ପଶ୍ଯ ସାନୁଷୁ ଚିତ୍ରେଷୁ ମୃଗୀଭିଃ ସହିତାନ୍ ମୃଗାନ୍। ମାଂ ପୁନର୍ମୃଗଶାଵାକ୍ଷ୍ଯା ଵୈଦେହ୍ଯା ଵିରହୀକୃତମ୍। ଵ୍ଯଥଯନ୍ତୀଵ ମେ ଚିତ୍ତଂ ସଂଚରନ୍ତସ୍ତତସ୍ତତଃ
ସେଇ ଚିତ୍ର ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ ମୃଗୀମାନେ ସହିତ ମୃଗମାନେ ଘୁରୁଛନ୍ତି; ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ମୃଗଶାବାକ୍ଷୀ ବୈଦେହୀରୁ ବିୟୋଗୀ ହୋଇ, ସେମାନେ ଏଠାଉଠା ଘୁରୁଥିବା ଦେଖି ମୋର ହୃଦୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭରିଯାଏ।
ଅସ୍ମିନ୍ ସାନୁନି ରମ୍ଯେ ହି ମତ୍ତଦ୍ଵିଜଗଣାକୁଲେ। ପଶ୍ଯେଯଂ ଯଦି ତାଂ କାନ୍ତାଂ ତତଃ ସ୍ଵସ୍ତି ଭଵେନ୍ମମ
ଏହି ରମଣୀୟ ପାହାଡ଼ ଉପରେ, ମଦମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭିଡ଼ିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଯଦି ମୁଁ ମୋର ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖିପାରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ ସବୁଠିକ ହୋଇଯାଏ।
ଜୀଵେଯଂ ଖଲୁ ସୌମିତ୍ରେ ମଯା ସହ ସୁମଧ୍ଯମା। ସେଵେତ ଯଦି ଵୈଦେହୀ ପମ୍ପାଯାଃ ପଵନଂ ଶୁଭମ୍
ସୌମିତ୍ରି, ଯଦି ସୁନ୍ଦର ମଧ୍ୟପଦ ସୀତା ମୋ ସହିତ ପମ୍ପାର ପବିତ୍ର ହାଲୁକା ପବନ ଉପଭୋଗ କରିପାରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବଞ୍ଚିପାରିଥାନ୍ତି।
ପଦ୍ମସୌଗନ୍ଧିକଵହଂ ଶିଵଂ ଶୋକଵିନାଶନମ୍। ଧନ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଵନ୍ତେ ପମ୍ପାଯା ଵନମାରୁତମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେମାନେ ପମ୍ପାର ଅରଣ୍ୟରେ ପଦ୍ମ ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଭରା, ଶୁଭ ଓ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ପବନ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ।
ଶ୍ଯାମା ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷୀ ପ୍ରିଯା ଵିରହିତା ମଯା। କଥଂ ଧାରଯତି ପ୍ରାଣାନ୍ ଵିଵଶା ଜନକାତ୍ମଜା
ମୋର ପ୍ରିୟା, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଓ ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନୀ, ମୋଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ଅସହାୟ ଭାବେ କିପରି ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି, ଜନକର ଝିଅ?
କିଂ ନୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ରାଜାନଂ ସତ୍ଯଵାଦିନମ୍। ଜନକଂ ପୃଷ୍ଟସୀତଂ ତଂ କୁଶଲଂ ଜନସଂସଦି
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ରାଜା ଜନକ ଯଦି ଲୋକମାନ୍ୟ ସଭାରେ ସୀତାଙ୍କ ଖବର ପଚାରିବେ, ତେବେ ମୁଁ କଣ କହିବି?
ଯା ମାମନୁଗତା ମନ୍ଦଂ ପିତ୍ରା ପ୍ରସ୍ଥାପିତଂ ଵନମ୍। ସୀତା ଧର୍ମଂ ସମାସ୍ଥାଯ କ୍ଵ ନୁ ସା ଵର୍ତତେ ପ୍ରିଯା
ଯିଏ ମୋ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପିତା ମୋତେ ପ୍ରେରଣା କରିଥିଲେ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ—ସେ ପ୍ରିୟା ସୀତା ଏବେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?
ତଯା ଵିହୀନଃ କୃପଣଃ କଥଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧାରଯେ। ଯା ମାମନୁଗତା ରାଜ୍ଯାଦ୍ ଭ୍ରଷ୍ଟଂ ଵିହତଚେତସମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ ମୋ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ହାରାଇଥିଲେ, ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ସେ ପ୍ରିୟା ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖରେ କିପରି ଜୀବନ ଧାରଣ କରିପାରିବି?
ତଚ୍ଚାର୍ଵାଞ୍ଚିତପଦ୍ମାକ୍ଷଂ ସୁଗନ୍ଧି ଶୁଭମଵ୍ରଣମ୍। ଅପଶ୍ଯତୋ ମୁଖଂ ତସ୍ଯାଃ ସୀଦତୀଵ ମତିର୍ମମ
ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଆଖି, ସୁଗନ୍ଧି ଓ ନିର୍ମଳ ମୁହଁ ତାଙ୍କର ଦେଖିପାଉନି, ଏହି ଭାବରେ ମୋର ମନ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଉଛି।
ସ୍ମିତହାସ୍ଯାନ୍ତରଯୁତଂ ଗୁଣଵନ୍ମଧୁରଂ ହିତମ୍। ଵୈଦେହ୍ଯା ଵାକ୍ଯମତୁଲଂ କଦା ଶ୍ରୋଷ୍ଯାମି ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କେବେ ମୁଁ ସୀତାଙ୍କର ମୃଦୁ ହସ ଓ ମିଷ୍ଟି କଥା, ଗୁଣମୟ ଓ ଉପକାରୀ ଅପୂର୍ବ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିପାରିବି?
ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁଃଖଂ ଵନେ ଶ୍ଯାମା ମାଂ ମନ୍ମଥଵିକର୍ଶିତମ୍। ନଷ୍ଟଦୁଃଖେଵ ହୃଷ୍ଟେଵ ସାଧ୍ଵୀ ସାଧ୍ଵଭ୍ଯଭାଷତ
ଯେତେବେଳେ ଶ୍ୟାମା ସୀତା ଜଙ୍ଗଲରେ ମୋତେ ପ୍ରେମ ଦୁଃଖରେ ଦେଖିଥିଲେ, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ମହିଳା ଦୁଃଖ ହରାଇ ଖୁସିରେ ମୋ ସହ କଥାହେବାକୁ ଆସିଥିଲେ।
କିଂ ନୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯଯୋଧ୍ଯାଯାଂ କୌସଲ୍ଯାଂ ହି ନୃପାତ୍ମଜ। କ୍ଵ ସା ସ୍ନୁଷେତି ପୃଚ୍ଛନ୍ତୀଂ କଥଂ ଚାପି ମନସ୍ଵିନୀମ୍
ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ଅୟୋଧ୍ୟାରେ କୌଶଲ୍ୟା ଯଦି 'ମୋର ବହୁ କେଉଁଠି?' ବୋଲି ପଚାରିବେ, ସେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଓ ମନୋବଳୀ, ତେବେ ମୁଁ କଣ କହିବି?
ଗଚ୍ଛ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଭରତଂ ଭ୍ରାତୃଵତ୍ସଲମ୍। ନହ୍ଯହଂ ଜୀଵିତୁଂ ଶକ୍ତସ୍ତାମୃତେ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଭାଇମାନେ ପ୍ରତି ଭଲପାଉଥିବା ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖିଆ। ମୁଁ ଜନକର ଝିଅ ସୀତା ଛାଡ଼ି ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।
ଇତି ରାମଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଵିଲପନ୍ତମନାଥଵତ୍। ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଭ୍ରାତା ଵଚନଂ ଯୁକ୍ତମଵ୍ଯଯମ୍
ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ରାମ ନିରାଶ ଭାବେ ବିଳାପ କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉଚିତ ଓ ଅଟୁଟ କଥା କହିଲେ।
ସଂସ୍ତମ୍ଭ ରାମ ଭଦ୍ରଂ ତେ ମା ଶୁଚଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ନେଦୃଶାନାଂ ମତିର୍ମନ୍ଦା ଭଵତ୍ଯକଲୁଷାତ୍ମନାମ୍
ରାମ, ନିଜକୁ ସ୍ଥିର କର, ସବୁ ଭଲ ହେଉ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଦୁଃଖ କରନି। ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଏପରି ଦୁର୍ବଳ ଭାବ ହୁଏନାହିଁ।
ସ୍ମୃତ୍ଵା ଵିଯୋଗଜଂ ଦୁଃଖଂ ତ୍ଯଜ ସ୍ନେହଂ ପ୍ରିଯେ ଜନେ। ଅତିସ୍ନେହପରିଷ୍ଵଙ୍ଗାଦ୍ ଵର୍ତିରାର୍ଦ୍ରାପି ଦହ୍ଯତେ
ବିଚ୍ଛେଦର ଦୁଃଖ ମନେ ପକାଇ, ପ୍ରିୟଜନ ପ୍ରତି ଅତିରିକ୍ତ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼। ଅତି ଆସକ୍ତି ହେଲେ, ଭିଜା ପତି ମଧ୍ୟ ଆଗରେ ପୁଡ଼ିଯାଏ।
ଯଦି ଗଚ୍ଛତି ପାତାଲଂ ତତୋଽଭ୍ଯଧିକମେଵ ଵା। ସର୍ଵଥା ରାଵଣସ୍ତାତ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି ରାଘଵ
ରାଘବ, ରାବଣ ସେ ପାତାଳକୁ କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁରକୁ ଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କେବେ ତୁମ ପାଖରୁ ପଳାଇପାରିବ ନାହିଁ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ଲଭ୍ଯତାଂ ତାଵତ୍ ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ। ତତୋ ହାସ୍ଯତି ଵା ସୀତାଂ ନିଧନଂ ଵା ଗମିଷ୍ଯତି
ପ୍ରଥମେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ କେଉଁଠି ଅଛି ଜଣାପଡ଼ୁ। ତାପରେ ସେ ସୀତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେବ କିମ୍ବା ନିଜ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବ।
ଯଦି ଯାତି ଦିତେର୍ଗର୍ଭଂ ରାଵଣଂ ସହ ସୀତଯା। ତତ୍ରାପ୍ଯେନଂ ହନିଷ୍ଯାମି ନ ଚେଦ୍ ଦାସ୍ଯତି ମୈଥିଲୀମ୍
ଯଦି ରାବଣ ସୀତା ସହିତ ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ଯାଏ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୈଥିଳୀକୁ ଫେରାଇ ଦେଇନଥିଲେ, ମୁଁ ତାକୁ ସେଠାରେ ମାରିଦେବି।
ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ଭଦ୍ରଂ ଭଜସ୍ଵାର୍ଯ ତ୍ଯଜ୍ଯତାଂ କୃପଣା ମତିଃ। ଅର୍ଥୋ ହି ନଷ୍ଟକାର୍ଯାର୍ଥୈରଯତ୍ନେନାଧିଗମ୍ଯତେ
ମହାନ, ନିଜକୁ ସ୍ଥିର କର, ଏହି ଦୁଃଖ ଭାବ ଛାଡ଼। ଯେଉଁମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ହାରାଇଥିବା କାମ ପୁଣି ମିଳାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଉତ୍ସାହୋ ବଲଵାନାର୍ଯ ନାସ୍ତ୍ଯୁତ୍ସାହାତ୍ ପରଂ ବଲମ୍। ସୋତ୍ସାହସ୍ଯ ହି ଲୋକେଷୁ ନ କିଂଚିଦପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ଉତ୍ସାହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମହାନୁଭାବ; ଉତ୍ସାହଠାରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି କିଛି ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ସାହୀ, ସେମାନେ ପାଇଁ ଏହି ସଂସାରରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ।
ଉତ୍ସାହଵନ୍ତଃ ପୁରୁଷା ନାଵସୀଦନ୍ତି କର୍ମସୁ। ଉତ୍ସାହମାତ୍ରମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପ୍ରତିଲପ୍ସ୍ଯାମ ଜାନକୀମ୍
ଉତ୍ସାହୀ ଲୋକେ କାମ କାର୍ଯ୍ୟରେ କେବେ ହାରି ନାହାନ୍ତି। ଆମେ ମାତ୍ର ଉତ୍ସାହକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଜାନକୀଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିପାରିବୁ।
ତ୍ଯଜତାଂ କାମଵୃତ୍ତତ୍ଵଂ ଶୋକଂ ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠତଃ। ମହାତ୍ମାନଂ କୃତାତ୍ମାନମାତ୍ମାନଂ ନାଵବୁଧ୍ଯସେ
ଇଚ୍ଛାର ଆଚରଣ ଛାଡ଼ି ଦୁଃଖକୁ ପଛେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ, ତୁମେ ନିଜକୁ, ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମା, ନିଜକୁ ନିଜେ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହାଁ।
ଏଵଂ ସମ୍ବୋଧିତସ୍ତେନ ଶୋକୋପହତଚେତନଃ। ତ୍ଯଜ୍ଯ ଶୋକଂ ଚ ମୋହଂ ଚ ରାମୋ ଧୈର୍ଯମୁପାଗମତ୍
ସେଠି ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ମନ ଭରିଥିବା ରାମ ଦୁଃଖ ଓ ମୋହକୁ ଛାଡ଼ି ଆପଣଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ପୁନି ପାଇଲେ।
ସୋଽଭ୍ଯତିକ୍ରାମଦଵ୍ଯଗ୍ରସ୍ତାମଚିନ୍ତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ରାମଃ ପମ୍ପାଂ ସୁରୁଚିରାଂ ରମ୍ଯାଂ ପାରିପ୍ଲଵଦ୍ରୁମାମ୍
ଅସୀମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଅଚଳ ମନ ଥିବା ସେ ରାମ, ସୁନ୍ଦର ଓ ତଟରେ ଗଛ ଲଗା ଥିବା ପମ୍ପା ସରୋବରକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ନିରୀକ୍ଷମାଣଃ ସହସା ମହାତ୍ମା ସର୍ଵଂ ଵନଂ ନିର୍ଝରକନ୍ଦରଂ ଚ। ଉଦ୍ଵିଗ୍ନଚେତାଃ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଵିଚାର୍ଯ ଦୁଃଖୋପହତଃ ପ୍ରତସ୍ଥେ
ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମା, ହଠାତ୍ ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ, ଝରଣା ଓ ଗୁହା ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ଭାରି ହୃଦୟ ନେଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ତଂ ମତ୍ତମାତଙ୍ଗଵିଲାସଗାମୀ ଗଚ୍ଛନ୍ତମଵ୍ଯଗ୍ରମନା ମହାତ୍ମା। ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାଘଵମିଷ୍ଟଚେଷ୍ଟୋ ରରକ୍ଷ ଧର୍ମେଣ ବଲେନ ଚୈଵ
ସେ ଗର୍ଜନା କରୁଥିବା ମାତଙ୍ଗ ଭଳି ଗତି କରୁଥିବା ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ, ଭାଇ ପ୍ରତି ଅତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧର୍ମ ଓ ଶକ୍ତିରେ ରକ୍ଷା କଲେ।
ତାଵୃଷ୍ଯମୂକସ୍ଯ ସମୀପଚାରୀ ଚରନ୍ ଦଦର୍ଶାଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନୀଯୌ। ଶାଖାମୃଗାଣାମଧିପସ୍ତରସ୍ଵୀ ଵିତତ୍ରସେ ନୈଵ ଵିଚେଷ୍ଟ ଚେଷ୍ଟାମ୍
ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବନର ମାନ୍ଦ ମୁଣ୍ଡଳୀର ନେତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଆସିବାରେ ଭୟ କିମ୍ବା ଉତ୍କଳନ କରିଲେ ନାହିଁ।
ସ ତୌ ମହାତ୍ମା ଗଜମନ୍ଦଗାମୀ ଶାଖାମୃଗସ୍ତତ୍ର ଚରଂଶ୍ଚରନ୍ତୌ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଷାଦଂ ପରମଂ ଜଗାମ ଚିନ୍ତାପରୀତୋ ଭଯଭାରଭଗ୍ନଃ
ସେଠାରେ ମହାନ ଆତ୍ମା ବନର ମାନ୍ଦ ମୁଣ୍ଡଳୀର ନେତା, ମାତଙ୍ଗ ଭଳି ଧୀର ଚାଲିଥିବା, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଚାଲିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭାରି ହୋଇ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ।
ତମାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯସୁଖଂ ଶରଣ୍ଯଂ ସଦୈଵ ଶାଖାମୃଗସେଵିତାନ୍ତମ୍। ତ୍ରସ୍ତାଶ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରଯୋଽଭିଜଗ୍ମୁ- ର୍ମହୌଜସୌ ରାଘଵଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ତୌ
ସେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ବନର ମାନ୍ଦମାନେ ସେହି ପବିତ୍ର, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ସରଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ, ଯାହା ସଦା ବନର ମୁଣ୍ଡଳୀର ନେତାମାନେ ଆସନ୍ତି, ଚାଲିଗଲେ।