thumb|ଦ୍ଵିତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତୌ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାତ୍ମାନୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ଵରାଯୁଧଧରୌ ଵୀରୌ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ଶଙ୍କିତୋଽଭଵତ୍
ସେମାନେ ଦୁଇ ମହାନ ଆତ୍ମା ଭାଇ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଓ ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଇଥିବା ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ନୈଵ ଚକ୍ରେ ମନଃ ସ୍ଥାତୁଂ ଵୀକ୍ଷମାଣୌ ମହାବଲୌ। କପେଃ ପରମଭୀତସ୍ଯ ଚିତ୍ତଂ ଵ୍ଯଵସସାଦ ହ
ସେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟରେ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା; ମହାଭୟ ଲାଗିଥିବା ବନର ମାନ୍ଦର ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲା।
ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵିମୃଶ୍ଯ ଗୁରୁଲାଘଵମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପରମୋଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ସର୍ଵୈସ୍ତୈର୍ଵାନରୈଃ ସହ
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ, ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିର ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ହଳକାପଣା ବିଚାର କରି, ସମସ୍ତ ବନର ମାନ୍ଦମାନେ ସହିତ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ତତଃ ସ ସଚିଵେଭ୍ଯସ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ଲଵଗାଧିପଃ। ଶଶଂସ ପରମୋଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ପଶ୍ଯଂସ୍ତୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ତାପରେ ବନର ମାନ୍ଦମାନେର ମୁଣ୍ଡଳୀପତି ସୁଗ୍ରୀବ, ଅତି ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ନିଜ ସଚିବମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ।
ଏତୌ ଵନମିଦଂ ଦୁର୍ଗଂ ଵାଲିପ୍ରଣିହିତୌ ଧ୍ରୁଵମ୍। ଛଦ୍ମନା ଚୀରଵସନୌ ପ୍ରଚରନ୍ତାଵିହାଗତୌ
ଏହି ଦୁଇଜଣ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବାଲିଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହି କଠିନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଛଳରେ ତପସ୍ବୀ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, କିଛି ଲୁଚିଥିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ତତଃ ସୁଗ୍ରୀଵସଚିଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରମଧନ୍ଵିନୌ। ଜଗ୍ମୁର୍ଗିରିତଟାତ୍ ତସ୍ମାଦନ୍ଯଚ୍ଛିଖରମୁତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସଚିବମାନେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଇ ପାହାଡ଼ ତଟ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଏକ ଉତ୍ତମ ଶିଖରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତେ କ୍ଷିପ୍ରମଭିଗମ୍ଯାଥ ଯୂଥପା ଯୂଥପର୍ଷଭମ୍। ହରଯୋ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପରିଵାର୍ଯୋପତସ୍ଥିରେ
ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ବନର ମୁଣ୍ଡଳୀମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଘେରି ତାଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନକୁ ଆସିଲେ।
ଏଵମେକାଯନଗତାଃ ପ୍ଲଵମାନା ଗିରେର୍ଗିରିମ୍। ପ୍ରକମ୍ପଯନ୍ତୋ ଵେଗେନ ଗିରୀଣାଂ ଶିଖରାଣି ଚ
ଏଭଳି ସମସ୍ତେ ଏକା ଶାରୀରେ ଗିରିରୁ ଗିରିକୁ ଲାଫି ଲାଫି ଯାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ଗତିରେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରଗୁଡ଼ିକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ।
ତତଃ ଶାଖାମୃଗାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ଲଵମାନା ମହାବଲାଃ। ବଭଞ୍ଜୁଶ୍ଚ ନଗାଂସ୍ତତ୍ର ପୁଷ୍ପିତାନ୍ ଦୁର୍ଗମାଶ୍ରିତାନ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଲାଫିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଅପହେଳା ଅଞ୍ଚଳରେ ବଢ଼ିଥିବା ଫୁଲ ଲଗା ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଆପ୍ଲଵନ୍ତୋ ହରିଵରାଃ ସର୍ଵତସ୍ତଂ ମହାଗିରିମ୍। ମୃଗମାର୍ଜାରଶାର୍ଦୂଲାଂସ୍ତ୍ରାସଯନ୍ତୋ ଯଯୁସ୍ତଦା
ସେଇ ସମୟରେ ଉତ୍ତମ ବାନରମାନେ ସେଇ ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଚାରିପଟେ ଲାଫି ଲାଫି ଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ମୃଗ, ବିଲେଇ ଓ ବାଘମାନେ ଭୟରେ ଭଗିଯାଉଥିଲେ।
ତତଃ ସୁଗ୍ରୀଵସଚିଵାଃ ପର୍ଵତେନ୍ଦ୍ରେ ସମାହିତାଃ। ସଂଗମ୍ଯ କପିମୁଖ୍ଯେନ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯଃ ସ୍ଥିତାଃ
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାହାଡ଼ର ଶିରୋମଣି ଉପରେ ମୁଖ୍ୟ ବାନରଙ୍କ ସହିତ ଏକଠି ହୋଇ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦଢ଼ ଭାବରେ ଦଉଡ଼ିଲେ।
ତତସ୍ତୁ ଭଯସଂତ୍ରସ୍ତଂ ଵାଲିକିଲ୍ବିଷଶଙ୍କିତମ୍। ଉଵାଚ ହନୁମାନ୍ ଵାକ୍ଯଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦଃ
ତାପରେ ହନୁମାନ୍, ଯିଏ କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେଇ ବାଲିଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟରେ ଭୟଭୀତ ଏବଂ ସନ୍ଦେହପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସମ୍ଭ୍ରମସ୍ତ୍ଯଜ୍ଯତାମେଷ ସର୍ଵୈର୍ଵାଲିକୃତେ ମହାନ୍। ମଲଯୋଽଯଂ ଗିରିଵରୋ ଭଯଂ ନେହାସ୍ତି ଵାଲିନଃ
ବାଲି ପାଇଁ ଏହି ବଡ଼ ଚିନ୍ତା ସମସ୍ତେ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ। ଏହି ମଲୟ ପାହାଡ଼ ଅତି ଉତ୍ତମ, ଏଠାରେ ବାଲିଙ୍କର କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।
ଯସ୍ମାଦୁଦ୍ଵିଗ୍ନଚେତାସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ରୁତୋ ହରିପୁଙ୍ଗଵ। ତଂ କ୍ରୂରଦର୍ଶନଂ କ୍ରୂରଂ ନେହ ପଶ୍ଯାମି ଵାଲିନମ୍
ହେ ବାନରମୁଖ୍ୟ, ତୁମେ ଭୟରେ ପଳାଇ ଆସିଛ, ମୁଁ ଏଠାରେ ସେଇ କ୍ରୁର ଦୃଷ୍ଟି ଓ କ୍ରୁର ବାଲିଙ୍କୁ ଦେଖୁନି।
ଯସ୍ମାତ୍ ତଵ ଭଯଂ ସୌମ୍ଯ ପୂର୍ଵଜାତ୍ ପାପକର୍ମଣଃ। ସ ନେହ ଵାଲୀ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ନ ତେ ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଭଯମ୍
ହେ ସୁମଧୁର, ତୁମର ଏହି ଭୟ ତୁମର ଭାଇଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ସେଇ ଦୁଷ୍ଟମନା ବାଲି ଏଠାରେ ନାହାନ୍ତି, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କୌଣସି ଭୟ ଦେଖୁନି।
ଅହୋ ଶାଖାମୃଗତ୍ଵଂ ତେ ଵ୍ଯକ୍ତମେଵ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମ। ଲଘୁଚିତ୍ତତଯାଽଽତ୍ମାନଂ ନ ସ୍ଥାପଯସି ଯୋ ମତୌ
ହେ ଲାଫିବା ବାନର, ତୁମର ବାନର ସ୍ୱଭାବ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଛି। ତୁମ ମନ ଅସ୍ଥିର ଥିବାରୁ ତୁମେ ନିଜକୁ ମନରେ ଦୃଢ଼ କରିପାରୁନାହଁ।
ବୁଦ୍ଧିଵିଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ ଇଙ୍ଗିତୈଃ ସର୍ଵମାଚର। ନହ୍ଯବୁଦ୍ଧିଂ ଗତୋ ରାଜା ସର୍ଵଭୂତାନି ଶାସ୍ତି ହି
ବୁଦ୍ଧି ଓ ବିବେକ ଥିଲେ ସବୁ କାମରେ ଚିହ୍ନ ଦେଖି କାର୍ଯ୍ୟ କର। କାରଣ, ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଶାସନ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତୁ ଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵଂ ହନୂମତଃ। ତତଃ ଶୁଭତରଂ ଵାକ୍ଯଂ ହନୂମନ୍ତମୁଵାଚ ହ
ହନୁମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶୁଭ କଥା ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଅଧିକ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ।
ଦୀର୍ଘବାହୂ ଵିଶାଲାକ୍ଷୌ ଶରଚାପାସିଧାରିଣୌ। କସ୍ଯ ନ ସ୍ଯାଦ୍ ଭଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯେତୌ ସୁରସୁତୋପମୌ
ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ, ଧନୁଷ୍, ବାଣ ଓ ତଳୱାର ଧାରଣ କରିଥିବା ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦେବପୁତ୍ର ସମାନ ପୁରୁଷମାନେ ଦେଖି କିଏ ଭୟଭୀତ ହେବେ ନାହିଁ?
ଵାଲିପ୍ରଣିହିତାଵେଵ ଶଙ୍କେଽହଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମୌ। ରାଜାନୋ ବହୁମିତ୍ରାଶ୍ଚ ଵିଶ୍ଵାସୋ ନାତ୍ର ହି କ୍ଷମଃ
ମୁଁ ଭାବୁଛି ବାଲି ଏହି ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପଠାଇଛନ୍ତି। ଅନେକ ମିତ୍ର ଥିବା ରାଜାମାନେ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏଠି ବିଶ୍ୱାସ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଅରଯଶ୍ଚ ମନୁଷ୍ଯେଣ ଵିଜ୍ଞେଯାଶ୍ଛଦ୍ମଚାରିଣଃ। ଵିଶ୍ଵସ୍ତାନାମଵିଶ୍ଵସ୍ତାଶ୍ଛିଦ୍ରେଷୁ ପ୍ରହରନ୍ତ୍ଯପି
ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁମାନେ ଛଳରେ ଚାଲିଥାନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସେମାନେ ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ। ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଅବିଶ୍ୱାସୀମାନେ ଦୁର୍ବଳତାରେ ଆଘାତ କରନ୍ତି।
କୃତ୍ଯେଷୁ ଵାଲୀ ମେଧାଵୀ ରାଜାନୋ ବହୁଦର୍ଶିନଃ। ଭଵନ୍ତ ପରହନ୍ତାରସ୍ତେ ଜ୍ଞେଯାଃ ପ୍ରାକୃତୈର୍ନରୈଃ
ବାଲି କାମରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ରାଜାମାନେ ଦୂରଦର୍ଶୀ। ଅନ୍ୟମାନେ ଯଦିଓ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ତଥାପି ସେମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିପାରିବା ଲୋକ ଚିହ୍ନିବା ଦରକାର।
ତୌ ତ୍ଵଯା ପ୍ରାକୃତେନେଵ ଗତ୍ଵା ଜ୍ଞେଯୌ ପ୍ଲଵଂଗମ। ଇଙ୍ଗିତାନାଂ ପ୍ରକାରୈଶ୍ଚ ରୂପଵ୍ଯାଭାଷଣେନ ଚ
ତେଣୁ ତୁମେ ସାଧାରଣ ବାନର ଭଳି ଯାଇ, ସେମାନଙ୍କର ଚଳନ, ଆକୃତି ଓ କଥା ଦେଖି ସେମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ।
ଲକ୍ଷଯସ୍ଵ ତଯୋର୍ଭାଵଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସୌ ଯଦି। ଵିଶ୍ଵାସଯନ୍ ପ୍ରଶଂସାଭିରିଙ୍ଗିତୈଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେମାନଙ୍କର ମନୋଭାବ ଦେଖ, ଯଦି ସେମାନେ ଖୁସି ମନରେ ଅଛନ୍ତି, ପୁନିପୁନି ପ୍ରଶଂସା ଓ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ବିଶ୍ୱାସ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ମମୈଵାଭିମୁଖଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ପୃଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ହରିପୁଙ୍ଗଵ। ପ୍ରଯୋଜନଂ ପ୍ରଵେଶସ୍ଯ ଵନସ୍ଯାସ୍ଯ ଧନୁର୍ଧରୌ
ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ହେ ବାନରମୁଖ୍ୟ, ଏହି ଦୁଇ ଧନୁର୍ଧାରୀ କାହିଁକି ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ସେଥିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପଚାର।
ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମାନୌ ଯଦି ତ୍ଵେତୌ ଜାନୀହି ତ୍ଵଂ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମ। ଵ୍ଯାଭାଷିତୈର୍ଵା ରୂପୈର୍ଵା ଵିଜ୍ଞେଯା ଦୁଷ୍ଟତାନଯୋଃ
ଏହି ଦୁଇଜଣ ଯଦି ପବିତ୍ର ହୃଦୟର ହୋଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ତୁମେ ତାଙ୍କର କଥା ବା ଚେହେରା ଦେଖି ଏହା ବୁଝିପାରିବ, ଓ ବାନର। ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତା କଥା ବା ଚାଳଚଳନରେ ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ।
ଇତ୍ଯେଵଂ କପିରାଜେନ ସଂଦିଷ୍ଟୋ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଚକାର ଗମନେ ବୁଦ୍ଧିଂ ଯତ୍ର ତୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ବାନର ରାଜାଙ୍କର ଏପରି ଆଦେଶ ପାଇ ମାରୁତନନ୍ଦନ ହନୁମାନ୍ ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ମନେ ଧରିଲେ।
ତଥେତି ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଵଚସ୍ତୁ ତସ୍ଯ କପେଃ ସୁଭୀତସ୍ଯ ଦୁରାସଦସ୍ଯ। ମହାନୁଭାଵୋ ହନୁମାନ୍ ଯଯୌ ତଦା ସ ଯତ୍ର ରାମୋଽତିବଲୀ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ସେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ଭୟଙ୍କର ବାନରଙ୍କ କଥାକୁ ଆଦର କଲେ। ପରାକ୍ରମୀ ହନୁମାନ୍ ତାପରେ ଯେଉଁଠାରେ ବଳଶାଳୀ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
thumb|ତୃତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ତୃତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।