ପଦ୍ମପତ୍ରେକ୍ଷଣୌ ଵୀରୌ ଜଟାମଣ୍ଡଲଧାରିଣୌ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସଦୃଶୌ ଵୀରୌ ଦେଵଲୋକାଦିହାଗତୌ
ପଦ୍ମପତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି, ଜଟା ଧାରଣ କରୁଥିବା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ଏକରୂପ ଦୁଇ ବୀର, ମନେ ହୁଏ ଦେବଲୋକରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଯଦୃଚ୍ଛଯେଵ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ଵସୁଂଧରାମ୍। ଵିଶାଲଵକ୍ଷସୌ ଵୀରୌ ମାନୁଷୌ ଦେଵରୂପିଣୌ
ଯେପରି ଅପେକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ଏକାସାଥି ଆସିଛନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ଦୁଇଜଣ ବୀର, ଚଉଡ଼ା ଛାତି ଥିବା, ମନୁଷ୍ୟ ରୂପରେ ଦେବତା ସମାନ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ସିଂହସ୍କନ୍ଧୌ ମହୋତ୍ସାହୌ ସମଦାଵିଵ ଗୋଵୃଷୌ। ଆଯତାଶ୍ଚ ସୁଵୃତ୍ତାଶ୍ଚ ବାହଵଃ ପରିଘୋପମାଃ
ସିଂହ ସମାନ କନ୍ଧ, ବଡ଼ ଉତ୍ସାହ, ମଦ ଭରା ବୃଷଭ ଦୁଇଟି ପରି, ଲମ୍ବା ଓ ଠିକ୍ ଆକୃତିର ବାହୁ, ଲୋହ ଦଣ୍ଡ ସମାନ।
ସର୍ଵଭୂଷଣଭୂଷାର୍ହାଃ କିମର୍ଥଂ ନ ଵିଭୂଷିତାଃ। ଉଭୌ ଯୋଗ୍ଯାଵହଂ ମନ୍ଯେ ରକ୍ଷିତୁଂ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍
ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ଅଳଙ୍କୃତ ନୁହଁନ୍ତି? ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଦୁଇଜଣ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ସମର୍ଥ।
ସସାଗରଵନାଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯମେରୁଵିଭୂଷିତାମ୍। ଇମେ ଚ ଧନୁଷୀ ଚିତ୍ରେ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣେ ଚିତ୍ରାନୁଲେପନେ
ସମୁଦ୍ର ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଭରିଥିବା, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ଶୋଭିତ ଏହି ପୃଥିବୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଳଙ୍କୃତ | ଏହି ଦୁଇଟି ଧନୁଷ, ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ମୃଦୁ ଓ ଭଲ ଭାବରେ ଶୋଭିତ |
ପ୍ରକାଶେତେ ଯଥେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵଜ୍ରେ ହେମଵିଭୂଷିତେ। ସମ୍ପୂର୍ଣାଶ୍ଚ ଶିତୈର୍ବାଣୈସ୍ତୂଣାଶ୍ଚ ଶୁଭଦର୍ଶନାଃ
ଏହି ଧନୁଷ ଗୁଡିକ ସୁନାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଭଳି ଚମକୁଛି | ତାଙ୍କର ତୁଣୀ ଗୁଡିକ ଧାରାଳ ତୀରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ |
ଜୀଵିତାନ୍ତକରୈର୍ଘୋରୈର୍ଜ୍ଵଲଦ୍ଭିରିଵ ପନ୍ନଗୈଃ। ମହାପ୍ରମାଣୌ ଵିପୁଲୌ ତପ୍ତହାଟକଭୂଷଣୌ
ଭୟଙ୍କର, ଜୀବନ ନଶ୍ଟ କରିଦେବା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସରପ ଭଳି ତୀରରେ ତୁଣୀ ଭରିଛି | ସେଇ ବଡ଼ ଓ ପ୍ରଶସ୍ତ ତୁଣୀ ଗୁଡିକ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରେ ଅଳଙ୍କୃତ |
ଖଡ୍ଗାଵେତୌ ଵିରାଜେତେ ନିର୍ମୁକ୍ତଭୁଜଗାଵିଵ। ଏଵଂ ମାଂ ପରିଭାଷନ୍ତଂ କସ୍ମାଦ୍ ଵୈ ନାଭିଭାଷତଃ
ଏହି ଦୁଇଟି ଖଡ଼ଗ ମୁକ୍ତ ସରପ ଭଳି ଚମକୁଛି | ଏପରି ଭାବରେ ମୁଁ କଥା କହୁଛି, ତଥାପି ତୁମେ କାହିଁକି ଉତ୍ତର ଦେଉନାହଁ ?
ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନାମ ଧର୍ମାତ୍ମା କଶ୍ଚିଦ୍ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ। ଵୀରୋ ଵିନିକୃତୋ ଭ୍ରାତ୍ରା ଜଗଦ୍ଭ୍ରମତି ଦୁଃଖିତଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବାନର ଅଛନ୍ତି | ସେ ଏକ ଶୂରବୀର, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଘୁଞ୍ଚୁଛନ୍ତି |
ପ୍ରାପ୍ତୋଽହଂ ପ୍ରେଷିତସ୍ତେନ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ମହାତ୍ମନା। ରାଜ୍ଞା ଵାନରମୁଖ୍ଯାନାଂ ହନୁମାନ୍ ନାମ ଵାନରଃ
ସେଇ ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇ, ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି | ମୋ ନାମ ହନୁମାନ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ପ୍ରଧାନ |
ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ସ ହି ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସଖ୍ଯମିଚ୍ଛତି। ତସ୍ଯ ମାଂ ସଚିଵଂ ଵିତ୍ତଂ ଵାନରଂ ପଵନାତ୍ମଜମ୍
ସେଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ସହିତ ସଖ୍ୟତା ଚାହୁଁଛନ୍ତି | ମୋତେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପବନପୁତ୍ର ବାନର ବୋଲି ଜାଣ |
ଭିକ୍ଷୁରୂପପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନଂ ସୁଗ୍ରୀଵପ୍ରିଯକାରଣାତ୍। ଋଷ୍ଯମୂକାଦିହ ପ୍ରାପ୍ତଂ କାମଗଂ କାମଚାରିଣମ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନିମିତ୍ତରେ ମୁଁ ଭିକ୍ଷୁର ଭେଷ ଧରି, ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଚଳି, ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି |
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ହନୁମାଂସ୍ତୌ ଵୀରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ଵାକ୍ଯଜ୍ଞୋ ଵାକ୍ଯକୁଶଲଃ ପୁନର୍ନୋଵାଚ କିଂଚନ
ଏପରି କହି, ଶବ୍ଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ମଧୁର କଥା କହିପାରୁଥିବା ହନୁମାନ, ସେଇ ଦୁଇ ଶୂର ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଉ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ |
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍। ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭ୍ରାତରଂ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ଝଲକି ଆସିଥିବା ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମ, ପାଖରେ ଦଢ଼ିଥିବା ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ |
ସଚିଵୋଽଯଂ କପୀନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ତମେଵ କାଂକ୍ଷମାଣସ୍ଯ ମମାନ୍ତିକମିହାଗତଃ
ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ହେଉଛନ୍ତି ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ | ସୁଗ୍ରୀବ ଯାହାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି |
ତମଭ୍ଯଭାଷ ସୌମିତ୍ରେ ସୁଗ୍ରୀଵସଚିଵଂ କପିମ୍। ଵାକ୍ଯଜ୍ଞଂ ମଧୁରୈର୍ଵାକ୍ଯୈଃ ସ୍ନେହଯୁକ୍ତମରିଂଦମମ୍
ସୌମିତ୍ରି ମଧୁର ଓ ସ୍ନେହଭରା କଥାରେ, ଶବ୍ଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାନିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ବାନରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ |
ନାନୃଗ୍ଵେଦଵିନୀତସ୍ଯ ନାଯଜୁର୍ଵେଦଧାରିଣଃ। ନାସାମଵେଦଵିଦୁଷଃ ଶକ୍ଯମେଵଂ ଵିଭାଷିତୁମ୍
ଯିଏ ଋଗ୍ବେଦରେ ଶିକ୍ଷିତ ନୁହଁନ୍ତି, ଯିଏ ଯଜୁର୍ବେଦ ଧାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯିଏ ସାମବେଦ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଏପରି କଥା କହିପାରିବେ ନାହିଁ |
ନୂନଂ ଵ୍ଯାକରଣଂ କୃତ୍ସ୍ନମନେନ ବହୁଧା ଶ୍ରୁତମ୍। ବହୁ ଵ୍ଯାହରତାନେନ ନ କିଂଚିଦପଶବ୍ଦିତମ୍
ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ବହୁ ଭାବରେ ବ୍ୟାକରଣ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଶିଖିଛନ୍ତି | ସେ ବହୁ କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକଟି ମଧ୍ୟ ଭୁଲ୍ ଶବ୍ଦ ନାହିଁ |
ନ ମୁଖେ ନେତ୍ରଯୋଶ୍ଚାପି ଲଲାଟେ ଚ ଭ୍ରୁଵୋସ୍ତଥା। ଅନ୍ଯେଷ୍ଵପି ଚ ସର୍ଵେଷୁ ଦୋଷଃ ସଂଵିଦିତଃ କ୍ଵଚିତ୍
ତାଙ୍କର ମୁଁହ, ଆଖି, କପାଳ, ଭୌହି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଙ୍ଗରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ |
ଅଵିସ୍ତରମସଂଦିଗ୍ଧମଵିଲମ୍ବିତମଵ୍ଯଥମ୍। ଉରଃସ୍ଥଂ କଣ୍ଠଗଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵର୍ତତେ ମଧ୍ଯମସ୍ଵରମ୍
ତାଙ୍କର କଥା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ, ସ୍ପଷ୍ଟ, ନିଷ୍କଣ୍ଟକ, ଅବିଚଳିତ, ଛାତି ଓ କଣ୍ଠରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ, ମଧ୍ୟମ ସ୍ୱରରେ ରହିଛି |
ସଂସ୍କାରକ୍ରମସମ୍ପନ୍ନାମଦ୍ଭୁତାମଵିଲମ୍ବିତାମ୍। ଉଚ୍ଚାରଯତି କଲ୍ଯାଣୀଂ ଵାଚଂ ହୃଦଯହର୍ଷିଣୀମ୍
ସେ ଯଥାନୁକ୍ରମରେ ଶୁଭ୍ର, ଅଦ୍ଭୁତ, ଅଲସ ନୁହଁ, ଶୁଭ ଓ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି |
ଅନଯା ଚିତ୍ରଯା ଵାଚା ତ୍ରିସ୍ଥାନଵ୍ଯଞ୍ଜନସ୍ଥଯା। କସ୍ଯ ନାରାଧ୍ଯତେ ଚିତ୍ତମୁଦ୍ଯତାସେରରେରପି
ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ, ତିନି ସ୍ଥାନରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ ଏହି କଥା ଦ୍ୱାରା କାହାର ମନ ଜିତିହେବ ନାହିଁ ? ଏହା ମାନେ ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହେବେ |
ଏଵଂଵିଧୋ ଯସ୍ଯ ଦୂତୋ ନ ଭଵେତ୍ ପାର୍ଥିଵସ୍ଯ ତୁ। ସିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତି ହି କଥଂ ତସ୍ଯ କାର୍ଯାଣାଂ ଗତଯୋଽନଘ
ଏପରି ଗୁଣବତୀ ଦୂତ ଯଦି କୌଣସି ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ନଥାଏ, ଓ ନିର୍ମଳ ମନ, ତେବେ ସେ ରାଜାଙ୍କ କାମର ଫଳ କିପରି ସଫଳ ହେବ?
ଏଵଂଗୁଣଗଣୈର୍ଯୁକ୍ତା ଯସ୍ଯ ସ୍ଯୁଃ କାର୍ଯସାଧକାଃ। ତସ୍ଯ ସିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵେଽର୍ଥା ଦୂତଵାକ୍ଯପ୍ରଚୋଦିତାଃ
ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ଏପରି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଦୂତମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ସେ ମାନେ ସମସ୍ତ କାମରେ ସଫଳତା ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୌମିତ୍ରିଃ ସୁଗ୍ରୀଵସଚିଵଂ କପିମ୍। ଅଭ୍ଯଭାଷତ ଵାକ୍ଯଜ୍ଞୋ ଵାକ୍ଯଜ୍ଞଂ ପଵନାତ୍ମଜମ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସୌମିତ୍ରି ଲୋକେ ଭାଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପବନପୁତ୍ର, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ବାନରଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଵିଦିତା ନୌ ଗୁଣା ଵିଦ୍ଵନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ତମେଵ ଚାଵାଂ ମାର୍ଗାଵଃ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରମ୍
ହେ ପଣ୍ଡିତ, ଆମେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମହାତ୍ମା ଗୁଣମାନେ ଜାଣୁଛୁ। ଆମେ କେବଳ ବାନରମହାରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛୁ।
ଯଥା ବ୍ରଵୀଷି ହନୁମନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଵଚନାଦିହ। ତତ୍ ତଥା ହି କରିଷ୍ଯାଵୋ ଵଚନାତ୍ ତଵ ସତ୍ତମ
ହନୁମାନ, ଏଠାରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କଥା ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, ସେହିପରି ଆମେ ତୁମର ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା।
ତତ୍ ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ନିପୁଣଂ ନିଶମ୍ଯ ପ୍ରହୃଷ୍ଟରୂପଃ ପଵନାତ୍ମଜଃ କପିଃ। ମନଃ ସମାଧାଯ ଜଯୋପପତ୍ତୌ ସଖ୍ଯଂ ତଦା କର୍ତୁମିଯେଷ ତାଭ୍ଯାମ୍
ସେମାନଙ୍କ ଚତୁର କଥା ଶୁଣି, ପବନପୁତ୍ର ବାନର ଅତି ଖୁସି ହେଲେ, ଜୟ ପାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମନ ଏକାଗ୍ର କଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
thumb|ଚତୁର୍ଥଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଥଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏହି ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗ।
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ହନୁମାନ୍ କୃତ୍ଯଵାନିତି ତଦ୍ଵଚଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମଧୁରଭାଵଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ମନସା ଗତଃ
ତାପରେ ହନୁମାନ ଖୁସି ହେଇ, ନିଜ କାମ ଜାଣି, ସେ ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ମନେ ମନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।