ଜପତସ୍ତୁ ମୁନେସ୍ତସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ଉପତସ୍ଥୁର୍ମହାର୍ହାଣି ସର୍ଵାଣ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ରାଘଵମ୍ ॥୧-୨୭-
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ରାଘବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଗଲେ।
ଊଚୁଶ୍ଚ ମୁଦିତା ରାମଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯସ୍ତଦା । ଇମେ ଚ ପରମୋଦାର କିଂକରାସ୍ତଵ ରାଘଵ ॥୧-୨୭-
ସେଇ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ରାଘବ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମର ଭକ୍ତିଶୀଳ ଦାସ।'
ଯଦ୍ଯଦିଚ୍ଛସି ଭଦ୍ରଂ ତେ ତତ୍ସର୍ଵଂ କରଵାମ ଵୈ । ତତୋ ରାମଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ତୈରିତ୍ଯୁକ୍ତୋ ମହାବଲୈଃ ॥୧-୨୭-
'ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ତାହା ସବୁ ଭଲ ହେଉ। ଆମେ ସେସବୁ କାମ କରିଦେବୁ,' ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସେଠି ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ଏହିପରି କହିଲେ। ତାପରେ ରାମଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲା।
ତତଃ ପ୍ରୀତମନା ରାମୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମହାମୁନିମ୍। ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମହାତେଜା ଗମନାଯୋପଚକ୍ରମେ ॥୧-୨୭-
ତାପରେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ହୃଦୟ ସହିତ ରାମ, ତେଜସ୍ୱୀ ରୂପେ, ବଡ଼ ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
thumb|ଅଷ୍ଟାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶୁଣ, ଏହା ହେଉଛି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଅଠାଇଶତମ ସର୍ଗ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତତୋଽସ୍ତ୍ରାଣି ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନଃ ଶୁଚିଃ । ଗଚ୍ଛନ୍ନେଵ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ॥୧-୨୮-
ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶୁଭ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦିତ ମୁହଁରେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଚଳିବା ସମୟରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗୃହୀତାସ୍ତ୍ରୋଽସ୍ମି ଭଗଵନ୍ ଦୁରାଧର୍ଷଃ ସୁରୈରପି । ଅସ୍ତ୍ରାଣାଂ ତ୍ଵହମିଚ୍ଛାମି ସଂହାରାନ୍ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵ ॥୧-୨୮-
'ଭଗବନ, ମୁଁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ପାଇଛି, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ମୁଁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି ନିବାରଣ କରିବି, ସେ ଉପାୟ ଶିଖିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵତି କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାତପାଃ । ସଂହାରାନ୍ ଵ୍ଯାଜହାରାଥ ଧୃତିମାନ୍ ସୁଵ୍ରତଃ ଶୁଚିଃ ॥୧-୨୮-
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଏପରି କହିବା ପରେ, ମହାତପସ୍ବୀ, ଧୃଢ଼ ଓ ପବିତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶିଖାଇଦେଲେ।
ସତ୍ଯଵନ୍ତଂ ସତ୍ଯକୀର୍ତିଂ ଧୃଷ୍ଟଂ ରଭସମେଵ ଚ । ପ୍ରତିହାରତରଂ ନାମ ପରାଙ୍ମୁଖମଵାଙ୍ମୁଖମ୍ ॥୧-୨୮-
ସେ ସତ୍ୟବନ୍ତ, ସତ୍ୟକୀର୍ତ୍ତି, ଧୃଷ୍ଟ, ରଭସ, ପ୍ରତିହାରତର ଏବଂ ମୁହଁ ଦେଇ ଓ ପିଛୁ ହଟିବା ଉପାୟ ଶିଖାଇଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ଯାଲକ୍ଷ୍ଯାଵିମୌ ଚୈଵ ଦୃଢନାଭସୁନାଭକୌ । ଦଶାକ୍ଷଶତଵକ୍ତ୍ରୌ ଚ ଦଶଶୀର୍ଷଶତୋଦରୌ ॥୧-୨୮-
ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଅଲକ୍ଷ୍ୟ, ଦୃଢ଼ନାଭ ଓ ସୁନାଭକ, ଦଶାକ୍ଷ ଓ ଶତବକ୍ତ୍ର, ଦଶଶୀର୍ଷ ଓ ଶତୋଦର ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିଖାଇଲେ।
ପଦ୍ମନାଭମହାନାଭୌ ଦୁନ୍ଦୁନାଭସୁନାଭକୌ । ଜ୍ଯୋତିଷଂ ଶକୁନଂ ଚୈଵ ନୈରାସ୍ଯଵିମଲାଵୁଭୌ ॥୧-୨୮-
ସେ ପଦ୍ମନାଭ, ମହାନାଭ, ଦୁନ୍ଦୁନାଭ, ସୁନାଭକ, ଜ୍ୟୋତିଷ, ଶକୁନ, ନୈରାସ୍ୟ ଓ ବିମଳ ଦୁଇଝଣ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଶିଖାଇଲେ।
ଯୌଗନ୍ଧରଵିନିଦ୍ରୌ ଚ ଦୈତ୍ଯପ୍ରମଥନୌ ତଥା । ଶୁଚିବାହୁର୍ମହାବାହୁର୍ନିଷ୍କଲିର୍ଵିରୁଚସ୍ତଥା । ସାର୍ଚିର୍ମାଲୀ ଧୃତିମାଲୀ ଵୃତ୍ତିମାନ୍ ରୁଚିରସ୍ତଥା ॥୧-୨୮-
ସେ ଯୌଗନ୍ଧର, ବିନିଦ୍ର, ଦାନବ ନାଶକ, ଶୁଚିବାହୁ, ମହାବାହୁ, ନିଷ୍କଳି, ବିରୁଚ, ସାର୍ଚ୍ଚିର୍ମାଳୀ, ଧୃତିମାଳୀ, ବୃତ୍ତିମାନ୍ ଓ ରୁଚିର ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିଖାଇଲେ।
ପିତ୍ର୍ଯଃ ସୌମନସଶ୍ଚୈଵ ଵିଧୂତମକରାଵୁଭୌ । ପରଵୀରଂ ରତିଂ ଚୈଵ ଧନଧାନ୍ଯୌ ଚ ରାଘଵ ॥୧-୨୮-
ସେ ପିତ୍ରିୟ, ସୌମନସ, ଦୁଇଜଣ ବିଧୂତମକର, ପରବୀର, ରତି ଓ ଧନଧାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଲେ।
କାମରୂପଂ କାମରୁଚିଂ ମୋହମାଵରଣଂ ତଥା । ଜୃମ୍ଭକଂ ସର୍ଵନାଭଂ ଚ ପନ୍ଥନଵରୁଣୌ ତଥା ॥୧-୨୮-
ସେ କାମରୂପ, କାମରୁଚି, ମୋହମାବରଣ, ଜୃମ୍ଭକ, ସର୍ବନାଭ ଓ ପନ୍ଥନବରୁଣ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିଖାଇଲେ।
କୃଶାଶ୍ଵତନଯାନ୍ ରାମ ଭାସ୍ଵରାନ୍ କାମରୂପିଣଃ । ପ୍ରତୀଚ୍ଛ ମମ ଭଦ୍ରଂ ତେ ପାତ୍ରଭୂତୋଽସି ରାଘଵ ॥୧-୨୮-
ହେ ରାମ, ମୋ ଠାରୁ କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ରୂପ ବଦଳାଇପାରୁଥିବା ପୁଅମାନେ ଗ୍ରହଣ କର। ତୁମେ ଏହା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଭଲ ହେଉ।
ବାଢମିତ୍ଯେଵ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା । ଦିଵ୍ଯଭାସ୍ଵରଦେହାଶ୍ଚ ମୂର୍ତିମନ୍ତଃ ସୁଖପ୍ରଦାଃ ॥୧-୨୮-
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଆନ୍ତରିକ ଆନନ୍ଦ ସହିତ 'ନିଶ୍ଚୟ' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଦିବ୍ୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଦେହଧାରୀ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ଦେଖାଦେଲେ ଏବଂ ସୁଖ ଦେଲେ।
କେଚିଦଙ୍ଗାରସଦୃଶାଃ କେଚିଦ୍ ଧୂମୋପମାସ୍ତଥା । ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କସଦୃଶାଃ କେଚିତ୍ ପ୍ରହ୍ଵାଞ୍ଜଲିପୁଟାସ୍ତଥା ॥୧-୨୮-
କିଛି ଅସ୍ତ୍ର ଅଙ୍ଗାର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, କିଛି ଧୂଆଁ ପରି, କିଛି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଆଉ କିଛି ହାତ ଜୋଡ଼ି ନମ୍ରତାରେ ଦାଁଡ଼ିଥିଲେ।
ରାମଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଭୂତ୍ଵାବ୍ରୁଵନ୍ ମଧୁରଭାଷିଣଃ । ଇମେ ସ୍ମ ନରଶାର୍ଦୂଲ ଶାଧି କିଂ କରଵାମ ତେ ॥୧-୨୮-
ସେମାନେ ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କୁ ମଧୁର କଥାରେ କହିଲେ, "ମୁଁମାନେ ଏଠାରେ ଅଛୁ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ, ଆମେ ତୁମ ପାଇଁ କଣ କରିବୁ?"
ଗମ୍ଯତାମିତି ତାନାହ ଯଥେଷ୍ଟଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ମାନସାଃ କାର୍ଯକାଲେଷୁ ସାହାଯ୍ଯଂ ମେ କରିଷ୍ଯଥ ॥୧-୨୮-
ତେବେ ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଅ; ଯେତେବେଳେ ଆମକୁ ଆବଶ୍ୟକ ପଡିବ, ସେତେବେଳେ ମନରେ ମୋତେ ସହଯୋଗ କରିବ।"
ଅଥ ତେ ରାମମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ କୃତ୍ଵା ଚାପି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ । ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି କାକୁତ୍ସ୍ଥମୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍ ॥୧-୨୮-
ତାପରେ ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ "ଏମିତି ହେଉ" ବୋଲି କହି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
ସ ଚ ତାନ୍ ରାଘଵୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମହାମୁନିମ୍ । ଗଚ୍ଛନ୍ନେଵାଥ ମଧୁରଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥୧-୨୮-
ଏହିପରେ ରାଘବ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଚାଲିଯାଉଥିବାବେଳେ ମଧୁର ଓ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ।
କିମେତନ୍ମେଘସଂକାଶଂ ପର୍ଵତସ୍ଯାଵିଦୂରତଃ । ଵୃକ୍ଷଖଣ୍ଡମିତୋ ଭାତି ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ ॥୧-୨୮-
ହେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ସେଇ ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ମେଘ ଭଳି ଅନ୍ଧାରା ଯେଉଁ ଗଛମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ ଦେଖାଯାଉଛି, ଏହା କ'ଣ? ଏହାକୁ ଦେଖି ମୋର ବଡ଼ ଆଗ୍ରହ ହେଉଛି।
ଦର୍ଶନୀଯଂ ମୃଗାକୀର୍ଣଂ ମନୋହରମତୀଵ ଚ । ନାନାପ୍ରକାରୈଃ ଶକୁନୈର୍ଵଲ୍ଗୁଭାଷୈରଲଙ୍କୃତମ୍ ॥୧-୨୮-
ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ମୃଗମାନେ ଘିରିଛନ୍ତି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧୁର କୁହୁକିରେ ଶୋଭିତ।
ନିଃସୃତାଃସ୍ମୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କାନ୍ତାରାଦ୍ ରୋମହର୍ଷଣାତ୍ । ଅନଯା ତ୍ଵଵଗଚ୍ଛାମି ଦେଶସ୍ଯ ସୁଖଵତ୍ତଯା ॥୧-୨୮-
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଏହି ଦୁର୍ଗମ ଅଟବାରୁ ବାହାରିଛୁ, ଯାହା ଦେଖି ଦେହ କଟକଟି ହେଉଥିଲା; ଏହା ଦେଖି ଏହି ଦେଶର ସୁଖଦ ହେବାକୁ ବୁଝିପାରୁଛି।
ସର୍ଵଂ ମେ ଶଂସ ଭଗଵନ୍ କସ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ତ୍ଵିଦମ୍ । ସଂପ୍ରାପ୍ତା ଯତ୍ର ତେ ପାପା ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନା ଦୁଷ୍ଟଚାରିଣଃ ॥୧-୨୮-
ହେ ଭଗବନ୍, ଏହା କାହାର ଆଶ୍ରମ? ସେଠାରେ ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟ, ପାପୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟାଚାରିତ ହେଲେ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କହ।
ତଵ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିଘ୍ନାଯ ଦୁରାତ୍ମାନୋ ମହାମୁନେ । ଭଗଵଂସ୍ତସ୍ଯ କୋ ଦେଶଃ ସା ଯତ୍ର ତଵ ଯାଜ୍ଞିକୀ ॥୧-୨୮-
ହେ ମହାମୁନି, ତୁମର ଯଜ୍ଞ ବାଧା ପାଇଁ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତିମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ; ଭଗବନ୍, ତୁମର ଯଜ୍ଞ କେଉଁଠି ହୁଏ, ସେଇ ସ୍ଥାନ କ'ଣ?
thumb|ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଉଣତିସ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣ।
ଅଥ ତସ୍ଯାପ୍ରମେଯସ୍ଯ ଵଚନଂ ପରିପୃଚ୍ଛତଃ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାତେଜା ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ ॥୧-୨୯-
ତାପରେ, ସେ ଅପାର ବିଷୟରେ ପଚାରିବା ସମୟରେ, ତେଜସ୍ୱୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଇହ ରାମ ମହାବାହୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵନମସ୍କୃତଃ । ଵର୍ଷାଣି ସୁବହୂନୀହ ତଥା ଯୁଗଶତାନି ଚ ॥୧-୨୯-
ଏଠି, ହେ ମହାବାହୁ ରାମ, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ବହୁ ବର୍ଷ ଏବଂ ଶତାଧିକ ଯୁଗ ଅତିବାହିତ କରିଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରାମ କଶ୍ଯପୋଗ୍ନିସମପ୍ରଭଃ । ଅଦିତ୍ଯା ସହିତୋ ରାମ ଦୀପ୍ଯମାନ ଇଵୌଜସା ॥୧-୨୯-
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହେ ରାମ, ଅଗ୍ନି ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ କଶ୍ୟପ ଏବଂ ଅଦିତି ସହିତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ।