦମମ୍
ସୌମିତ୍ରି ମଧୁର ଓ ସ୍ନେହଭରା କଥାରେ, ଶବ୍ଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାନିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ବାନରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ |
ନାନୃଗ୍ଵେଦଵିନୀତସ୍ଯ ନାଯଜୁର୍ଵେଦଧାରିଣଃ। ନାସାମଵେଦଵିଦୁଷଃ ଶକ୍ଯମେଵଂ ଵିଭାଷିତୁମ୍
ଯିଏ ଋଗ୍ବେଦରେ ଶିକ୍ଷିତ ନୁହଁନ୍ତି, ଯିଏ ଯଜୁର୍ବେଦ ଧାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯିଏ ସାମବେଦ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଏପରି କଥା କହିପାରିବେ ନାହିଁ |
ନୂନଂ ଵ୍ଯାକରଣଂ କୃତ୍ସ୍ନମନେନ ବହୁଧା ଶ୍ରୁତମ୍। ବହୁ ଵ୍ଯାହରତାନେନ ନ କିଂଚିଦପଶବ୍ଦିତମ୍
ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ବହୁ ଭାବରେ ବ୍ୟାକରଣ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଶିଖିଛନ୍ତି | ସେ ବହୁ କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକଟି ମଧ୍ୟ ଭୁଲ୍ ଶବ୍ଦ ନାହିଁ |
ନ ମୁଖେ ନେତ୍ରଯୋଶ୍ଚାପି ଲଲାଟେ ଚ ଭ୍ରୁଵୋସ୍ତଥା। ଅନ୍ଯେଷ୍ଵପି ଚ ସର୍ଵେଷୁ ଦୋଷଃ ସଂଵିଦିତଃ କ୍ଵଚିତ୍
ତାଙ୍କର ମୁଁହ, ଆଖି, କପାଳ, ଭୌହି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଙ୍ଗରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ |
ଅଵିସ୍ତରମସଂଦିଗ୍ଧମଵିଲମ୍ବିତମଵ୍ଯଥମ୍। ଉରଃସ୍ଥଂ କଣ୍ଠଗଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵର୍ତତେ ମଧ୍ଯମସ୍ଵରମ୍
ତାଙ୍କର କଥା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ, ସ୍ପଷ୍ଟ, ନିଷ୍କଣ୍ଟକ, ଅବିଚଳିତ, ଛାତି ଓ କଣ୍ଠରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ, ମଧ୍ୟମ ସ୍ୱରରେ ରହିଛି |
ସଂସ୍କାରକ୍ରମସମ୍ପନ୍ନାମଦ୍ଭୁତାମଵିଲମ୍ବିତାମ୍। ଉଚ୍ଚାରଯତି କଲ୍ଯାଣୀଂ ଵାଚଂ ହୃଦଯହର୍ଷିଣୀମ୍
ସେ ଯଥାନୁକ୍ରମରେ ଶୁଭ୍ର, ଅଦ୍ଭୁତ, ଅଲସ ନୁହଁ, ଶୁଭ ଓ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି |
ଅନଯା ଚିତ୍ରଯା ଵାଚା ତ୍ରିସ୍ଥାନଵ୍ଯଞ୍ଜନସ୍ଥଯା। କସ୍ଯ ନାରାଧ୍ଯତେ ଚିତ୍ତମୁଦ୍ଯତାସେରରେରପି
ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ, ତିନି ସ୍ଥାନରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ ଏହି କଥା ଦ୍ୱାରା କାହାର ମନ ଜିତିହେବ ନାହିଁ ? ଏହା ମାନେ ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହେବେ |
ଏଵଂଵିଧୋ ଯସ୍ଯ ଦୂତୋ ନ ଭଵେତ୍ ପାର୍ଥିଵସ୍ଯ ତୁ। ସିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତି ହି କଥଂ ତସ୍ଯ କାର୍ଯାଣାଂ ଗତଯୋଽନଘ
ଏପରି ଗୁଣବତୀ ଦୂତ ଯଦି କୌଣସି ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ନଥାଏ, ଓ ନିର୍ମଳ ମନ, ତେବେ ସେ ରାଜାଙ୍କ କାମର ଫଳ କିପରି ସଫଳ ହେବ?
ଏଵଂଗୁଣଗଣୈର୍ଯୁକ୍ତା ଯସ୍ଯ ସ୍ଯୁଃ କାର୍ଯସାଧକାଃ। ତସ୍ଯ ସିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵେଽର୍ଥା ଦୂତଵାକ୍ଯପ୍ରଚୋଦିତାଃ
ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ଏପରି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଦୂତମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ସେ ମାନେ ସମସ୍ତ କାମରେ ସଫଳତା ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୌମିତ୍ରିଃ ସୁଗ୍ରୀଵସଚିଵଂ କପିମ୍। ଅଭ୍ଯଭାଷତ ଵାକ୍ଯଜ୍ଞୋ ଵାକ୍ଯଜ୍ଞଂ ପଵନାତ୍ମଜମ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସୌମିତ୍ରି ଲୋକେ ଭାଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପବନପୁତ୍ର, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ବାନରଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଵିଦିତା ନୌ ଗୁଣା ଵିଦ୍ଵନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ତମେଵ ଚାଵାଂ ମାର୍ଗାଵଃ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରମ୍
ହେ ପଣ୍ଡିତ, ଆମେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମହାତ୍ମା ଗୁଣମାନେ ଜାଣୁଛୁ। ଆମେ କେବଳ ବାନରମହାରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛୁ।
ଯଥା ବ୍ରଵୀଷି ହନୁମନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଵଚନାଦିହ। ତତ୍ ତଥା ହି କରିଷ୍ଯାଵୋ ଵଚନାତ୍ ତଵ ସତ୍ତମ
ହନୁମାନ, ଏଠାରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କଥା ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, ସେହିପରି ଆମେ ତୁମର ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା।
ତତ୍ ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ନିପୁଣଂ ନିଶମ୍ଯ ପ୍ରହୃଷ୍ଟରୂପଃ ପଵନାତ୍ମଜଃ କପିଃ। ମନଃ ସମାଧାଯ ଜଯୋପପତ୍ତୌ ସଖ୍ଯଂ ତଦା କର୍ତୁମିଯେଷ ତାଭ୍ଯାମ୍
ସେମାନଙ୍କ ଚତୁର କଥା ଶୁଣି, ପବନପୁତ୍ର ବାନର ଅତି ଖୁସି ହେଲେ, ଜୟ ପାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମନ ଏକାଗ୍ର କଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
thumb|ଚତୁର୍ଥଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଥଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏହି ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗ।
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ହନୁମାନ୍ କୃତ୍ଯଵାନିତି ତଦ୍ଵଚଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମଧୁରଭାଵଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ମନସା ଗତଃ
ତାପରେ ହନୁମାନ ଖୁସି ହେଇ, ନିଜ କାମ ଜାଣି, ସେ ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ମନେ ମନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଭାଵ୍ଯୋ ରାଜ୍ଯାଗମସ୍ତସ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଯଦଯଂ କୃତ୍ଯଵାନ୍ ପ୍ରାପ୍ତଃ କୃତ୍ଯଂ ଚୈତଦୁପାଗତମ୍
ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଆସିବା ନିଶ୍ଚିତ, କାରଣ ସେ ଏବେ ଦକ୍ଷ ସହାୟ ପାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହି କାମ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଛି।
ତତଃ ପରମସଂହୃଷ୍ଟୋ ହନୂମାନ୍ ପ୍ଲଵଗୋତ୍ତମଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ରାମଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ
ତାପରେ ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅତି ଖୁସି ହେଇ, ହନୁମାନ କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାମଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାମଚୋଦିତଃ। ଆଚଚକ୍ଷେ ମହାତ୍ମାନଂ ରାମଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜମ୍
ସେହି କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମହାତ୍ମା ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।
ରାଜା ଦଶରଥୋ ନାମ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ ଧର୍ମଵତ୍ସଲଃ। ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯଂ ସ୍ଵଧର୍ମେଣ ନିତ୍ଯମେଵାଭିପାଲଯନ୍
ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଏବଂ ଚତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣକୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଧର୍ମରେ ସଦା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ନ ଦ୍ଵେଷ୍ଟା ଵିଦ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ସ ତୁ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ନ କଂଚନ। ସ ତୁ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ପିତାମହ ଇଵାପରଃ
ତାଙ୍କର କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ନଥିଲେ, ସେ କାହାକୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁନଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ପିତାମହ ପରି ଥିଲେ।
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦିଭିର୍ଯଜ୍ଞୈରିଷ୍ଟଵାନାପ୍ତଦକ୍ଷିଣୈଃ। ତସ୍ଯାଯଂ ପୂର୍ଵଜଃ ପୁତ୍ରୋ ରାମୋ ନାମ ଜନୈଃ ଶ୍ରୁତଃ
ସେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ବହୁତ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପୁଅ ଲୋକମାନେ ରାମ ନାମରେ ଜାଣନ୍ତି।
ଶରଣ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପିତୁର୍ନିର୍ଦେଶପାରଗଃ। ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଦଶରଥସ୍ଯାଯଂ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଗୁଣଵତ୍ତରଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଅଟୁଟ, ଦଶରଥଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଗୁଣବାନ।
ରାଜଲକ୍ଷଣସଂଯୁକ୍ତଃ ସଂଯୁକ୍ତୋ ରାଜ୍ଯସମ୍ପଦା। ରାଜ୍ଯାଦ୍ ଭ୍ରଷ୍ଟୋ ମଯା ଵସ୍ତୁଂ ଵନେ ସାର୍ଧମିହାଗତଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଓ ରାଜ୍ୟ ସମ୍ପଦରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜ୍ୟ ହାରାଇ, ମୋ ସହିତ ଏଠାରେ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଭାର୍ଯଯା ଚ ମହାଭାଗ ସୀତଯାନୁଗତୋ ଵଶୀ। ଦିନକ୍ଷଯେ ମହାତେଜାଃ ପ୍ରଭଯେଵ ଦିଵାକରଃ
ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସେ ଦିନ ଶେଷରେ ରଶ୍ମିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଅହମସ୍ଯାଵରୋ ଭ୍ରାତା ଗୁଣୈର୍ଦାସ୍ଯମୁପାଗତଃ। କୃତଜ୍ଞସ୍ଯ ବହୁଜ୍ଞସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ନାମ ନାମତଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ନାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କ ଗୁଣ ଓ କୃତଜ୍ଞତା ଜାଣି, ସେବା କରିବାକୁ ଆସିଛି।