ପଦ୍ମକୋଶପଲାଶାନି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦୃଷ୍ଟିର୍ହି ମନ୍ଯତେ। ସୀତାଯା ନେତ୍ରକୋଶାଭ୍ଯାଂ ସଦୃଶାନୀତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ପଦ୍ମକୋଷ ଓ ପତ୍ରକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ, କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୋତେ ସୀତାଙ୍କର ଆଖି ପରି ଲାଗେ।
ପଦ୍ମକେସରସଂସୃଷ୍ଟୋ ଵୃକ୍ଷାନ୍ତରଵିନିଃସୃତଃ। ନିଃଶ୍ଵାସ ଇଵ ସୀତାଯା ଵାତି ଵାଯୁର୍ମନୋହରଃ
ପଦ୍ମର ଗନ୍ଧ ମିଶିଥିବା ଏହି ମନୋହର ପବନ, ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବହୁଚି, ସୀତାଙ୍କର ନିଶ୍ୱାସ ପରି ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଛି।
ସୌମିତ୍ରେ ପଶ୍ଯ ପମ୍ପାଯା ଦକ୍ଷିଣେ ଗିରିସାନୁଷୁ। ପୁଷ୍ପିତାଂ କର୍ଣିକାରସ୍ଯ ଯଷ୍ଟିଂ ପରମଶୋଭିତାମ୍
ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଦେଖ, ପମ୍ପା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପାହାଡ଼ ଉପରେ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛର ଫୁଲେଇଥିବା ଶାଖା କେତେ ଶୋଭା ପାଉଛି।
ଅଧିକଂ ଶୈଲରାଜୋଽଯଂ ଧାତୁଭିସ୍ତୁ ଵିଭୂଷିତଃ। ଵିଚିତ୍ରଂ ସୃଜତେ ରେଣୁଂ ଵାଯୁଵେଗଵିଘଟ୍ଟିତମ୍
ଏହି ପାହାଡ଼ରାଜା ରଙ୍ଗିନ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ, ବାତାସରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଅନେକ ରଙ୍ଗର ଧୂଳି ଚାରିପାଖରେ ଛଡ଼ାଉଛି।
ଗିରିପ୍ରସ୍ଥାସ୍ତୁ ସୌମିତ୍ରେ ସର୍ଵତଃ ସମ୍ପ୍ରପୁଷ୍ପିତୈଃ। ନିଷ୍ପତ୍ରୈଃ ସର୍ଵତୋ ରମ୍ଯୈଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତା ଇଵ କିଂଶୁକୈଃ
ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ପାହାଡ଼ର ଢାଳ ଚାରିଦିଗରେ ପୁଷ୍ପିତ, ପତ୍ରହୀନ ଓ ଅତି ରମଣୀୟ କିଂଶୁକ ଗଛରେ ଆଗୁନି ପରି ଜଳିଉଛି।
ପମ୍ପାତୀରରୁହାଶ୍ଚେମେ ସଂସିକ୍ତା ମଧୁଗନ୍ଧିନଃ। ମାଲତୀମଲ୍ଲିକାପଦ୍ମକରଵୀରାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ
ପମ୍ପା ତଟରେ ଥିବା ଗଛମାନେ ମଧୁର ଗନ୍ଧରେ ଭିଜିଯାଇଛି—ମାଲତୀ, ମଲ୍ଲିକା, ପଦ୍ମ ଓ କରବୀର ଫୁଲେଇ ରହିଛି।
କେତକ୍ଯଃ ସିନ୍ଦୁଵାରାଶ୍ଚ ଵାସନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ସୁପୁଷ୍ପିତାଃ। ମାଧଵ୍ଯୋ ଗନ୍ଧପୂର୍ଣାଶ୍ଚ କୁନ୍ଦଗୁଲ୍ମାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
କେତକୀ, ସିନ୍ଦୁବାର, ବସନ୍ତର ଫୁଲ ଓ ଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଧବୀ ଲତା, ସମସ୍ତ କୁନ୍ଦ ଝାଡ଼ ଚାରିପାଖରେ ଫୁଲେଇଛି।
ଚିରିବିଲ୍ଵା ମଧୂକାଶ୍ଚ ଵଞ୍ଜୁଲା ବକୁଲାସ୍ତଥା। ଚମ୍ପକାସ୍ତିଲକାଶ୍ଚୈଵ ନାଗଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ
ଚିରିବିଲ୍ବ, ମଧୂକ, ବଞ୍ଜୁଳ, ବକୁଳ, ଚମ୍ପକ, ତିଳକ ଓ ନାଗ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ସବୁଠାରେ ଫୁଲେଇଛି।
ପଦ୍ମକାଶ୍ଚୈଵ ଶୋଭନ୍ତେ ନୀଲାଶୋକାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ। ଲୋଧ୍ରାଶ୍ଚ ଗିରିପୃଷ୍ଠେଷୁ ସିଂହକେସରପିଞ୍ଜରାଃ
ପଦ୍ମକ ଗଛ ଶୋଭା ପାଉଛି, ନୀଳ ଫୁଲ ଥିବା ଅଶୋକ ଗଛ ଫୁଲେଇଛି; ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ ସିଂହର କେଶ ପରି ହଳଦିଆ ଲୋଧ୍ର ଗଛ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି।
ଅଙ୍କୋଲାଶ୍ଚ କୁରଣ୍ଟାଶ୍ଚ ଚୂର୍ଣକାଃ ପାରିଭଦ୍ରକାଃ। ଚୂତାଃ ପାଟଲଯଶ୍ଚାପି କୋଵିଦାରାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ
ଅଙ୍କୋଳ, କୁରଣ୍ଟ, ଚୂର୍ଣ୍ଣକ, ପାରିଭଦ୍ର, ଆମ୍ବ, ପାଟଳ ଓ କୋବିଦାର ଗଛମାନେ ସବୁଠାରେ ଫୁଲେଇଛି।
ମୁଚୁକୁନ୍ଦାର୍ଜୁନାଶ୍ଚୈଵ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଗିରିସାନୁଷୁ। କେତକୋଦ୍ଦାଲକାଶ୍ଚୈଵ ଶିରୀଷାଃ ଶିଂଶପା ଧଵାଃ
ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଦେଖାଯାଉଛି, ସହିତ କେତକୀ, ଉଦାଳ, ଶିରୀଷ, ଶିଂଶପା ଓ ଧବ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଫୁଲେଇଛି।
ଶାଲ୍ମଲ୍ଯଃ କିଂଶୁକାଶ୍ଚୈଵ ରକ୍ତାଃ କୁରବକାସ୍ତଥା। ତିନିଶା ନକ୍ତମାଲାଶ୍ଚ ଚନ୍ଦନାଃ ସ୍ଯନ୍ଦନାସ୍ତଥା
ଶାଲମଳି, କିଂଶୁକ ଓ ଲାଲ କୁରବକ ଗଛ, ତିନିଶ, ନକ୍ତମାଳା, ଚନ୍ଦନ ଓ ସ୍ୟନ୍ଦନ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି।
ହିନ୍ତାଲାସ୍ତିଲକାଶ୍ଚୈଵ ନାଗଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ। ପୁଷ୍ପିତାନ୍ ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରାଭିର୍ଲତାଭିଃ ପରିଵେଷ୍ଟିତାନ୍
ହିନ୍ତାଳ, ତିଳକ ଓ ନାଗ ଗଛ ଫୁଲେଇଛି, ଫୁଲ ଥିବା ଲତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛି।
ଦ୍ରୁମାନ୍ ପଶ୍ଯେହ ସୌମିତ୍ରେ ପମ୍ପାଯା ରୁଚିରାନ୍ ବହୂନ୍। ଵାତଵିକ୍ଷିପ୍ତଵିଟପାନ୍ ଯଥାସନ୍ନାନ୍ ଦ୍ରୁମାନିମାନ୍
ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଏଠାରେ ପମ୍ପାର ଅନେକ ରୂପସୀ ଗଛମାନେ, ବାତାସରେ ଡାଳ ହଲୁଚି, ଏକାଠି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଲତାଃ ସମନୁଵର୍ତନ୍ତେ ମତ୍ତା ଇଵ ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ। ପାଦପାତ୍ ପାଦପଂ ଗଚ୍ଛନ୍ ଶୈଲାଚ୍ଛୈଲଂ ଵନାଦ୍ ଵନମ୍
ଲତାମାନେ ମଦମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀମାନଙ୍କ ପରି ଗଛରୁ ଗଛ, ପାହାଡ଼ରୁ ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲରୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି।
ଵାତି ନୈକରସାସ୍ଵାଦସମ୍ମୋଦିତ ଇଵାନିଲଃ। କେଚିତ୍ ପର୍ଯାପ୍ତକୁସୁମାଃ ପାଦପା ମଧୁଗନ୍ଧିନଃ
ଏଠାରେ ବାତାସ ଅନେକ ପୁଷ୍ପର ସୁଗନ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ବହୁଛି; କିଛି ଗଛ ମଧୁର ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା ପୁଷ୍ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
କେଚିନ୍ମୁକୁଲସଂଵୀତାଃ ଶ୍ଯାମଵର୍ଣା ଇଵାବଭୁଃ। ଇଦଂ ମୃଷ୍ଟମିଦଂ ସ୍ଵାଦୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲମିଦମିତ୍ଯପି
କିଛି ଗଛ କୁଳିରେ ଢାକାଯାଇଛି, ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଉଛି; 'ଏହା ତାଜା, ଏହା ମିଠା, ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲିଛି' ବୋଲି କହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ।
ରାଗରକ୍ତୋ ମଧୁକରଃ କୁସୁମେଷ୍ଵେଵ ଲୀଯତେ। ନିଲୀଯ ପୁନରୁତ୍ପତ୍ଯ ସହସାନ୍ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛତି। ମଧୁଲୁବ୍ଧୋ ମଧୁକରଃ ପମ୍ପାତୀରଦ୍ରୁମେଷ୍ଵସୌ
ମଧୁର ଆକର୍ଷଣରେ ମତ ମଧୁମକୁଣ୍ଡ ଫୁଲ ଭିତରେ ଲୁଚିଯାଏ, ପୁଣି ହଠାତ୍ ଅନ୍ୟଠାରେ ଉଡ଼ିଯାଏ; ଏହି ମଧୁ ଲୋଭୀ ମଧୁମକୁଣ୍ଡ ପମ୍ପା ନଦୀ କୂଳର ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଛି।
ଇଯଂ କୁସୁମସଂଘାତୈରୁପସ୍ତୀର୍ଣା ସୁଖାକୃତା। ସ୍ଵଯଂ ନିପତିତୈର୍ଭୂମିଃ ଶଯନପ୍ରସ୍ତରୈରିଵ
ଏହି ଭୂମି ନିଜେଇ ପଡ଼ିଥିବା ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ଛାଡ଼ାଯାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖଦାୟକ ଲାଗୁଛି, ଯେପରି ଶିଲାଶଯ୍ୟା ପିଛି ପିଛି ରହିଛି।
ଵିଵିଧା ଵିଵିଧୈଃ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତୈରେଵ ନଗସାନୁଷୁ। ଵିସ୍ତୀର୍ଣାଃ ପୀତରକ୍ତାଭାଃ ସୌମିତ୍ରେ ପ୍ରସ୍ତରାଃ କୃତାଃ
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ସେହି ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ପଥରମାନେ ସୁନା ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଚଉଡ଼ା ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ହିମାନ୍ତେ ପଶ୍ଯ ସୌମିତ୍ରେ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ପୁଷ୍ପସମ୍ଭଵମ୍। ପୁଷ୍ପମାସେ ହି ତରଵଃ ସଂଘର୍ଷାଦିଵ ପୁଷ୍ପିତାଃ
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଶୀତକାଳରେ ଗଛମାନଙ୍କର ପୁଷ୍ପ ଫୁଟିବାକୁ ଦେଖ; ପୁଷ୍ପମାସରେ ଗଛମାନେ ଏମିତି ଫୁଲିଯାନ୍ତି, ଯେପରି ସେମାନେ ଏକାପରେ ଏକା ଛୁଇଁଯାନ୍ତି।
ଆହ୍ଵଯନ୍ତ ଇଵାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ନଗାଃ ଷଟ୍ପଦନାଦିତାଃ। କୁସୁମୋତ୍ତଂସଵିଟପାଃ ଶୋଭନ୍ତେ ବହୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ମଧୁମକୁଣ୍ଡର ଗୁଞ୍ଜନରେ ଭରିଥିବା ଗଛମାନେ ଏକାଅପରକୁ ଡାକୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଛନ୍ତି; ପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ ଶାଖାମାନେ ବହୁତ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ।
ଏଷ କାରଣ୍ଡଵଃ ପକ୍ଷୀ ଵିଗାହ୍ଯ ସଲିଲଂ ଶୁଭମ୍। ରମତେ କାନ୍ତଯା ସାର୍ଧଂ କାମମୁଦ୍ଦୀପଯନ୍ନିଵ
ଏଠି କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀ ଶୁଭ୍ର ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାର ସାଥିନୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରୁଛି, ଯେପରି ମନରେ ଆକାଂକ୍ଷା ଜଗାଉଛି।
ମନ୍ଦାକିନ୍ଯାସ୍ତୁ ଯଦିଦଂ ରୂପମେତନ୍ମନୋରମମ୍। ସ୍ଥାନେ ଜଗତି ଵିଖ୍ଯାତା ଗୁଣାସ୍ତସ୍ଯା ମନୋରମାଃ
ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର ଏହି ମନୋହର ରୂପ ଯଥାଯଥ ଅଟୁଟ; ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଏହି ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ।
ଯଦି ଦୃଶ୍ଯେତ ସା ସାଧ୍ଵୀ ଯଦି ଚେହ ଵସେମହି। ସ୍ପୃହଯେଯଂ ନ ଶକ୍ରାଯ ନାଯୋଧ୍ଯାଯୈ ରଘୂତ୍ତମ
ଯଦି ସେ ସତୀ ମହିଳା ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଆମେ ଏଠି ବସିପାରିବୁ, ହେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତେବେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ କିମ୍ବା ଅୟୋଧ୍ୟା ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରିବିନାହିଁ।
ନ ହ୍ଯେଵଂ ରମଣୀଯେଷୁ ଶାଦ୍ଵଲେଷୁ ତଯା ସହ। ରମତୋ ମେ ଭଵେଚ୍ଚିନ୍ତା ନ ସ୍ପୃହାନ୍ଯେଷୁ ଵା ଭଵେତ୍
ଏପରି ସୁନ୍ଦର ଘାସମାଟିରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବାବେଳେ, ମୋର ମନରେ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ଆସିବ ନାହିଁ, ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।
ଅମୀ ହି ଵିଵିଧୈଃ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତରଵୋ ଵିଵିଧଚ୍ଛଦାଃ। କାନନେଽସ୍ମିନ୍ ଵିନା କାନ୍ତାଂ ଚିନ୍ତାମୁତ୍ପାଦଯନ୍ତି ମେ
ଏଠି ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଓ ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଗଛମାନେ, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ, ମୋର ପ୍ରିୟା ବିନା, କେବଳ ଦୁଃଖର ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଛନ୍ତି।
ପଶ୍ଯ ଶୀତଜଲାଂ ଚେମାଂ ସୌମିତ୍ରେ ପୁଷ୍କରାଯୁତାମ୍। ଚକ୍ରଵାକାନୁଚରିତାଂ କାରଣ୍ଡଵନିଷେଵିତାମ୍
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ଶୀତଳ ଜଳକୁ ଦେଖ, ଯେଉଁଠାରେ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ରହିଛି, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଏଠି ଘୁରୁଛି ଓ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ଆସୁଛନ୍ତି।
ପ୍ଲଵୈଃ କ୍ରୌଞ୍ଚୈଶ୍ଚ ସମ୍ପୂର୍ଣାଂ ମହାମୃଗନିଷେଵିତାମ୍। ଅଧିକଂ ଶୋଭତେ ପମ୍ପା ଵିକୂଜଦ୍ଭିର୍ଵିହଂଗମୈଃ
ପମ୍ପା ନଦୀ ଏଠି ପ୍ଲବ ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀମାନେ, ବଡ଼ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର ଡାକରେ ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଉଛି।
ଦୀପଯନ୍ତୀଵ ମେ କାମଂ ଵିଵିଧା ମୁଦିତା ଦ୍ଵିଜାଃ। ଶ୍ଯାମାଂ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ପ୍ରିଯାଂ ପଦ୍ମନିଭେକ୍ଷଣାମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଆନନ୍ଦିତ ପକ୍ଷୀମାନେ ମୋର ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଅଧିକ ଭଡ଼ାଇ ଦେଉଛନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ମୋର ଶ୍ୟାମା, ପଦ୍ମନୟନୀ, ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ପ୍ରିୟାକୁ ମନେ ପକାଏ।