ମୁଚୁକୁନ୍ଦାର୍ଜୁନାଶ୍ଚୈଵ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଗିରିସାନୁଷୁ। କେତକୋଦ୍ଦାଲକାଶ୍ଚୈଵ ଶିରୀଷାଃ ଶିଂଶପା ଧଵାଃ
ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଦେଖାଯାଉଛି, ସହିତ କେତକୀ, ଉଦାଳ, ଶିରୀଷ, ଶିଂଶପା ଓ ଧବ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଫୁଲେଇଛି।
ଶାଲ୍ମଲ୍ଯଃ କିଂଶୁକାଶ୍ଚୈଵ ରକ୍ତାଃ କୁରବକାସ୍ତଥା। ତିନିଶା ନକ୍ତମାଲାଶ୍ଚ ଚନ୍ଦନାଃ ସ୍ଯନ୍ଦନାସ୍ତଥା
ଶାଲମଳି, କିଂଶୁକ ଓ ଲାଲ କୁରବକ ଗଛ, ତିନିଶ, ନକ୍ତମାଳା, ଚନ୍ଦନ ଓ ସ୍ୟନ୍ଦନ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି।
ହିନ୍ତାଲାସ୍ତିଲକାଶ୍ଚୈଵ ନାଗଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ। ପୁଷ୍ପିତାନ୍ ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରାଭିର୍ଲତାଭିଃ ପରିଵେଷ୍ଟିତାନ୍
ହିନ୍ତାଳ, ତିଳକ ଓ ନାଗ ଗଛ ଫୁଲେଇଛି, ଫୁଲ ଥିବା ଲତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛି।
ଦ୍ରୁମାନ୍ ପଶ୍ଯେହ ସୌମିତ୍ରେ ପମ୍ପାଯା ରୁଚିରାନ୍ ବହୂନ୍। ଵାତଵିକ୍ଷିପ୍ତଵିଟପାନ୍ ଯଥାସନ୍ନାନ୍ ଦ୍ରୁମାନିମାନ୍
ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଏଠାରେ ପମ୍ପାର ଅନେକ ରୂପସୀ ଗଛମାନେ, ବାତାସରେ ଡାଳ ହଲୁଚି, ଏକାଠି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଲତାଃ ସମନୁଵର୍ତନ୍ତେ ମତ୍ତା ଇଵ ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ। ପାଦପାତ୍ ପାଦପଂ ଗଚ୍ଛନ୍ ଶୈଲାଚ୍ଛୈଲଂ ଵନାଦ୍ ଵନମ୍
ଲତାମାନେ ମଦମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀମାନଙ୍କ ପରି ଗଛରୁ ଗଛ, ପାହାଡ଼ରୁ ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲରୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି।
ଵାତି ନୈକରସାସ୍ଵାଦସମ୍ମୋଦିତ ଇଵାନିଲଃ। କେଚିତ୍ ପର୍ଯାପ୍ତକୁସୁମାଃ ପାଦପା ମଧୁଗନ୍ଧିନଃ
ଏଠାରେ ବାତାସ ଅନେକ ପୁଷ୍ପର ସୁଗନ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ବହୁଛି; କିଛି ଗଛ ମଧୁର ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା ପୁଷ୍ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
କେଚିନ୍ମୁକୁଲସଂଵୀତାଃ ଶ୍ଯାମଵର୍ଣା ଇଵାବଭୁଃ। ଇଦଂ ମୃଷ୍ଟମିଦଂ ସ୍ଵାଦୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲମିଦମିତ୍ଯପି
କିଛି ଗଛ କୁଳିରେ ଢାକାଯାଇଛି, ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଉଛି; 'ଏହା ତାଜା, ଏହା ମିଠା, ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲିଛି' ବୋଲି କହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ।
ରାଗରକ୍ତୋ ମଧୁକରଃ କୁସୁମେଷ୍ଵେଵ ଲୀଯତେ। ନିଲୀଯ ପୁନରୁତ୍ପତ୍ଯ ସହସାନ୍ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛତି। ମଧୁଲୁବ୍ଧୋ ମଧୁକରଃ ପମ୍ପାତୀରଦ୍ରୁମେଷ୍ଵସୌ
ମଧୁର ଆକର୍ଷଣରେ ମତ ମଧୁମକୁଣ୍ଡ ଫୁଲ ଭିତରେ ଲୁଚିଯାଏ, ପୁଣି ହଠାତ୍ ଅନ୍ୟଠାରେ ଉଡ଼ିଯାଏ; ଏହି ମଧୁ ଲୋଭୀ ମଧୁମକୁଣ୍ଡ ପମ୍ପା ନଦୀ କୂଳର ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଛି।
ଇଯଂ କୁସୁମସଂଘାତୈରୁପସ୍ତୀର୍ଣା ସୁଖାକୃତା। ସ୍ଵଯଂ ନିପତିତୈର୍ଭୂମିଃ ଶଯନପ୍ରସ୍ତରୈରିଵ
ଏହି ଭୂମି ନିଜେଇ ପଡ଼ିଥିବା ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ଛାଡ଼ାଯାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖଦାୟକ ଲାଗୁଛି, ଯେପରି ଶିଲାଶଯ୍ୟା ପିଛି ପିଛି ରହିଛି।
ଵିଵିଧା ଵିଵିଧୈଃ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତୈରେଵ ନଗସାନୁଷୁ। ଵିସ୍ତୀର୍ଣାଃ ପୀତରକ୍ତାଭାଃ ସୌମିତ୍ରେ ପ୍ରସ୍ତରାଃ କୃତାଃ
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ସେହି ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ପଥରମାନେ ସୁନା ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଚଉଡ଼ା ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ହିମାନ୍ତେ ପଶ୍ଯ ସୌମିତ୍ରେ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ପୁଷ୍ପସମ୍ଭଵମ୍। ପୁଷ୍ପମାସେ ହି ତରଵଃ ସଂଘର୍ଷାଦିଵ ପୁଷ୍ପିତାଃ
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଶୀତକାଳରେ ଗଛମାନଙ୍କର ପୁଷ୍ପ ଫୁଟିବାକୁ ଦେଖ; ପୁଷ୍ପମାସରେ ଗଛମାନେ ଏମିତି ଫୁଲିଯାନ୍ତି, ଯେପରି ସେମାନେ ଏକାପରେ ଏକା ଛୁଇଁଯାନ୍ତି।
ଆହ୍ଵଯନ୍ତ ଇଵାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ନଗାଃ ଷଟ୍ପଦନାଦିତାଃ। କୁସୁମୋତ୍ତଂସଵିଟପାଃ ଶୋଭନ୍ତେ ବହୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ମଧୁମକୁଣ୍ଡର ଗୁଞ୍ଜନରେ ଭରିଥିବା ଗଛମାନେ ଏକାଅପରକୁ ଡାକୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଛନ୍ତି; ପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ ଶାଖାମାନେ ବହୁତ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ।
ଏଷ କାରଣ୍ଡଵଃ ପକ୍ଷୀ ଵିଗାହ୍ଯ ସଲିଲଂ ଶୁଭମ୍। ରମତେ କାନ୍ତଯା ସାର୍ଧଂ କାମମୁଦ୍ଦୀପଯନ୍ନିଵ
ଏଠି କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀ ଶୁଭ୍ର ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାର ସାଥିନୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରୁଛି, ଯେପରି ମନରେ ଆକାଂକ୍ଷା ଜଗାଉଛି।
ମନ୍ଦାକିନ୍ଯାସ୍ତୁ ଯଦିଦଂ ରୂପମେତନ୍ମନୋରମମ୍। ସ୍ଥାନେ ଜଗତି ଵିଖ୍ଯାତା ଗୁଣାସ୍ତସ୍ଯା ମନୋରମାଃ
ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର ଏହି ମନୋହର ରୂପ ଯଥାଯଥ ଅଟୁଟ; ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଏହି ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ।
ଯଦି ଦୃଶ୍ଯେତ ସା ସାଧ୍ଵୀ ଯଦି ଚେହ ଵସେମହି। ସ୍ପୃହଯେଯଂ ନ ଶକ୍ରାଯ ନାଯୋଧ୍ଯାଯୈ ରଘୂତ୍ତମ
ଯଦି ସେ ସତୀ ମହିଳା ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଆମେ ଏଠି ବସିପାରିବୁ, ହେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତେବେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ କିମ୍ବା ଅୟୋଧ୍ୟା ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରିବିନାହିଁ।
ନ ହ୍ଯେଵଂ ରମଣୀଯେଷୁ ଶାଦ୍ଵଲେଷୁ ତଯା ସହ। ରମତୋ ମେ ଭଵେଚ୍ଚିନ୍ତା ନ ସ୍ପୃହାନ୍ଯେଷୁ ଵା ଭଵେତ୍
ଏପରି ସୁନ୍ଦର ଘାସମାଟିରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବାବେଳେ, ମୋର ମନରେ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ଆସିବ ନାହିଁ, ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।
ଅମୀ ହି ଵିଵିଧୈଃ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତରଵୋ ଵିଵିଧଚ୍ଛଦାଃ। କାନନେଽସ୍ମିନ୍ ଵିନା କାନ୍ତାଂ ଚିନ୍ତାମୁତ୍ପାଦଯନ୍ତି ମେ
ଏଠି ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଓ ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଗଛମାନେ, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ, ମୋର ପ୍ରିୟା ବିନା, କେବଳ ଦୁଃଖର ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଛନ୍ତି।
ପଶ୍ଯ ଶୀତଜଲାଂ ଚେମାଂ ସୌମିତ୍ରେ ପୁଷ୍କରାଯୁତାମ୍। ଚକ୍ରଵାକାନୁଚରିତାଂ କାରଣ୍ଡଵନିଷେଵିତାମ୍
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ଶୀତଳ ଜଳକୁ ଦେଖ, ଯେଉଁଠାରେ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ରହିଛି, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଏଠି ଘୁରୁଛି ଓ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ଆସୁଛନ୍ତି।
ପ୍ଲଵୈଃ କ୍ରୌଞ୍ଚୈଶ୍ଚ ସମ୍ପୂର୍ଣାଂ ମହାମୃଗନିଷେଵିତାମ୍। ଅଧିକଂ ଶୋଭତେ ପମ୍ପା ଵିକୂଜଦ୍ଭିର୍ଵିହଂଗମୈଃ
ପମ୍ପା ନଦୀ ଏଠି ପ୍ଲବ ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀମାନେ, ବଡ଼ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର ଡାକରେ ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଉଛି।
ଦୀପଯନ୍ତୀଵ ମେ କାମଂ ଵିଵିଧା ମୁଦିତା ଦ୍ଵିଜାଃ। ଶ୍ଯାମାଂ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ପ୍ରିଯାଂ ପଦ୍ମନିଭେକ୍ଷଣାମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଆନନ୍ଦିତ ପକ୍ଷୀମାନେ ମୋର ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଅଧିକ ଭଡ଼ାଇ ଦେଉଛନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ମୋର ଶ୍ୟାମା, ପଦ୍ମନୟନୀ, ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ପ୍ରିୟାକୁ ମନେ ପକାଏ।
ପଶ୍ଯ ସାନୁଷୁ ଚିତ୍ରେଷୁ ମୃଗୀଭିଃ ସହିତାନ୍ ମୃଗାନ୍। ମାଂ ପୁନର୍ମୃଗଶାଵାକ୍ଷ୍ଯା ଵୈଦେହ୍ଯା ଵିରହୀକୃତମ୍। ଵ୍ଯଥଯନ୍ତୀଵ ମେ ଚିତ୍ତଂ ସଂଚରନ୍ତସ୍ତତସ୍ତତଃ
ସେଇ ଚିତ୍ର ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ ମୃଗୀମାନେ ସହିତ ମୃଗମାନେ ଘୁରୁଛନ୍ତି; ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ମୃଗଶାବାକ୍ଷୀ ବୈଦେହୀରୁ ବିୟୋଗୀ ହୋଇ, ସେମାନେ ଏଠାଉଠା ଘୁରୁଥିବା ଦେଖି ମୋର ହୃଦୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭରିଯାଏ।
ଅସ୍ମିନ୍ ସାନୁନି ରମ୍ଯେ ହି ମତ୍ତଦ୍ଵିଜଗଣାକୁଲେ। ପଶ୍ଯେଯଂ ଯଦି ତାଂ କାନ୍ତାଂ ତତଃ ସ୍ଵସ୍ତି ଭଵେନ୍ମମ
ଏହି ରମଣୀୟ ପାହାଡ଼ ଉପରେ, ମଦମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭିଡ଼ିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଯଦି ମୁଁ ମୋର ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖିପାରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ ସବୁଠିକ ହୋଇଯାଏ।
ଜୀଵେଯଂ ଖଲୁ ସୌମିତ୍ରେ ମଯା ସହ ସୁମଧ୍ଯମା। ସେଵେତ ଯଦି ଵୈଦେହୀ ପମ୍ପାଯାଃ ପଵନଂ ଶୁଭମ୍
ସୌମିତ୍ରି, ଯଦି ସୁନ୍ଦର ମଧ୍ୟପଦ ସୀତା ମୋ ସହିତ ପମ୍ପାର ପବିତ୍ର ହାଲୁକା ପବନ ଉପଭୋଗ କରିପାରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବଞ୍ଚିପାରିଥାନ୍ତି।
ପଦ୍ମସୌଗନ୍ଧିକଵହଂ ଶିଵଂ ଶୋକଵିନାଶନମ୍। ଧନ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଵନ୍ତେ ପମ୍ପାଯା ଵନମାରୁତମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେମାନେ ପମ୍ପାର ଅରଣ୍ୟରେ ପଦ୍ମ ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଭରା, ଶୁଭ ଓ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ପବନ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ।
ଶ୍ଯାମା ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷୀ ପ୍ରିଯା ଵିରହିତା ମଯା। କଥଂ ଧାରଯତି ପ୍ରାଣାନ୍ ଵିଵଶା ଜନକାତ୍ମଜା
ମୋର ପ୍ରିୟା, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଓ ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନୀ, ମୋଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ଅସହାୟ ଭାବେ କିପରି ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି, ଜନକର ଝିଅ?
କିଂ ନୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ରାଜାନଂ ସତ୍ଯଵାଦିନମ୍। ଜନକଂ ପୃଷ୍ଟସୀତଂ ତଂ କୁଶଲଂ ଜନସଂସଦି
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ରାଜା ଜନକ ଯଦି ଲୋକମାନ୍ୟ ସଭାରେ ସୀତାଙ୍କ ଖବର ପଚାରିବେ, ତେବେ ମୁଁ କଣ କହିବି?
ଯା ମାମନୁଗତା ମନ୍ଦଂ ପିତ୍ରା ପ୍ରସ୍ଥାପିତଂ ଵନମ୍। ସୀତା ଧର୍ମଂ ସମାସ୍ଥାଯ କ୍ଵ ନୁ ସା ଵର୍ତତେ ପ୍ରିଯା
ଯିଏ ମୋ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପିତା ମୋତେ ପ୍ରେରଣା କରିଥିଲେ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ—ସେ ପ୍ରିୟା ସୀତା ଏବେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?
ତଯା ଵିହୀନଃ କୃପଣଃ କଥଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧାରଯେ। ଯା ମାମନୁଗତା ରାଜ୍ଯାଦ୍ ଭ୍ରଷ୍ଟଂ ଵିହତଚେତସମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ ମୋ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ହାରାଇଥିଲେ, ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ସେ ପ୍ରିୟା ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖରେ କିପରି ଜୀବନ ଧାରଣ କରିପାରିବି?
ତଚ୍ଚାର୍ଵାଞ୍ଚିତପଦ୍ମାକ୍ଷଂ ସୁଗନ୍ଧି ଶୁଭମଵ୍ରଣମ୍। ଅପଶ୍ଯତୋ ମୁଖଂ ତସ୍ଯାଃ ସୀଦତୀଵ ମତିର୍ମମ
ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଆଖି, ସୁଗନ୍ଧି ଓ ନିର୍ମଳ ମୁହଁ ତାଙ୍କର ଦେଖିପାଉନି, ଏହି ଭାବରେ ମୋର ମନ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଉଛି।
ସ୍ମିତହାସ୍ଯାନ୍ତରଯୁତଂ ଗୁଣଵନ୍ମଧୁରଂ ହିତମ୍। ଵୈଦେହ୍ଯା ଵାକ୍ଯମତୁଲଂ କଦା ଶ୍ରୋଷ୍ଯାମି ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କେବେ ମୁଁ ସୀତାଙ୍କର ମୃଦୁ ହସ ଓ ମିଷ୍ଟି କଥା, ଗୁଣମୟ ଓ ଉପକାରୀ ଅପୂର୍ବ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିପାରିବି?