ଵାଲିପ୍ରଣିହିତାଵେଵ ଶଙ୍କେଽହଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମୌ। ରାଜାନୋ ବହୁମିତ୍ରାଶ୍ଚ ଵିଶ୍ଵାସୋ ନାତ୍ର ହି କ୍ଷମଃ
ମୁଁ ଭାବୁଛି ବାଲି ଏହି ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପଠାଇଛନ୍ତି। ଅନେକ ମିତ୍ର ଥିବା ରାଜାମାନେ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏଠି ବିଶ୍ୱାସ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଅରଯଶ୍ଚ ମନୁଷ୍ଯେଣ ଵିଜ୍ଞେଯାଶ୍ଛଦ୍ମଚାରିଣଃ। ଵିଶ୍ଵସ୍ତାନାମଵିଶ୍ଵସ୍ତାଶ୍ଛିଦ୍ରେଷୁ ପ୍ରହରନ୍ତ୍ଯପି
ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁମାନେ ଛଳରେ ଚାଲିଥାନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସେମାନେ ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ। ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଅବିଶ୍ୱାସୀମାନେ ଦୁର୍ବଳତାରେ ଆଘାତ କରନ୍ତି।
କୃତ୍ଯେଷୁ ଵାଲୀ ମେଧାଵୀ ରାଜାନୋ ବହୁଦର୍ଶିନଃ। ଭଵନ୍ତ ପରହନ୍ତାରସ୍ତେ ଜ୍ଞେଯାଃ ପ୍ରାକୃତୈର୍ନରୈଃ
ବାଲି କାମରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ରାଜାମାନେ ଦୂରଦର୍ଶୀ। ଅନ୍ୟମାନେ ଯଦିଓ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ତଥାପି ସେମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିପାରିବା ଲୋକ ଚିହ୍ନିବା ଦରକାର।
ତୌ ତ୍ଵଯା ପ୍ରାକୃତେନେଵ ଗତ୍ଵା ଜ୍ଞେଯୌ ପ୍ଲଵଂଗମ। ଇଙ୍ଗିତାନାଂ ପ୍ରକାରୈଶ୍ଚ ରୂପଵ୍ଯାଭାଷଣେନ ଚ
ତେଣୁ ତୁମେ ସାଧାରଣ ବାନର ଭଳି ଯାଇ, ସେମାନଙ୍କର ଚଳନ, ଆକୃତି ଓ କଥା ଦେଖି ସେମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ।
ଲକ୍ଷଯସ୍ଵ ତଯୋର୍ଭାଵଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସୌ ଯଦି। ଵିଶ୍ଵାସଯନ୍ ପ୍ରଶଂସାଭିରିଙ୍ଗିତୈଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେମାନଙ୍କର ମନୋଭାବ ଦେଖ, ଯଦି ସେମାନେ ଖୁସି ମନରେ ଅଛନ୍ତି, ପୁନିପୁନି ପ୍ରଶଂସା ଓ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ବିଶ୍ୱାସ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ମମୈଵାଭିମୁଖଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ପୃଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ହରିପୁଙ୍ଗଵ। ପ୍ରଯୋଜନଂ ପ୍ରଵେଶସ୍ଯ ଵନସ୍ଯାସ୍ଯ ଧନୁର୍ଧରୌ
ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ହେ ବାନରମୁଖ୍ୟ, ଏହି ଦୁଇ ଧନୁର୍ଧାରୀ କାହିଁକି ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ସେଥିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପଚାର।
ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମାନୌ ଯଦି ତ୍ଵେତୌ ଜାନୀହି ତ୍ଵଂ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମ। ଵ୍ଯାଭାଷିତୈର୍ଵା ରୂପୈର୍ଵା ଵିଜ୍ଞେଯା ଦୁଷ୍ଟତାନଯୋଃ
ଏହି ଦୁଇଜଣ ଯଦି ପବିତ୍ର ହୃଦୟର ହୋଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ତୁମେ ତାଙ୍କର କଥା ବା ଚେହେରା ଦେଖି ଏହା ବୁଝିପାରିବ, ଓ ବାନର। ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତା କଥା ବା ଚାଳଚଳନରେ ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ।
ଇତ୍ଯେଵଂ କପିରାଜେନ ସଂଦିଷ୍ଟୋ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଚକାର ଗମନେ ବୁଦ୍ଧିଂ ଯତ୍ର ତୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ବାନର ରାଜାଙ୍କର ଏପରି ଆଦେଶ ପାଇ ମାରୁତନନ୍ଦନ ହନୁମାନ୍ ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ମନେ ଧରିଲେ।
ତଥେତି ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଵଚସ୍ତୁ ତସ୍ଯ କପେଃ ସୁଭୀତସ୍ଯ ଦୁରାସଦସ୍ଯ। ମହାନୁଭାଵୋ ହନୁମାନ୍ ଯଯୌ ତଦା ସ ଯତ୍ର ରାମୋଽତିବଲୀ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ସେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ଭୟଙ୍କର ବାନରଙ୍କ କଥାକୁ ଆଦର କଲେ। ପରାକ୍ରମୀ ହନୁମାନ୍ ତାପରେ ଯେଉଁଠାରେ ବଳଶାଳୀ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
thumb|ତୃତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ତୃତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଵଚୋ ଵିଜ୍ଞାଯ ହନୁମାନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ପର୍ଵତାଦୃଷ୍ଯମୂକାତ୍ ତୁ ପୁପ୍ଲୁଵେ ଯତ୍ର ରାଘଵୌ
ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର କଥା ବୁଝି, ହନୁମାନ୍ ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରୁ ରଘୁବଂଶୀ ଦୁଇଜଣ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି ସେଠାକୁ ଲାଫିଗଲେ।
କପିରୂପଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ହନୁମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଭିକ୍ଷୁରୂପଂ ତତୋ ଭେଜେ ଶଠବୁଦ୍ଧିତଯା କପିଃ
ମାରୁତନନ୍ଦନ ହନୁମାନ୍ ବାନର ରୂପ ଛାଡ଼ି, ଚତୁର୍ ମନରେ ଏକ ଭିକ୍ଷୁକ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
ଆବଭାଷେ ଚ ତୌ ଵୀରୌ ଯଥାଵତ୍ ପ୍ରଶଶଂସ ଚ। ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ ଵୀରୌ ହନୁମାନ୍ ଵାନରୋତ୍ତମଃ
ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ୍ ସେ ଦୁଇଜଣ ବୀରଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଓ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଉଵାଚ କାମତୋ ଵାକ୍ଯଂ ମୃଦୁ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମୌ। ରାଜର୍ଷିଦେଵପ୍ରତିମୌ ତାପସୌ ସଂଶିତଵ୍ରତୌ
ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ କଥା କହିଲେ, ସେଇ ମୃଦୁ ଓ ସତ୍ୟ ପରାକ୍ରମୀ, ରାଜର୍ଷି ଓ ଦେବତା ସମାନ, ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦୁଇ ତାପସଙ୍କୁ।
ଦେଶଂ କଥମିମଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଭଵନ୍ତୌ ଵରଵର୍ଣିନୌ। ତ୍ରାସଯନ୍ତୌ ମୃଗଗଣାନନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵନଚାରିଣଃ
ଏହି ଦୁଇଜଣ ଅତି ଉତ୍ତମ ରୂପ ଥିବା, କେମିତି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି? ଏମିତି ଆସି, ମୃଗମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନେ ଭୟ ପାଉଛନ୍ତି।
ପମ୍ପାତୀରରୁହାନ୍ ଵୃକ୍ଷାନ୍ ଵୀକ୍ଷମାଣୌ ସମନ୍ତତଃ। ଇମାଂ ନଦୀଂ ଶୁଭଜଲାଂ ଶୋଭଯନ୍ତୌ ତରସ୍ଵିନୌ
ପମ୍ପା ନଦୀର କୂଳରେ ଥିବା ଗଛମାନେ ଦେଖୁଥିବା, ଏହି ଦୁଇଜଣ ପ୍ରବଳ ନୀର ଥିବା ଏହି ନଦୀକୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର କରୁଛନ୍ତି।
ଧୈର୍ଯଵନ୍ତୌ ସୁଵର୍ଣାଭୌ କୌ ଯୁଵାଂ ଚୀରଵାସସୌ। ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୌ ଵରଭୁଜୌ ପୀଡଯନ୍ତାଵିମାଃ ପ୍ରଜାଃ
ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାହୁ ଥିବା ଏହି ଦୁଇଜଣ କିଏ? କାହିଁକି ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଛନ୍ତି?
ସିଂହଵିପ୍ରେକ୍ଷିତୌ ଵୀରୌ ମହାବଲପରାକ୍ରମୌ। ଶକ୍ରଚାପନିଭେ ଚାପେ ଗୃହୀତ୍ଵା ଶତ୍ରୁନାଶନୌ
ସିଂହ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ଅତିବଳ ଓ ପରାକ୍ରମୀ ଏହି ଦୁଇଜଣ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ସମାନ ଧନୁଷ ଧରିଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁମାନେ ନାଶ କରିବାରେ ସମର୍ଥ।
ଶ୍ରୀମନ୍ତୌ ରୂପସମ୍ପନ୍ନୌ ଵୃଷଭଶ୍ରେଷ୍ଠଵିକ୍ରମୌ। ହସ୍ତିହସ୍ତୋପମଭୁଜୌ ଦ୍ଯୁତିମନ୍ତୌ ନରର୍ଷଭୌ
ତେମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସୁନ୍ଦର ଓ ଉତ୍ତମ ଆକୃତି ଥିବା, ବୃଷଭ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଥିବା, ହାତୀର ତୁଣ୍ଡ ସମାନ ବାହୁ ଥିବା, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପ୍ରଭଯା ପର୍ଵତେନ୍ଦ୍ରୋଽସୌ ଯୁଵଯୋରଵଭାସିତଃ। ରାଜ୍ଯାର୍ହାଵମରପ୍ରଖ୍ଯୌ କଥଂ ଦେଶମିହାଗତୌ
ତୁମମାନେ ଦେଉଥିବା ତେଜରେ ପର୍ବତରାଜ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକିତ ହେଉଛି। ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଅମରମାନେ ସମାନ, କିପରି ଏହି ଦେଶକୁ ଆସିଛ?
ପଦ୍ମପତ୍ରେକ୍ଷଣୌ ଵୀରୌ ଜଟାମଣ୍ଡଲଧାରିଣୌ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସଦୃଶୌ ଵୀରୌ ଦେଵଲୋକାଦିହାଗତୌ
ପଦ୍ମପତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି, ଜଟା ଧାରଣ କରୁଥିବା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ଏକରୂପ ଦୁଇ ବୀର, ମନେ ହୁଏ ଦେବଲୋକରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଯଦୃଚ୍ଛଯେଵ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ଵସୁଂଧରାମ୍। ଵିଶାଲଵକ୍ଷସୌ ଵୀରୌ ମାନୁଷୌ ଦେଵରୂପିଣୌ
ଯେପରି ଅପେକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ଏକାସାଥି ଆସିଛନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ଦୁଇଜଣ ବୀର, ଚଉଡ଼ା ଛାତି ଥିବା, ମନୁଷ୍ୟ ରୂପରେ ଦେବତା ସମାନ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ସିଂହସ୍କନ୍ଧୌ ମହୋତ୍ସାହୌ ସମଦାଵିଵ ଗୋଵୃଷୌ। ଆଯତାଶ୍ଚ ସୁଵୃତ୍ତାଶ୍ଚ ବାହଵଃ ପରିଘୋପମାଃ
ସିଂହ ସମାନ କନ୍ଧ, ବଡ଼ ଉତ୍ସାହ, ମଦ ଭରା ବୃଷଭ ଦୁଇଟି ପରି, ଲମ୍ବା ଓ ଠିକ୍ ଆକୃତିର ବାହୁ, ଲୋହ ଦଣ୍ଡ ସମାନ।
ସର୍ଵଭୂଷଣଭୂଷାର୍ହାଃ କିମର୍ଥଂ ନ ଵିଭୂଷିତାଃ। ଉଭୌ ଯୋଗ୍ଯାଵହଂ ମନ୍ଯେ ରକ୍ଷିତୁଂ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍
ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ଅଳଙ୍କୃତ ନୁହଁନ୍ତି? ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଦୁଇଜଣ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ସମର୍ଥ।
ସସାଗରଵନାଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯମେରୁଵିଭୂଷିତାମ୍। ଇମେ ଚ ଧନୁଷୀ ଚିତ୍ରେ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣେ ଚିତ୍ରାନୁଲେପନେ
ସମୁଦ୍ର ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଭରିଥିବା, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ଶୋଭିତ ଏହି ପୃଥିବୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଳଙ୍କୃତ | ଏହି ଦୁଇଟି ଧନୁଷ, ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ମୃଦୁ ଓ ଭଲ ଭାବରେ ଶୋଭିତ |
ପ୍ରକାଶେତେ ଯଥେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵଜ୍ରେ ହେମଵିଭୂଷିତେ। ସମ୍ପୂର୍ଣାଶ୍ଚ ଶିତୈର୍ବାଣୈସ୍ତୂଣାଶ୍ଚ ଶୁଭଦର୍ଶନାଃ
ଏହି ଧନୁଷ ଗୁଡିକ ସୁନାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଭଳି ଚମକୁଛି | ତାଙ୍କର ତୁଣୀ ଗୁଡିକ ଧାରାଳ ତୀରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ |
ଜୀଵିତାନ୍ତକରୈର୍ଘୋରୈର୍ଜ୍ଵଲଦ୍ଭିରିଵ ପନ୍ନଗୈଃ। ମହାପ୍ରମାଣୌ ଵିପୁଲୌ ତପ୍ତହାଟକଭୂଷଣୌ
ଭୟଙ୍କର, ଜୀବନ ନଶ୍ଟ କରିଦେବା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସରପ ଭଳି ତୀରରେ ତୁଣୀ ଭରିଛି | ସେଇ ବଡ଼ ଓ ପ୍ରଶସ୍ତ ତୁଣୀ ଗୁଡିକ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରେ ଅଳଙ୍କୃତ |
ଖଡ୍ଗାଵେତୌ ଵିରାଜେତେ ନିର୍ମୁକ୍ତଭୁଜଗାଵିଵ। ଏଵଂ ମାଂ ପରିଭାଷନ୍ତଂ କସ୍ମାଦ୍ ଵୈ ନାଭିଭାଷତଃ
ଏହି ଦୁଇଟି ଖଡ଼ଗ ମୁକ୍ତ ସରପ ଭଳି ଚମକୁଛି | ଏପରି ଭାବରେ ମୁଁ କଥା କହୁଛି, ତଥାପି ତୁମେ କାହିଁକି ଉତ୍ତର ଦେଉନାହଁ ?
ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନାମ ଧର୍ମାତ୍ମା କଶ୍ଚିଦ୍ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ। ଵୀରୋ ଵିନିକୃତୋ ଭ୍ରାତ୍ରା ଜଗଦ୍ଭ୍ରମତି ଦୁଃଖିତଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବାନର ଅଛନ୍ତି | ସେ ଏକ ଶୂରବୀର, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଘୁଞ୍ଚୁଛନ୍ତି |
ପ୍ରାପ୍ତୋଽହଂ ପ୍ରେଷିତସ୍ତେନ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ମହାତ୍ମନା। ରାଜ୍ଞା ଵାନରମୁଖ୍ଯାନାଂ ହନୁମାନ୍ ନାମ ଵାନରଃ
ସେଇ ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇ, ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି | ମୋ ନାମ ହନୁମାନ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ପ୍ରଧାନ |