ସୌମିତ୍ରେ ପଶ୍ଯ ପମ୍ପାଯାଶ୍ଚିତ୍ରାସୁ ଵନରାଜିଷୁ। କିଂନରା ନରଶାର୍ଦୂଲ ଵିଚରନ୍ତି ଯତସ୍ତତଃ
ସୁମିତ୍ରନନ୍ଦନ, ଦେଖ, ପମ୍ପାର ଅଦ୍ଭୁତ ଅରଣ୍ୟରେ କିନ୍ନରମାନେ ଏଠୁ ଶେଉଁଠାକୁ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଇମାନି ଶୁଭଗନ୍ଧୀନି ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସର୍ଵଶଃ। ନଲିନାନି ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ଜଲେ ତରୁଣସୂର୍ଯଵତ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ଏହି ସୁଗନ୍ଧିତ ଲୋଟସ ଫୁଲଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ସବୁଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି, ଯେପରି ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ।
ଏଷା ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲା ପଦ୍ମନୀଲୋତ୍ପଲାଯୁତା। ହଂସକାରଣ୍ଡଵାକୀର୍ଣା ପମ୍ପା ସୌଗନ୍ଧିକାଯୁତା
ଏହି ପମ୍ପା ନଦୀ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ, ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳୋତ୍ପଳରେ ଭରିଥିବା, ହଂସ ଓ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଯାଇଛି, ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ।
ଜଲେ ତରୁଣସୂର୍ଯାଭୈଃ ଷଟ୍ପଦାହତକେସରୈଃ। ପଙ୍କଜୈଃ ଶୋଭତେ ପମ୍ପା ସମନ୍ତାଦଭିସଂଵୃତା
ପମ୍ପା ଚାରିପାଖରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭା ପାଉଛି, ଯେଉଁପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକର କେଶର ମଧୁମକ୍ଷିକା ଦ୍ୱାରା ଛୁଇଁଯାଉଛି, ଜଳରେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଚକ୍ରଵାକଯୁତା ନିତ୍ଯଂ ଚିତ୍ରପ୍ରସ୍ଥଵନାନ୍ତରା। ମାତଙ୍ଗମୃଗଯୂଥୈଶ୍ଚ ଶୋଭତେ ସଲିଲାର୍ଥିଭିଃ
ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପାହାଡ଼ ଢାଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଦିନ ଭରିଯାଇଥିବା, ପମ୍ପା ଜଳ ଖୋଜୁଥିବା ହାତୀ ଓ ମୃଗ ଦଳରେ ଶୋଭିତ।
ପଵନାହତଵେଗାଭିରୂର୍ମିଭିର୍ଵିମଲେଽମ୍ଭସି। ପଙ୍କଜାନି ଵିରାଜନ୍ତେ ତାଡ୍ଯମାନାନି ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପବନରେ ଚଳିଥିବା ତରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକ ମାନେ ଚମକୁଛନ୍ତି।
ପଦ୍ମପତ୍ରଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ସତତଂ ପ୍ରିଯପଙ୍କଜାମ୍। ଅପଶ୍ଯତୋ ମେ ଵୈଦେହୀଂ ଜୀଵିତଂ ନାଭିରୋଚତେ
ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ବଡ଼ ଆଖି ଓ ସଦା ପ୍ରିୟ ମନ୍ଦାର ପରି ମୃଦୁ ମୁହଁ ଥିବା ମୋର ଭାରି ପ୍ରିୟ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିବାରୁ, ମୋତେ ଏହି ଜୀବନ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ।
ଅହୋ କାମସ୍ଯ ଵାମତ୍ଵଂ ଯୋ ଗତାମପି ଦୁର୍ଲଭାମ୍। ସ୍ମାରଯିଷ୍ଯତି କଲ୍ଯାଣୀଂ କଲ୍ଯାଣତରଵାଦିନୀମ୍
ହାଁ, କାମନା କେତେ ଅଜଗା ଅଟପଟ! ଯେଉଁ ମହିଳା ଚାଲିଗଲେ ଓ ଏବେ ମିଳିବା ଦୁର୍ଲଭ, ସେଇ ମଙ୍ଗଳମୟୀ, ମଧୁର ମନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ମୋତେ ଏହି ମନ ଏଉଁବେଳେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଉଛି।
ଶକ୍ଯୋ ଧାରଯିତୁଂ କାମୋ ଭଵେଦଭ୍ଯାଗତୋ ମଯା। ଯଦି ଭୂଯୋ ଵସନ୍ତୋ ମାଂ ନ ହନ୍ଯାତ୍ ପୁଷ୍ପିତଦ୍ରୁମଃ
ଯଦି ବସନ୍ତ ଋତୁ ତାହାର ଫୁଲେଇଥିବା ଗଛମାନେ ସହିତ ମୋତେ ପୁଣି ଦୁଃଖ ଦେଇ ନମାରେ, ତେବେ ଏହି କାମନାକୁ କିଛି ଦିନ ମୁଁ ସହିପାରିଥାନ୍ତି।
ଯାନି ସ୍ମ ରମଣୀଯାନି ତଯା ସହ ଭଵନ୍ତି ମେ। ତାନ୍ଯେଵାରମଣୀଯାନି ଜାଯନ୍ତେ ମେ ତଯା ଵିନା
ଯେଉଁ ସବୁ କଥା ତାଙ୍କ ସହ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁଥିଲା, ସେଇ ସବୁ ଏବେ ତାଙ୍କ ବିନା ମୋ ପାଇଁ ଅନନ୍ଦହୀନ ହୋଇଯାଇଛି।
ପଦ୍ମକୋଶପଲାଶାନି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦୃଷ୍ଟିର୍ହି ମନ୍ଯତେ। ସୀତାଯା ନେତ୍ରକୋଶାଭ୍ଯାଂ ସଦୃଶାନୀତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ପଦ୍ମକୋଷ ଓ ପତ୍ରକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ, କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୋତେ ସୀତାଙ୍କର ଆଖି ପରି ଲାଗେ।
ପଦ୍ମକେସରସଂସୃଷ୍ଟୋ ଵୃକ୍ଷାନ୍ତରଵିନିଃସୃତଃ। ନିଃଶ୍ଵାସ ଇଵ ସୀତାଯା ଵାତି ଵାଯୁର୍ମନୋହରଃ
ପଦ୍ମର ଗନ୍ଧ ମିଶିଥିବା ଏହି ମନୋହର ପବନ, ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବହୁଚି, ସୀତାଙ୍କର ନିଶ୍ୱାସ ପରି ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଛି।
ସୌମିତ୍ରେ ପଶ୍ଯ ପମ୍ପାଯା ଦକ୍ଷିଣେ ଗିରିସାନୁଷୁ। ପୁଷ୍ପିତାଂ କର୍ଣିକାରସ୍ଯ ଯଷ୍ଟିଂ ପରମଶୋଭିତାମ୍
ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଦେଖ, ପମ୍ପା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପାହାଡ଼ ଉପରେ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛର ଫୁଲେଇଥିବା ଶାଖା କେତେ ଶୋଭା ପାଉଛି।
ଅଧିକଂ ଶୈଲରାଜୋଽଯଂ ଧାତୁଭିସ୍ତୁ ଵିଭୂଷିତଃ। ଵିଚିତ୍ରଂ ସୃଜତେ ରେଣୁଂ ଵାଯୁଵେଗଵିଘଟ୍ଟିତମ୍
ଏହି ପାହାଡ଼ରାଜା ରଙ୍ଗିନ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ, ବାତାସରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଅନେକ ରଙ୍ଗର ଧୂଳି ଚାରିପାଖରେ ଛଡ଼ାଉଛି।
ଗିରିପ୍ରସ୍ଥାସ୍ତୁ ସୌମିତ୍ରେ ସର୍ଵତଃ ସମ୍ପ୍ରପୁଷ୍ପିତୈଃ। ନିଷ୍ପତ୍ରୈଃ ସର୍ଵତୋ ରମ୍ଯୈଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତା ଇଵ କିଂଶୁକୈଃ
ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ପାହାଡ଼ର ଢାଳ ଚାରିଦିଗରେ ପୁଷ୍ପିତ, ପତ୍ରହୀନ ଓ ଅତି ରମଣୀୟ କିଂଶୁକ ଗଛରେ ଆଗୁନି ପରି ଜଳିଉଛି।
ପମ୍ପାତୀରରୁହାଶ୍ଚେମେ ସଂସିକ୍ତା ମଧୁଗନ୍ଧିନଃ। ମାଲତୀମଲ୍ଲିକାପଦ୍ମକରଵୀରାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ
ପମ୍ପା ତଟରେ ଥିବା ଗଛମାନେ ମଧୁର ଗନ୍ଧରେ ଭିଜିଯାଇଛି—ମାଲତୀ, ମଲ୍ଲିକା, ପଦ୍ମ ଓ କରବୀର ଫୁଲେଇ ରହିଛି।
କେତକ୍ଯଃ ସିନ୍ଦୁଵାରାଶ୍ଚ ଵାସନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ସୁପୁଷ୍ପିତାଃ। ମାଧଵ୍ଯୋ ଗନ୍ଧପୂର୍ଣାଶ୍ଚ କୁନ୍ଦଗୁଲ୍ମାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
କେତକୀ, ସିନ୍ଦୁବାର, ବସନ୍ତର ଫୁଲ ଓ ଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଧବୀ ଲତା, ସମସ୍ତ କୁନ୍ଦ ଝାଡ଼ ଚାରିପାଖରେ ଫୁଲେଇଛି।
ଚିରିବିଲ୍ଵା ମଧୂକାଶ୍ଚ ଵଞ୍ଜୁଲା ବକୁଲାସ୍ତଥା। ଚମ୍ପକାସ୍ତିଲକାଶ୍ଚୈଵ ନାଗଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ
ଚିରିବିଲ୍ବ, ମଧୂକ, ବଞ୍ଜୁଳ, ବକୁଳ, ଚମ୍ପକ, ତିଳକ ଓ ନାଗ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ସବୁଠାରେ ଫୁଲେଇଛି।
ପଦ୍ମକାଶ୍ଚୈଵ ଶୋଭନ୍ତେ ନୀଲାଶୋକାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ। ଲୋଧ୍ରାଶ୍ଚ ଗିରିପୃଷ୍ଠେଷୁ ସିଂହକେସରପିଞ୍ଜରାଃ
ପଦ୍ମକ ଗଛ ଶୋଭା ପାଉଛି, ନୀଳ ଫୁଲ ଥିବା ଅଶୋକ ଗଛ ଫୁଲେଇଛି; ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ ସିଂହର କେଶ ପରି ହଳଦିଆ ଲୋଧ୍ର ଗଛ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି।
ଅଙ୍କୋଲାଶ୍ଚ କୁରଣ୍ଟାଶ୍ଚ ଚୂର୍ଣକାଃ ପାରିଭଦ୍ରକାଃ। ଚୂତାଃ ପାଟଲଯଶ୍ଚାପି କୋଵିଦାରାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ
ଅଙ୍କୋଳ, କୁରଣ୍ଟ, ଚୂର୍ଣ୍ଣକ, ପାରିଭଦ୍ର, ଆମ୍ବ, ପାଟଳ ଓ କୋବିଦାର ଗଛମାନେ ସବୁଠାରେ ଫୁଲେଇଛି।
ମୁଚୁକୁନ୍ଦାର୍ଜୁନାଶ୍ଚୈଵ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଗିରିସାନୁଷୁ। କେତକୋଦ୍ଦାଲକାଶ୍ଚୈଵ ଶିରୀଷାଃ ଶିଂଶପା ଧଵାଃ
ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଦେଖାଯାଉଛି, ସହିତ କେତକୀ, ଉଦାଳ, ଶିରୀଷ, ଶିଂଶପା ଓ ଧବ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଫୁଲେଇଛି।
ଶାଲ୍ମଲ୍ଯଃ କିଂଶୁକାଶ୍ଚୈଵ ରକ୍ତାଃ କୁରବକାସ୍ତଥା। ତିନିଶା ନକ୍ତମାଲାଶ୍ଚ ଚନ୍ଦନାଃ ସ୍ଯନ୍ଦନାସ୍ତଥା
ଶାଲମଳି, କିଂଶୁକ ଓ ଲାଲ କୁରବକ ଗଛ, ତିନିଶ, ନକ୍ତମାଳା, ଚନ୍ଦନ ଓ ସ୍ୟନ୍ଦନ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି।
ହିନ୍ତାଲାସ୍ତିଲକାଶ୍ଚୈଵ ନାଗଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ। ପୁଷ୍ପିତାନ୍ ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରାଭିର୍ଲତାଭିଃ ପରିଵେଷ୍ଟିତାନ୍
ହିନ୍ତାଳ, ତିଳକ ଓ ନାଗ ଗଛ ଫୁଲେଇଛି, ଫୁଲ ଥିବା ଲତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛି।
ଦ୍ରୁମାନ୍ ପଶ୍ଯେହ ସୌମିତ୍ରେ ପମ୍ପାଯା ରୁଚିରାନ୍ ବହୂନ୍। ଵାତଵିକ୍ଷିପ୍ତଵିଟପାନ୍ ଯଥାସନ୍ନାନ୍ ଦ୍ରୁମାନିମାନ୍
ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଏଠାରେ ପମ୍ପାର ଅନେକ ରୂପସୀ ଗଛମାନେ, ବାତାସରେ ଡାଳ ହଲୁଚି, ଏକାଠି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଲତାଃ ସମନୁଵର୍ତନ୍ତେ ମତ୍ତା ଇଵ ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ। ପାଦପାତ୍ ପାଦପଂ ଗଚ୍ଛନ୍ ଶୈଲାଚ୍ଛୈଲଂ ଵନାଦ୍ ଵନମ୍
ଲତାମାନେ ମଦମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀମାନଙ୍କ ପରି ଗଛରୁ ଗଛ, ପାହାଡ଼ରୁ ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲରୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି।
ଵାତି ନୈକରସାସ୍ଵାଦସମ୍ମୋଦିତ ଇଵାନିଲଃ। କେଚିତ୍ ପର୍ଯାପ୍ତକୁସୁମାଃ ପାଦପା ମଧୁଗନ୍ଧିନଃ
ଏଠାରେ ବାତାସ ଅନେକ ପୁଷ୍ପର ସୁଗନ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ବହୁଛି; କିଛି ଗଛ ମଧୁର ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା ପୁଷ୍ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
କେଚିନ୍ମୁକୁଲସଂଵୀତାଃ ଶ୍ଯାମଵର୍ଣା ଇଵାବଭୁଃ। ଇଦଂ ମୃଷ୍ଟମିଦଂ ସ୍ଵାଦୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲମିଦମିତ୍ଯପି
କିଛି ଗଛ କୁଳିରେ ଢାକାଯାଇଛି, ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଉଛି; 'ଏହା ତାଜା, ଏହା ମିଠା, ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲିଛି' ବୋଲି କହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ।
ରାଗରକ୍ତୋ ମଧୁକରଃ କୁସୁମେଷ୍ଵେଵ ଲୀଯତେ। ନିଲୀଯ ପୁନରୁତ୍ପତ୍ଯ ସହସାନ୍ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛତି। ମଧୁଲୁବ୍ଧୋ ମଧୁକରଃ ପମ୍ପାତୀରଦ୍ରୁମେଷ୍ଵସୌ
ମଧୁର ଆକର୍ଷଣରେ ମତ ମଧୁମକୁଣ୍ଡ ଫୁଲ ଭିତରେ ଲୁଚିଯାଏ, ପୁଣି ହଠାତ୍ ଅନ୍ୟଠାରେ ଉଡ଼ିଯାଏ; ଏହି ମଧୁ ଲୋଭୀ ମଧୁମକୁଣ୍ଡ ପମ୍ପା ନଦୀ କୂଳର ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଛି।
ଇଯଂ କୁସୁମସଂଘାତୈରୁପସ୍ତୀର୍ଣା ସୁଖାକୃତା। ସ୍ଵଯଂ ନିପତିତୈର୍ଭୂମିଃ ଶଯନପ୍ରସ୍ତରୈରିଵ
ଏହି ଭୂମି ନିଜେଇ ପଡ଼ିଥିବା ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ଛାଡ଼ାଯାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖଦାୟକ ଲାଗୁଛି, ଯେପରି ଶିଲାଶଯ୍ୟା ପିଛି ପିଛି ରହିଛି।
ଵିଵିଧା ଵିଵିଧୈଃ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତୈରେଵ ନଗସାନୁଷୁ। ଵିସ୍ତୀର୍ଣାଃ ପୀତରକ୍ତାଭାଃ ସୌମିତ୍ରେ ପ୍ରସ୍ତରାଃ କୃତାଃ
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ସେହି ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ପଥରମାନେ ସୁନା ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଚଉଡ଼ା ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।