ସୁପୁଷ୍ପିତାଂସ୍ତୁ ପଶ୍ଯୈତାନ୍ କର୍ଣିକାରାନ୍ ସମନ୍ତତଃ। ହାଟକପ୍ରତିସଂଛନ୍ନାନ୍ ନରାନ୍ ପୀତାମ୍ବରାନିଵ
ଦେଖ, ଚାରିପାଖରେ ସୁନ୍ଦର ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛମାନେ, ସୁନାରେ ଢାକା, ପୀତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ମଣିଷମାନଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଅଯଂ ଵସନ୍ତଃ ସୌମିତ୍ରେ ନାନାଵିହଗନାଦିତଃ। ସୀତଯା ଵିପ୍ରହୀଣସ୍ଯ ଶୋକସଂଦୀପନୋ ମମ
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ବସନ୍ତ ଋତୁ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଡାକରେ ମୁଖରିତ, ସୀତା ବିନା ମୋ ଦୁଃଖକୁ ଅଧିକ ଭଡ଼ାଉଛି।
ମାଂ ହି ଶୋକସମାକ୍ରାନ୍ତଂ ସଂତାପଯତି ମନ୍ମଥଃ। ହୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରଵଦମାନଶ୍ଚ ସମାହ୍ଵଯତି କୋକିଲଃ
ମୋ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଥିବାରୁ କାମ ମୋତେ ତପାଉଛି, ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ କୋଇଲୀ ଗାଇ ମୋତେ ଡାକୁଛି।
ଏଷ ଦାତ୍ଯୂହକୋ ହୃଷ୍ଟୋ ରମ୍ଯେ ମାଂ ଵନନିର୍ଝରେ। ପ୍ରଣଦନ୍ମନ୍ମଥାଵିଷ୍ଟଂ ଶୋଚଯିଷ୍ଯତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଆନନ୍ଦିତ କୋଇଲୀ ଏହି ସୁନ୍ଦର ଜଙ୍ଗଲ ଝରଣାକୂଳରେ ଡାକିବ, ଏବଂ କାମରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ମୋତେ ଦୁଃଖିତ କରିଦେବ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତସ୍ଯ ପୁରା ଶବ୍ଦମାଶ୍ରମସ୍ଥା ମମ ପ୍ରିଯା। ମାମାହୂଯ ପ୍ରମୁଦିତାଃ ପରମଂ ପ୍ରତ୍ଯନନ୍ଦତ
ଏହାର ଡାକ ପୂର୍ବେ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବାବେଳେ ମୋ ପ୍ରିୟା ଶୁଣି, ଆନନ୍ଦରେ ମୋତେ ଡାକିଥିଲେ ଓ ଅତି ଖୁସି ହୋଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ଵିଚିତ୍ରାଃ ପତଗା ନାନାରାଵଵିରାଵିଣଃ। ଵୃକ୍ଷଗୁଲ୍ମଲତାଃ ପଶ୍ଯ ସମ୍ପତନ୍ତି ସମନ୍ତତଃ
ଦେଖ, ଚାରିପାଖରେ ଗଛ, ଝାଡ଼ି ଓ ଲତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗୀତରେ ଭରିଯାଇଛି।
ଵିମିଶ୍ରା ଵିହଗାଃ ପୁଂଭିରାତ୍ମଵ୍ଯୂହାଭିନନ୍ଦିତାଃ। ଭୃଙ୍ଗରାଜପ୍ରମୁଦିତାଃ ସୌମିତ୍ରେ ମଧୁରସ୍ଵରାଃ
ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କର ସାଥୀମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି, ନିଜ ଦଳରେ ଆନନ୍ଦିତ, ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଭୃଙ୍ଗରାଜ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଖୁସି ଓ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଉଛନ୍ତି।
ଅସ୍ଯାଃ କୂଲେ ପ୍ରମୁଦିତାଃ ସଙ୍ଘଶଃ ଶକୁନାସ୍ତ୍ଵିହ। ଦାତ୍ଯୂହରତିଵିକ୍ରନ୍ଦୈଃ ପୁଂସ୍କୋକିଲରୁତୈରପି
ଏହି ନଦୀ କୂଳରେ ଦଳେ ଦଳେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଆନନ୍ଦିତ, କୋଇଲୀ ଓ ପୁରୁଷ କୋଇଲୀମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଡାକରେ ମୁଖରିତ।
ସ୍ଵନନ୍ତି ପାଦପାଶ୍ଚେମେ ମମାନଙ୍ଗପ୍ରଦୀପକାଃ। ଅଶୋକସ୍ତବକାଙ୍ଗାରଃ ଷଟ୍ପଦସ୍ଵନନିଃସ୍ଵନଃ
ଏହି ଗଛମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ମନରେ ପ୍ରେମର ଅଗ୍ନି ଜଗାଉଛନ୍ତି, ଗୁଞ୍ଜୁରି ଶବ୍ଦରେ ମୁଖରିତ—ଅଶୋକ ଗଛର ଗୁଛ ଅଗ୍ନିର ଅଙ୍ଗାର ପରି ଜଳୁଛି, ଏବଂ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜୁରି ଶବ୍ଦ ଚାରିପାଖରେ।
ମାଂ ହି ପଲ୍ଲଵତାମ୍ରାର୍ଚିର୍ଵସନ୍ତାଗ୍ନିଃ ପ୍ରଧକ୍ଷ୍ଯତି। ନହି ତାଂ ସୂକ୍ଷ୍ମପକ୍ଷ୍ମାକ୍ଷୀଂ ସୁକେଶୀଂ ମୃଦୁଭାଷିଣୀମ୍
ବସନ୍ତ ଋତୁର ନୂଆ ଗଛପତ୍ରର ଲାଲ ଆଲୋକରେ ମୋତେ ନିଶ୍ଚିତ ତପାଇଦେବ, କାରଣ ମୁଁ ସେଇ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପାଖୁଡ଼ି, ସୁନ୍ଦର କେଶ ଓ ମୃଦୁ କଥା କହୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ।
ଅପଶ୍ଯତୋ ମେ ସୌମିତ୍ରେ ଜୀଵିତେଽସ୍ତି ପ୍ରଯୋଜନମ୍। ଅଯଂ ହି ରୁଚିରସ୍ତସ୍ଯାଃ କାଲୋ ରୁଚିରକାନନଃ
ସୌମିତ୍ରି, ସେଉଁଠି ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖିଲେ ମୋ ଜୀବନରେ କୌଣସି ଅର୍ଥ ନାହିଁ। ଏହି ରୂପସ୍ୱରୂପ ଋତୁ ଓ ମନୋହର ଅରଣ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଥିଲା।
କୋକିଲାକୁଲସୀମାନ୍ତୋ ଦଯିତାଯା ମମାନଘ। ମନ୍ମଥାଯାସସମ୍ଭୂତୋ ଵସନ୍ତଗୁଣଵର୍ଧିତଃ
କୋକିଳାମାନେ ରବ କରୁଥିବା ଏହି ଅରଣ୍ୟ ମୋ ପ୍ରିୟା ପାଇଁ ଶୋଭିତ ହୋଇଛି, ନିର୍ମଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ପ୍ରେମ ଆକାଂକ୍ଷାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ବସନ୍ତ ଋତୁର ଗୁଣ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ୁଛି।
ଅଯଂ ମାଂ ଧକ୍ଷ୍ଯତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ଶୋକାଗ୍ନିର୍ନଚିରାଦିଵ। ଅପଶ୍ଯତସ୍ତାଂ ଵନିତାଂ ପଶ୍ଯତୋ ରୁଚିରାନ୍ ଦ୍ରୁମାନ୍
ମୁଁ ଏହି ରୂପବାନ୍ ଗଛମାନେ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ, ଏହି ଶୋକର ଅଗ୍ନି ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ଭସ୍ମ କରିଦେବ।
ମମାଯମାତ୍ମପ୍ରଭଵୋ ଭୂଯସ୍ତ୍ଵମୁପଯାସ୍ଯତି। ଅଦୃଶ୍ଯମାନା ଵୈଦେହୀ ଶୋକଂ ଵର୍ଧଯତୀହ ମେ
ମୋ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଦୁଃଖ ଆଉ ବଢ଼ିବ। ଦୃଶ୍ୟମାନ ନଥିବା ବୈଦେହୀ ଏଠି ମୋ ଶୋକକୁ ଅଧିକ କରୁଛନ୍ତି।
ଦୃଶ୍ଯମାନୋ ଵସନ୍ତଶ୍ଚ ସ୍ଵେଦସଂସର୍ଗଦୂଷକଃ। ମାଂ ହି ସା ମୃଗଶାଵାକ୍ଷୀ ଚିନ୍ତାଶୋକବଲାତ୍କୃତମ୍
ଦେଖାଯାଉଥିବା ବସନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଘମ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଅପବିତ୍ର ଲାଗୁଛି। ମୃଗଶାବାକ୍ଷୀ ସୀତା ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରେ ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛନ୍ତି।
ସଂତାପଯତି ସୌମିତ୍ରେ କ୍ରୂରଶ୍ଚୈତ୍ରଵନାନିଲଃ। ଅମୀ ମଯୂରାଃ ଶୋଭନ୍ତେ ପ୍ରନୃତ୍ଯନ୍ତସ୍ତତସ୍ତତଃ
ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ଚୈତ୍ର ଅରଣ୍ୟର କ୍ରୁର ପବନ ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି। ଦେଖ, ଏଠି ଏଠି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ମୟୂରମାନେ କେତେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି।
ସ୍ଵୈଃ ପକ୍ଷୈଃ ପଵନୋଦ୍ଧୂତୈର୍ଗଵାକ୍ଷୈଃ ସ୍ଫାଟିକୈରିଵ। ଶିଖିନୀଭିଃ ପରିଵୃତାସ୍ତ ଏତେ ମଦମୂର୍ଚ୍ଛିତାଃ
ପବନରେ ଡେଉଁ ହଲେଇ ଶ୍ଵେତ କ୍ରିଷ୍ଟଳ ଜାଲନା ପରି ଲାଗୁଥିବା ଏହି ମୟୂରମାନେ, ଶିଖିନୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଯାଇ, ପ୍ରେମରେ ମତିହାରା ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ମନ୍ମଥାଭିପରୀତସ୍ଯ ମମ ମନ୍ମଥଵର୍ଧନାଃ। ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନୃତ୍ଯନ୍ତଂ ମଯୂରମୁପନୃତ୍ଯତି
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପ୍ରେମରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଦୃଶ୍ୟମାନେ ମୋର ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଆଉ ବଢ଼ାଉଛି। ଦେଖ, ମୟୂର ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଶିଖିନୀ ମଧ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି।
ଶିଖିନୀ ମନ୍ମଥାର୍ତୈଷା ଭର୍ତାରଂ ଗିରିସାନୁନି। ତାମେଵ ମନସା ରାମାଂ ମଯୂରୋଽପ୍ଯନୁଧାଵତି
ଏହି ଶିଖିନୀ ପ୍ରେମ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ ଅନୁସରଣ କରୁଛି। ଏଭଳି ମୟୂର ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରିୟାକୁ ମନରେ ଧରି ଚାଲିଯାଉଛି।
ଵିତତ୍ଯ ରୁଚିରୌ ପକ୍ଷୌ ରୁତୈରୁପହସନ୍ନିଵ। ମଯୂରସ୍ଯ ଵନେ ନୂନଂ ରକ୍ଷସା ନ ହୃତା ପ୍ରିଯା
ମୟୂର ତାଙ୍କ ରୂପସ୍ୱରୂପ ଡେଉଁ ପ୍ରସାରି, ତାଙ୍କ ରବରେ ମଜା କରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଛନ୍ତି। ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ମୟୂରଙ୍କ ପ୍ରିୟା କେବେ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଇନାହିଁ।
ତସ୍ମାନ୍ନୃତ୍ଯତି ରମ୍ଯେଷୁ ଵନେଷୁ ସହ କାନ୍ତଯା। ମମ ତ୍ଵଯଂ ଵିନା ଵାସଃ ପୁଷ୍ପମାସେ ସୁଦୁଃସହଃ
ସେ ତେଣୁ ଏହି ମନୋହର ଅରଣ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସହ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଇଁ, ଏହି ପୁଷ୍ପମାସରେ ସୀତା ବିନା ବାସ କରିବା ଅସହ୍ୟ।
ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଂରାଗସ୍ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତେଷ୍ଵପି। ଯଦେଷା ଶିଖିନୀ କାମାଦ୍ ଭର୍ତାରମଭିଵର୍ତତେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ପ୍ରେମ ଆସକ୍ତି ପଶୁପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି ଶିଖିନୀ ଚାହାଣାରୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଯାଉଛି।
ମମାପ୍ଯେଵଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ଜାନକୀ ଜାତସମ୍ଭ୍ରମା। ମଦନେନାଭିଵର୍ତେତ ଯଦି ନାପହୃତା ଭଵେତ୍
ମୋ ଚଉଡ଼ିଆଁ ଆଖି ଥିବା ଜାନକୀ ଯଦି ହରାଯାଇନଥାନ୍ତି, ସେମଧ୍ୟ ପ୍ରେମରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହୋଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥାନ୍ତି।
ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୁଷ୍ପାଣି ନିଷ୍ଫଲାନି ଭଵନ୍ତି ମେ। ପୁଷ୍ପଭାରସମୃଦ୍ଧାନାଂ ଵନାନାଂ ଶିଶିରାତ୍ଯଯେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ଏହି ପୁଷ୍ପମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଅର୍ଥହୀନ। ଶିଶିର ଶେଷରେ ଅରଣ୍ୟ ପୁଷ୍ପରେ ଭରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ପାଇଁ କିଛି ନାହିଁ।
ରୁଚିରାଣ୍ଯପି ପୁଷ୍ପାଣି ପାଦପାନାମତିଶ୍ରିଯା। ନିଷ୍ଫଲାନି ମହୀଂ ଯାନ୍ତି ସମଂ ମଧୁକରୋତ୍କରୈଃ
ଗଛମାନଙ୍କ ମନୋହର ପୁଷ୍ପମାନେ ଯେପରି ଶୋଭା ଥାଉ, ତଥାପି ସେମାନେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଦଳ ସହିତ ଅର୍ଥହୀନ ଭାବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି।
ନଦନ୍ତି କାମଂ ଶକୁନା ମୁଦିତାଃ ସଙ୍ଘଶଃ କଲମ୍। ଆହ୍ଵଯନ୍ତ ଇଵାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ କାମୋନ୍ମାଦକରା ମମ
ପକ୍ଷୀମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଆନନ୍ଦରେ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଡାକୁଥିବା ପରି। ସେମାନଙ୍କ ରବ ମୋର ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଛି।
ଵସନ୍ତୋ ଯଦି ତତ୍ରାପି ଯତ୍ର ମେ ଵସତି ପ୍ରିଯା। ନୂନଂ ପରଵଶା ସୀତା ସାପି ଶୋଚତ୍ଯହଂ ଯଥା
ଯଦି ବସନ୍ତ ଋତୁ ମୋ ପ୍ରିୟା ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ସେଠି ମଧ୍ୟ ଆସିଛି, ନିଶ୍ଚୟ ସୀତା ମଧ୍ୟ ମୋ ପରି ଅସହାୟ ହୋଇ ଦୁଃଖ କରୁଛନ୍ତି।
ନୂନଂ ନ ତୁ ଵସନ୍ତସ୍ତଂ ଦେଶଂ ସ୍ପୃଶତି ଯତ୍ର ସା। କଥଂ ହ୍ଯସିତପଦ୍ମାକ୍ଷୀ ଵର୍ତଯେତ୍ ସା ମଯା ଵିନା
ନିଶ୍ଚୟ, ବସନ୍ତ ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନରେ ପହଁଚିନାହିଁ। କାହିଁକିନା, କଳାପଦ୍ମ ନୟନ ଥିବା ସୀତା ମୋ ବିନା କିପରି ରହିପାରିବେ?
ଅଥଵା ଵର୍ତତେ ତତ୍ର ଵସନ୍ତୋ ଯତ୍ର ମେ ପ୍ରିଯା। କିଂ କରିଷ୍ଯତି ସୁଶ୍ରୋଣୀ ସା ତୁ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସିତା ପରୈଃ
ନହିଁଲେ, ଶାୟଦ୍ ମୋର ପ୍ରିୟା ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ବସନ୍ତ ଆସିଥିବ। ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ, ସେ ସୁନ୍ଦର କଟିବଳୀ କଣ କରିବେ?
ଶ୍ଯାମା ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷୀ ମୃଦୁଭାଷା ଚ ମେ ପ୍ରିଯା। ନୂନଂ ଵସନ୍ତମାସାଦ୍ଯ ପରିତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତି ଜୀଵିତମ୍
ମୋର ପ୍ରିୟା ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ, ମୃଦୁ କଥା କହୁଥିବା—ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବସନ୍ତ ଆସିଲେ ସେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବେ।