ପଦ୍ମନାଭମହାନାଭୌ ଦୁନ୍ଦୁନାଭସୁନାଭକୌ । ଜ୍ଯୋତିଷଂ ଶକୁନଂ ଚୈଵ ନୈରାସ୍ଯଵିମଲାଵୁଭୌ ॥୧-୨୮-
ସେ ପଦ୍ମନାଭ, ମହାନାଭ, ଦୁନ୍ଦୁନାଭ, ସୁନାଭକ, ଜ୍ୟୋତିଷ, ଶକୁନ, ନୈରାସ୍ୟ ଓ ବିମଳ ଦୁଇଝଣ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଶିଖାଇଲେ।
ଯୌଗନ୍ଧରଵିନିଦ୍ରୌ ଚ ଦୈତ୍ଯପ୍ରମଥନୌ ତଥା । ଶୁଚିବାହୁର୍ମହାବାହୁର୍ନିଷ୍କଲିର୍ଵିରୁଚସ୍ତଥା । ସାର୍ଚିର୍ମାଲୀ ଧୃତିମାଲୀ ଵୃତ୍ତିମାନ୍ ରୁଚିରସ୍ତଥା ॥୧-୨୮-
ସେ ଯୌଗନ୍ଧର, ବିନିଦ୍ର, ଦାନବ ନାଶକ, ଶୁଚିବାହୁ, ମହାବାହୁ, ନିଷ୍କଳି, ବିରୁଚ, ସାର୍ଚ୍ଚିର୍ମାଳୀ, ଧୃତିମାଳୀ, ବୃତ୍ତିମାନ୍ ଓ ରୁଚିର ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିଖାଇଲେ।
ପିତ୍ର୍ଯଃ ସୌମନସଶ୍ଚୈଵ ଵିଧୂତମକରାଵୁଭୌ । ପରଵୀରଂ ରତିଂ ଚୈଵ ଧନଧାନ୍ଯୌ ଚ ରାଘଵ ॥୧-୨୮-
ସେ ପିତ୍ରିୟ, ସୌମନସ, ଦୁଇଜଣ ବିଧୂତମକର, ପରବୀର, ରତି ଓ ଧନଧାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଲେ।
କାମରୂପଂ କାମରୁଚିଂ ମୋହମାଵରଣଂ ତଥା । ଜୃମ୍ଭକଂ ସର୍ଵନାଭଂ ଚ ପନ୍ଥନଵରୁଣୌ ତଥା ॥୧-୨୮-
ସେ କାମରୂପ, କାମରୁଚି, ମୋହମାବରଣ, ଜୃମ୍ଭକ, ସର୍ବନାଭ ଓ ପନ୍ଥନବରୁଣ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିଖାଇଲେ।
କୃଶାଶ୍ଵତନଯାନ୍ ରାମ ଭାସ୍ଵରାନ୍ କାମରୂପିଣଃ । ପ୍ରତୀଚ୍ଛ ମମ ଭଦ୍ରଂ ତେ ପାତ୍ରଭୂତୋଽସି ରାଘଵ ॥୧-୨୮-
ହେ ରାମ, ମୋ ଠାରୁ କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ରୂପ ବଦଳାଇପାରୁଥିବା ପୁଅମାନେ ଗ୍ରହଣ କର। ତୁମେ ଏହା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଭଲ ହେଉ।
ବାଢମିତ୍ଯେଵ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା । ଦିଵ୍ଯଭାସ୍ଵରଦେହାଶ୍ଚ ମୂର୍ତିମନ୍ତଃ ସୁଖପ୍ରଦାଃ ॥୧-୨୮-
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଆନ୍ତରିକ ଆନନ୍ଦ ସହିତ 'ନିଶ୍ଚୟ' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଦିବ୍ୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଦେହଧାରୀ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ଦେଖାଦେଲେ ଏବଂ ସୁଖ ଦେଲେ।
କେଚିଦଙ୍ଗାରସଦୃଶାଃ କେଚିଦ୍ ଧୂମୋପମାସ୍ତଥା । ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କସଦୃଶାଃ କେଚିତ୍ ପ୍ରହ୍ଵାଞ୍ଜଲିପୁଟାସ୍ତଥା ॥୧-୨୮-
କିଛି ଅସ୍ତ୍ର ଅଙ୍ଗାର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, କିଛି ଧୂଆଁ ପରି, କିଛି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଆଉ କିଛି ହାତ ଜୋଡ଼ି ନମ୍ରତାରେ ଦାଁଡ଼ିଥିଲେ।
ରାମଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଭୂତ୍ଵାବ୍ରୁଵନ୍ ମଧୁରଭାଷିଣଃ । ଇମେ ସ୍ମ ନରଶାର୍ଦୂଲ ଶାଧି କିଂ କରଵାମ ତେ ॥୧-୨୮-
ସେମାନେ ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କୁ ମଧୁର କଥାରେ କହିଲେ, "ମୁଁମାନେ ଏଠାରେ ଅଛୁ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ, ଆମେ ତୁମ ପାଇଁ କଣ କରିବୁ?"
ଗମ୍ଯତାମିତି ତାନାହ ଯଥେଷ୍ଟଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ମାନସାଃ କାର୍ଯକାଲେଷୁ ସାହାଯ୍ଯଂ ମେ କରିଷ୍ଯଥ ॥୧-୨୮-
ତେବେ ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଅ; ଯେତେବେଳେ ଆମକୁ ଆବଶ୍ୟକ ପଡିବ, ସେତେବେଳେ ମନରେ ମୋତେ ସହଯୋଗ କରିବ।"
ଅଥ ତେ ରାମମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ କୃତ୍ଵା ଚାପି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ । ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି କାକୁତ୍ସ୍ଥମୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍ ॥୧-୨୮-
ତାପରେ ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ "ଏମିତି ହେଉ" ବୋଲି କହି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
ସ ଚ ତାନ୍ ରାଘଵୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମହାମୁନିମ୍ । ଗଚ୍ଛନ୍ନେଵାଥ ମଧୁରଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥୧-୨୮-
ଏହିପରେ ରାଘବ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଚାଲିଯାଉଥିବାବେଳେ ମଧୁର ଓ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ।
କିମେତନ୍ମେଘସଂକାଶଂ ପର୍ଵତସ୍ଯାଵିଦୂରତଃ । ଵୃକ୍ଷଖଣ୍ଡମିତୋ ଭାତି ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ ॥୧-୨୮-
ହେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ସେଇ ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ମେଘ ଭଳି ଅନ୍ଧାରା ଯେଉଁ ଗଛମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ ଦେଖାଯାଉଛି, ଏହା କ'ଣ? ଏହାକୁ ଦେଖି ମୋର ବଡ଼ ଆଗ୍ରହ ହେଉଛି।
ଦର୍ଶନୀଯଂ ମୃଗାକୀର୍ଣଂ ମନୋହରମତୀଵ ଚ । ନାନାପ୍ରକାରୈଃ ଶକୁନୈର୍ଵଲ୍ଗୁଭାଷୈରଲଙ୍କୃତମ୍ ॥୧-୨୮-
ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ମୃଗମାନେ ଘିରିଛନ୍ତି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧୁର କୁହୁକିରେ ଶୋଭିତ।
ନିଃସୃତାଃସ୍ମୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କାନ୍ତାରାଦ୍ ରୋମହର୍ଷଣାତ୍ । ଅନଯା ତ୍ଵଵଗଚ୍ଛାମି ଦେଶସ୍ଯ ସୁଖଵତ୍ତଯା ॥୧-୨୮-
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଏହି ଦୁର୍ଗମ ଅଟବାରୁ ବାହାରିଛୁ, ଯାହା ଦେଖି ଦେହ କଟକଟି ହେଉଥିଲା; ଏହା ଦେଖି ଏହି ଦେଶର ସୁଖଦ ହେବାକୁ ବୁଝିପାରୁଛି।
ସର୍ଵଂ ମେ ଶଂସ ଭଗଵନ୍ କସ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ତ୍ଵିଦମ୍ । ସଂପ୍ରାପ୍ତା ଯତ୍ର ତେ ପାପା ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନା ଦୁଷ୍ଟଚାରିଣଃ ॥୧-୨୮-
ହେ ଭଗବନ୍, ଏହା କାହାର ଆଶ୍ରମ? ସେଠାରେ ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟ, ପାପୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟାଚାରିତ ହେଲେ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କହ।
ତଵ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିଘ୍ନାଯ ଦୁରାତ୍ମାନୋ ମହାମୁନେ । ଭଗଵଂସ୍ତସ୍ଯ କୋ ଦେଶଃ ସା ଯତ୍ର ତଵ ଯାଜ୍ଞିକୀ ॥୧-୨୮-
ହେ ମହାମୁନି, ତୁମର ଯଜ୍ଞ ବାଧା ପାଇଁ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତିମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ; ଭଗବନ୍, ତୁମର ଯଜ୍ଞ କେଉଁଠି ହୁଏ, ସେଇ ସ୍ଥାନ କ'ଣ?
thumb|ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଉଣତିସ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣ।
ଅଥ ତସ୍ଯାପ୍ରମେଯସ୍ଯ ଵଚନଂ ପରିପୃଚ୍ଛତଃ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାତେଜା ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ ॥୧-୨୯-
ତାପରେ, ସେ ଅପାର ବିଷୟରେ ପଚାରିବା ସମୟରେ, ତେଜସ୍ୱୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଇହ ରାମ ମହାବାହୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵନମସ୍କୃତଃ । ଵର୍ଷାଣି ସୁବହୂନୀହ ତଥା ଯୁଗଶତାନି ଚ ॥୧-୨୯-
ଏଠି, ହେ ମହାବାହୁ ରାମ, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ବହୁ ବର୍ଷ ଏବଂ ଶତାଧିକ ଯୁଗ ଅତିବାହିତ କରିଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରାମ କଶ୍ଯପୋଗ୍ନିସମପ୍ରଭଃ । ଅଦିତ୍ଯା ସହିତୋ ରାମ ଦୀପ୍ଯମାନ ଇଵୌଜସା ॥୧-୨୯-
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହେ ରାମ, ଅଗ୍ନି ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ କଶ୍ୟପ ଏବଂ ଅଦିତି ସହିତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ।
ଦେଵୀସହାଯୋ ଭଗଵାନ୍ ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍ । ଵ୍ରତଂ ସମାପ୍ଯ ଵରଦଂ ତୁଷ୍ଟାଵ ମଧୁସୂଦନମ୍ ॥୧-୨୯-
ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ଭଗବାନ୍ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଉପବାସ ଶେଷ କରି, ଅନୁଗ୍ରହ କରୁଥିବା ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ତପୋମଯଂ ତପୋରାଶିଂ ତପୋମୂର୍ତିଂ ତପାତ୍ମକମ୍ । ତପସା ତ୍ଵାଂ ସୁତପ୍ତେନ ପଶ୍ଯାମି ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ ॥୧-୨୯-
ମୁଁ ତୁମକୁ ତପସ୍ୱୀ, ତପସ୍ୟାର ଆଧାର, ତପସ୍ୟାର ମୂର୍ତ୍ତି, ତପସ୍ୟାର ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭାବେ ମୋର ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେଖୁଛି।
ଶରୀରେ ତଵ ପଶ୍ଯାମି ଜଗତ୍ ସର୍ଵମିଦଂ ପ୍ରଭୋ । ତ୍ଵମନାଦିରନିର୍ଦେଶ୍ଯସ୍ତ୍ଵାମହଂ ଶରଣଂ ଗତଃ ॥୧-୨୯-
ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ଦେହରେ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଦେଖୁଛି; ତୁମେ ଆଦିହୀନ ଓ ବର୍ଣ୍ଣନାତୀତ; ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଗଲି।
ତମୁଵାଚ ହରିଃ ପ୍ରୀତଃ କଶ୍ଯପଂ ଗତକଲ୍ମଷମ୍ । ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵରାର୍ହୋଽସି ମତୋ ମମ ॥୧-୨୯-
ହରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ, "ହେ କଶ୍ୟପ, ତୁମର ପାପ ଦୂର ହୋଇଛି, ତୁମେ ଏକ ଵର ଚାହ, ଭଲ ହେଉ; ତୁମେ ଵର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ମୋର ପ୍ରିୟ।"
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ମାରୀଚଃ କଶ୍ଯପୋଽବ୍ରଵୀତ୍ । ଅଦିତ୍ଯା ଦେଵତାନାଂ ଚ ମମ ଚୈଵାନୁଯାଚିତମ୍ ॥୧-୨୯-
ସେ କଥା ଶୁଣି, ମାରୀଚ କଶ୍ୟପ କହିଲେ, "ଅଦିତି, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ମୁଁ, ଏହି ଅନୁରୋଧ ଏକାସାଥି କରିଛୁ।"
ଵରଂ ଵରଦ ସୁପ୍ରୀତୋ ଦାତୁମର୍ହସି ସୁଵ୍ରତ । ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ଭଗଵନ୍ନଦିତ୍ଯା ମମ ଚାନଘ ॥୧-୨୯-
ବରଦାନ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଶୁଭ୍ର ଚିତ୍ତ ଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି; ଏହି ନିଷ୍ପାପ ଋଷିଙ୍କୁ ମୋର ପୁଅ ଭାବେ ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଦେବାକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କର।
ଭ୍ରାତା ଭଵ ଯଵୀଯାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଶକ୍ରସ୍ଯାସୁରସୂଦନ । ଶୋକାର୍ତାନାଂ ତୁ ଦେଵାନାଂ ସାହାଯ୍ଯଂ କର୍ତୁମର୍ହସି ॥୧-୨୯-
ଅସୁରମାରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ହେଉ; ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।
thumb|ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ତିରିଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅଥ ତୌ ଦେଶକାଲଜ୍ଞୌ ରାଜପୁତ୍ରାଵରିଂଦମୌ । ଦେଶେ କାଲେ ଚ ଵାକ୍ଯଜ୍ଞାଵବ୍ରୂତାଂ କୌଶିକଂ ଵଚଃ ॥୧-୩୦-
ତାପରେ ସେଇ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜଣା, ଓ ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ପାରଙ୍ଗତ, କୌଶିକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାଵୋ ଯସ୍ମିନ୍ କାଲେ ନିଶାଚରୌ । ସଂରକ୍ଷଣୀଯୌ ତୌ ବ୍ରୂହି ନାତିଵର୍ତେତ ତତ୍କ୍ଷଣମ୍ ॥୧-୩୦-
ଭଗବନ୍, ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ କେଉଁ ସମୟରେ ରାତିରେ ଘୁଡ଼ୁଥିବା ଦେମନମାନେ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର; ଆପଣ କହନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଏହି ସମୟ ଚୁକି ନଯିବି।