ତସ୍ମାନ୍ନୃତ୍ଯତି ରମ୍ଯେଷୁ ଵନେଷୁ ସହ କାନ୍ତଯା। ମମ ତ୍ଵଯଂ ଵିନା ଵାସଃ ପୁଷ୍ପମାସେ ସୁଦୁଃସହଃ
ସେ ତେଣୁ ଏହି ମନୋହର ଅରଣ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସହ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଇଁ, ଏହି ପୁଷ୍ପମାସରେ ସୀତା ବିନା ବାସ କରିବା ଅସହ୍ୟ।
ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଂରାଗସ୍ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତେଷ୍ଵପି। ଯଦେଷା ଶିଖିନୀ କାମାଦ୍ ଭର୍ତାରମଭିଵର୍ତତେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ପ୍ରେମ ଆସକ୍ତି ପଶୁପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି ଶିଖିନୀ ଚାହାଣାରୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଯାଉଛି।
ମମାପ୍ଯେଵଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ଜାନକୀ ଜାତସମ୍ଭ୍ରମା। ମଦନେନାଭିଵର୍ତେତ ଯଦି ନାପହୃତା ଭଵେତ୍
ମୋ ଚଉଡ଼ିଆଁ ଆଖି ଥିବା ଜାନକୀ ଯଦି ହରାଯାଇନଥାନ୍ତି, ସେମଧ୍ୟ ପ୍ରେମରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହୋଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥାନ୍ତି।
ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୁଷ୍ପାଣି ନିଷ୍ଫଲାନି ଭଵନ୍ତି ମେ। ପୁଷ୍ପଭାରସମୃଦ୍ଧାନାଂ ଵନାନାଂ ଶିଶିରାତ୍ଯଯେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ଏହି ପୁଷ୍ପମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଅର୍ଥହୀନ। ଶିଶିର ଶେଷରେ ଅରଣ୍ୟ ପୁଷ୍ପରେ ଭରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ପାଇଁ କିଛି ନାହିଁ।
ରୁଚିରାଣ୍ଯପି ପୁଷ୍ପାଣି ପାଦପାନାମତିଶ୍ରିଯା। ନିଷ୍ଫଲାନି ମହୀଂ ଯାନ୍ତି ସମଂ ମଧୁକରୋତ୍କରୈଃ
ଗଛମାନଙ୍କ ମନୋହର ପୁଷ୍ପମାନେ ଯେପରି ଶୋଭା ଥାଉ, ତଥାପି ସେମାନେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଦଳ ସହିତ ଅର୍ଥହୀନ ଭାବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି।
ନଦନ୍ତି କାମଂ ଶକୁନା ମୁଦିତାଃ ସଙ୍ଘଶଃ କଲମ୍। ଆହ୍ଵଯନ୍ତ ଇଵାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ କାମୋନ୍ମାଦକରା ମମ
ପକ୍ଷୀମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଆନନ୍ଦରେ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଡାକୁଥିବା ପରି। ସେମାନଙ୍କ ରବ ମୋର ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଛି।
ଵସନ୍ତୋ ଯଦି ତତ୍ରାପି ଯତ୍ର ମେ ଵସତି ପ୍ରିଯା। ନୂନଂ ପରଵଶା ସୀତା ସାପି ଶୋଚତ୍ଯହଂ ଯଥା
ଯଦି ବସନ୍ତ ଋତୁ ମୋ ପ୍ରିୟା ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ସେଠି ମଧ୍ୟ ଆସିଛି, ନିଶ୍ଚୟ ସୀତା ମଧ୍ୟ ମୋ ପରି ଅସହାୟ ହୋଇ ଦୁଃଖ କରୁଛନ୍ତି।
ନୂନଂ ନ ତୁ ଵସନ୍ତସ୍ତଂ ଦେଶଂ ସ୍ପୃଶତି ଯତ୍ର ସା। କଥଂ ହ୍ଯସିତପଦ୍ମାକ୍ଷୀ ଵର୍ତଯେତ୍ ସା ମଯା ଵିନା
ନିଶ୍ଚୟ, ବସନ୍ତ ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନରେ ପହଁଚିନାହିଁ। କାହିଁକିନା, କଳାପଦ୍ମ ନୟନ ଥିବା ସୀତା ମୋ ବିନା କିପରି ରହିପାରିବେ?
ଅଥଵା ଵର୍ତତେ ତତ୍ର ଵସନ୍ତୋ ଯତ୍ର ମେ ପ୍ରିଯା। କିଂ କରିଷ୍ଯତି ସୁଶ୍ରୋଣୀ ସା ତୁ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସିତା ପରୈଃ
ନହିଁଲେ, ଶାୟଦ୍ ମୋର ପ୍ରିୟା ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ବସନ୍ତ ଆସିଥିବ। ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ, ସେ ସୁନ୍ଦର କଟିବଳୀ କଣ କରିବେ?
ଶ୍ଯାମା ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷୀ ମୃଦୁଭାଷା ଚ ମେ ପ୍ରିଯା। ନୂନଂ ଵସନ୍ତମାସାଦ୍ଯ ପରିତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତି ଜୀଵିତମ୍
ମୋର ପ୍ରିୟା ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ, ମୃଦୁ କଥା କହୁଥିବା—ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବସନ୍ତ ଆସିଲେ ସେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବେ।
ଦୃଢଂ ହି ହୃଦଯେ ବୁଦ୍ଧିର୍ମମ ସମ୍ପରିଵର୍ତତେ। ନାଲଂ ଵର୍ତଯିତୁଂ ସୀତା ସାଧ୍ଵୀ ମଦ୍ଵିରହଂ ଗତା
ମୋ ହୃଦୟରେ ଏହି ଭାବ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଘୁରୁଛି—ସେ ସତୀ ସୀତା ମୋ ବିୟୋଗ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ମଯି ଭାଵୋ ହି ଵୈଦେହ୍ଯାସ୍ତତ୍ତ୍ଵତୋ ଵିନିଵେଶିତଃ। ମମାପି ଭାଵଃ ସୀତାଯାଂ ସର୍ଵଥା ଵିନିଵେଶିତଃ
ବୈଦେହୀଙ୍କର ସ୍ନେହ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭାବେ ମୋ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଅଛି; ମୋର ସ୍ନେହ ମଧ୍ୟ ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଏଷ ପୁଷ୍ପଵହୋ ଵାଯୁଃ ସୁଖସ୍ପର୍ଶୋ ହିମାଵହଃ। ତାଂ ଵିଚିନ୍ତଯତଃ କାନ୍ତାଂ ପାଵକପ୍ରତିମୋ ମମ
ଏହି ପୁଷ୍ପରେ ଭରିଥିବା ଶିତଳ ମଧୁର ପବନ, ମୁଁ ମୋର ପ୍ରିୟାକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ମୋ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଲାଗୁଛି।
ସଦା ସୁଖମହଂ ମନ୍ଯେ ଯଂ ପୁରା ସହ ସୀତଯା। ମାରୁତଃ ସ ଵିନା ସୀତାଂ ଶୋକସଂଜନନୋ ମମ
ଯେ ପବନକୁ ଆଗରୁ ସୀତା ସହିତ ମୁଁ ସୁଖ ମନେ କରୁଥିଲି, ସେଇ ପବନ ଏବେ ସୀତା ବିନା ମୋ ପାଇଁ ଶୋକ ଆଣୁଛି।
ତାଂ ଵିନାଥ ଵିହଙ୍ଗୋଽସୌ ପକ୍ଷୀ ପ୍ରଣଦିତସ୍ତଦା। ଵାଯସଃ ପାଦପଗତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟମଭିକୂଜତି
ସେ ନଥିବାବେଳେ, ଗଛ ଉପରେ ବସିଥିବା କାଉଁ ଚିଡ଼ିଆ ଆନନ୍ଦରେ କୁହୁକୁହୁ କରୁଛି।
ଏଷ ଵୈ ତତ୍ର ଵୈଦେହ୍ଯା ଵିହଗଃ ପ୍ରତିହାରକଃ। ପକ୍ଷୀ ମାଂ ତୁ ଵିଶାଲାକ୍ଷ୍ଯାଃ ସମୀପମୁପନେଷ୍ଯତି
ସେଇ ଚିଡ଼ିଆ ବୈଦେହୀଙ୍କର ଦ୍ୱାରପାଳ ଭଳି; କିନ୍ତୁ ଏହି ପକ୍ଷୀ ମୋତେ ସେଇ ବିଶାଳନୟନୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇଯିବ।
ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଂନାଦଂ ଵନେ ମଦଵିଵର୍ଧନମ୍। ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରେଷୁ ଵୃକ୍ଷେଷୁ ଦ୍ଵିଜାନାମଵକୂଜତାମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଧ୍ୱନି ଶୃଙ୍ଗାରରେ ଭରିଯାଇଛି, ପୁଷ୍ପରେ ଭରିଥିବା ଗଛ ଉପରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଗାଇଉଛନ୍ତି।
ଵିକ୍ଷିପ୍ତାଂ ପଵନେନୈତାମସୌ ତିଲକମଞ୍ଜରୀମ୍। ଷଟ୍ପଦଃ ସହସାଭ୍ଯେତି ମଦୋଦ୍ଧୂତାମିଵ ପ୍ରିଯାମ୍
ପବନ ଏହି ତିଳ ମଞ୍ଜରୀକୁ ଉଡ଼ାଇଦେଉଛି; ମଧୁମକ୍ଷିକା ହଠାତ୍ ଆସିପଡ଼ୁଛି, ଯେପରି ଭାବରେ ପ୍ରିୟା ଆକୁଳ ହୋଇ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ।
କାମିନାମଯମତ୍ଯନ୍ତମଶୋକଃ ଶୋକଵର୍ଧନଃ। ସ୍ତବକୈଃ ପଵନୋତ୍କ୍ଷିପ୍ତୈସ୍ତର୍ଜଯନ୍ନିଵ ମାଂ ସ୍ଥିତଃ
ଏହି ଅଶୋକ ଗଛ, ଯାହା ପ୍ରେମିକମାନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଃଖ ବଢ଼ାଉଛି, ପବନରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ମଞ୍ଜରୀ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଭୟ ଦେଉଛି।
ଅମୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଚୂତାଃ କୁସୁମଶାଲିନଃ। ଵିଭ୍ରମୋତ୍ସିକ୍ତମନସଃ ସାଙ୍ଗରାଗା ନରା ଇଵ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ଏଠାରେ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଆମ୍ବ ଗଛଗୁଡ଼ିକ, ପବନର ଖେଳରେ ମନ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇଛି, ଯେପରି ଅଙ୍ଗରାଗ ଲଗାଇଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ଭାବରେ ଉତ୍ତେଜିତ।
ସୌମିତ୍ରେ ପଶ୍ଯ ପମ୍ପାଯାଶ୍ଚିତ୍ରାସୁ ଵନରାଜିଷୁ। କିଂନରା ନରଶାର୍ଦୂଲ ଵିଚରନ୍ତି ଯତସ୍ତତଃ
ସୁମିତ୍ରନନ୍ଦନ, ଦେଖ, ପମ୍ପାର ଅଦ୍ଭୁତ ଅରଣ୍ୟରେ କିନ୍ନରମାନେ ଏଠୁ ଶେଉଁଠାକୁ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଇମାନି ଶୁଭଗନ୍ଧୀନି ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସର୍ଵଶଃ। ନଲିନାନି ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ଜଲେ ତରୁଣସୂର୍ଯଵତ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ଏହି ସୁଗନ୍ଧିତ ଲୋଟସ ଫୁଲଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ସବୁଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି, ଯେପରି ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ।
ଏଷା ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲା ପଦ୍ମନୀଲୋତ୍ପଲାଯୁତା। ହଂସକାରଣ୍ଡଵାକୀର୍ଣା ପମ୍ପା ସୌଗନ୍ଧିକାଯୁତା
ଏହି ପମ୍ପା ନଦୀ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ, ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳୋତ୍ପଳରେ ଭରିଥିବା, ହଂସ ଓ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଯାଇଛି, ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ।
ଜଲେ ତରୁଣସୂର୍ଯାଭୈଃ ଷଟ୍ପଦାହତକେସରୈଃ। ପଙ୍କଜୈଃ ଶୋଭତେ ପମ୍ପା ସମନ୍ତାଦଭିସଂଵୃତା
ପମ୍ପା ଚାରିପାଖରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭା ପାଉଛି, ଯେଉଁପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକର କେଶର ମଧୁମକ୍ଷିକା ଦ୍ୱାରା ଛୁଇଁଯାଉଛି, ଜଳରେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଚକ୍ରଵାକଯୁତା ନିତ୍ଯଂ ଚିତ୍ରପ୍ରସ୍ଥଵନାନ୍ତରା। ମାତଙ୍ଗମୃଗଯୂଥୈଶ୍ଚ ଶୋଭତେ ସଲିଲାର୍ଥିଭିଃ
ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପାହାଡ଼ ଢାଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଦିନ ଭରିଯାଇଥିବା, ପମ୍ପା ଜଳ ଖୋଜୁଥିବା ହାତୀ ଓ ମୃଗ ଦଳରେ ଶୋଭିତ।
ପଵନାହତଵେଗାଭିରୂର୍ମିଭିର୍ଵିମଲେଽମ୍ଭସି। ପଙ୍କଜାନି ଵିରାଜନ୍ତେ ତାଡ୍ଯମାନାନି ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପବନରେ ଚଳିଥିବା ତରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକ ମାନେ ଚମକୁଛନ୍ତି।
ପଦ୍ମପତ୍ରଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ସତତଂ ପ୍ରିଯପଙ୍କଜାମ୍। ଅପଶ୍ଯତୋ ମେ ଵୈଦେହୀଂ ଜୀଵିତଂ ନାଭିରୋଚତେ
ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ବଡ଼ ଆଖି ଓ ସଦା ପ୍ରିୟ ମନ୍ଦାର ପରି ମୃଦୁ ମୁହଁ ଥିବା ମୋର ଭାରି ପ୍ରିୟ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିବାରୁ, ମୋତେ ଏହି ଜୀବନ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ।
ଅହୋ କାମସ୍ଯ ଵାମତ୍ଵଂ ଯୋ ଗତାମପି ଦୁର୍ଲଭାମ୍। ସ୍ମାରଯିଷ୍ଯତି କଲ୍ଯାଣୀଂ କଲ୍ଯାଣତରଵାଦିନୀମ୍
ହାଁ, କାମନା କେତେ ଅଜଗା ଅଟପଟ! ଯେଉଁ ମହିଳା ଚାଲିଗଲେ ଓ ଏବେ ମିଳିବା ଦୁର୍ଲଭ, ସେଇ ମଙ୍ଗଳମୟୀ, ମଧୁର ମନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ମୋତେ ଏହି ମନ ଏଉଁବେଳେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଉଛି।
ଶକ୍ଯୋ ଧାରଯିତୁଂ କାମୋ ଭଵେଦଭ୍ଯାଗତୋ ମଯା। ଯଦି ଭୂଯୋ ଵସନ୍ତୋ ମାଂ ନ ହନ୍ଯାତ୍ ପୁଷ୍ପିତଦ୍ରୁମଃ
ଯଦି ବସନ୍ତ ଋତୁ ତାହାର ଫୁଲେଇଥିବା ଗଛମାନେ ସହିତ ମୋତେ ପୁଣି ଦୁଃଖ ଦେଇ ନମାରେ, ତେବେ ଏହି କାମନାକୁ କିଛି ଦିନ ମୁଁ ସହିପାରିଥାନ୍ତି।
ଯାନି ସ୍ମ ରମଣୀଯାନି ତଯା ସହ ଭଵନ୍ତି ମେ। ତାନ୍ଯେଵାରମଣୀଯାନି ଜାଯନ୍ତେ ମେ ତଯା ଵିନା
ଯେଉଁ ସବୁ କଥା ତାଙ୍କ ସହ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁଥିଲା, ସେଇ ସବୁ ଏବେ ତାଙ୍କ ବିନା ମୋ ପାଇଁ ଅନନ୍ଦହୀନ ହୋଇଯାଇଛି।