ପଶ୍ଯ ରୂପାଣି ସୌମିତ୍ରେ ଵନାନାଂ ପୁଷ୍ପଶାଲିନାମ୍। ସୃଜତାଂ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷାଣି ଵର୍ଷଂ ତୋଯମୁଚାମିଵ
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା କାନନମାନଙ୍କର ରୂପ ଦେଖ, ସେମାନେ ମେଘ ଯେପରି ବର୍ଷା ଝରେ, ସେପରି ଫୁଲର ବର୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ପ୍ରସ୍ତରେଷୁ ଚ ରମ୍ଯେଷୁ ଵିଵିଧାଃ କାନନଦ୍ରୁମାଃ। ଵାଯୁଵେଗପ୍ରଚଲିତାଃ ପୁଷ୍ପୈରଵକିରନ୍ତି ଗାମ୍
ଏହି ସୁନ୍ଦର ପଥର ମାଠରେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବନଗଛମାନେ, ପବନର ଝୋକାରେ ଉଡ଼ିଯାଉଥିବା ତାଙ୍କର ଫୁଲ ଭୂମିରେ ଛିଟିଯାଉଛି।
ପତିତୈଃ ପତମାନୈଶ୍ଚ ପାଦପସ୍ଥୈଶ୍ଚ ମାରୁତଃ। କୁସୁମୈଃ ପଶ୍ଯ ସୌମିତ୍ରେ କ୍ରୀଡତୀଵ ସମନ୍ତତଃ
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଦେଖ, ପବନ ଗଛରେ ରହିଥିବା, ପଡ଼ିଯାଇଥିବା ଓ ପଡ଼ୁଥିବା ଫୁଲମାନଙ୍କ ସହିତ ଚାରିପାଖରେ ଖେଳୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଛି।
ଵିକ୍ଷିପନ୍ ଵିଵିଧାଃ ଶାଖାଂ ନଗାନାଂ କୁସୁମୋତ୍କଟାଃ। ମାରୁତଶ୍ଚଲିତସ୍ଥାନୈଃ ଷଟ୍ପଦୈରନୁଗୀଯତେ
ପବନ ଗଛମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଭରିଥିବା ଡାଳମାନେ ହଲାଇ ଦେଉଛି, ଏହି ହଲୁଥିବା ଫୁଲମାନଙ୍କ ଭିତରେ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଗୁଞ୍ଜୁରି ଗାଇଉଛନ୍ତି।
ମତ୍ତକୋକିଲସଂନାଦୈର୍ନର୍ତଯନ୍ନିଵ ପାଦପାନ୍। ଶୈଲକଂଦର ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଃ ପ୍ରଗୀତ ଇଵ ଚାନିଲଃ
ମଦମସ୍ତ କୋଇଲୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ଡାକରେ ପବନ ଗଛମାନଙ୍କୁ ନଚାଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଛି, ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରୁ ବାହାରି ଆସିଥିବା ପରି ଏହି ପବନ ଗାଉଥିବା ପରି ଶୁଣାଯାଉଛି।
ତେନ ଵିକ୍ଷିପତାତ୍ଯର୍ଥଂ ପଵନେନ ସମନ୍ତତଃ। ଅମୀ ସଂସକ୍ତଶାଖାଗ୍ରା ଗ୍ରଥିତା ଇଵ ପାଦପାଃ
ଏହି ପବନ ଚାରିପାଖରୁ ଗଛମାନଙ୍କୁ ଭଳି ହଲାଇ ଦେଉଛି, ଯାହାର ଶାଖା ଆଗମାନେ ଏକାଉଠି ଲଗି ଯାଇଛି, ଏହି ଗଛମାନେ ଗଠି ଯାଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ସ ଏଵ ସୁଖସଂସ୍ପର୍ଶୋ ଵାତି ଚନ୍ଦନଶୀତଲଃ। ଗନ୍ଧମଭ୍ଯଵହନ୍ ପୁଣ୍ଯଂ ଶ୍ରମାପନଯନୋଽନିଲଃ
ଏହି ପବନ, ଚନ୍ଦନ ପରି ଶୀତଳ ଓ ସ୍ପର୍ଶରେ ସୁଖଦାୟକ, ପବିତ୍ର ସୁଗନ୍ଧ ବହି ଆଣିଛି ଓ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରୁଛି।
ଅମୀ ପଵନଵିକ୍ଷିପ୍ତା ଵିନଦନ୍ତୀଵ ପାଦପାଃ। ଷଟ୍ପଦୈରନୁକୂଜଦ୍ଭିର୍ଵନେଷୁ ମଧୁଗନ୍ଧିଷୁ
ଏହି ପବନରେ ହଲୁଥିବା ଗଛମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଛନ୍ତି, ମଧୁ ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଏକ ସୁରରେ ଗୁଞ୍ଜୁରି ଉଡ଼ୁଛନ୍ତି।
ଗିରିପ୍ରସ୍ଥେଷୁ ରମ୍ଯେଷୁ ପୁଷ୍ପଵଦ୍ଭିର୍ମନୋରମୈଃ। ସଂସକ୍ତଶିଖରାଃ ଶୈଲା ଵିରାଜନ୍ତି ମହାଦ୍ରୁମୈଃ
ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ ମନୋହର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଶିଖରମାନେ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକାଉଠି ଲଗି ଅତି ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି।
ପୁଷ୍ପସଂଛନ୍ନଶିଖରା ମାରୁତୋତ୍କ୍ଷେପଚଞ୍ଚଲାଃ। ଅମୀ ମଧୁକରୋତ୍ତଂସାଃ ପ୍ରଗୀତା ଇଵ ପାଦପାଃ
ଫୁଲରେ ଢାକା ଏହି ଗଛମାନେ, ପବନରେ ହଲୁଥିବା, ମଧୁମକ୍ଷୀ ମାଳା ପରି ଶୋଭିତ, ଗାନ କରାଯାଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଛନ୍ତି।
ସୁପୁଷ୍ପିତାଂସ୍ତୁ ପଶ୍ଯୈତାନ୍ କର୍ଣିକାରାନ୍ ସମନ୍ତତଃ। ହାଟକପ୍ରତିସଂଛନ୍ନାନ୍ ନରାନ୍ ପୀତାମ୍ବରାନିଵ
ଦେଖ, ଚାରିପାଖରେ ସୁନ୍ଦର ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛମାନେ, ସୁନାରେ ଢାକା, ପୀତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ମଣିଷମାନଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଅଯଂ ଵସନ୍ତଃ ସୌମିତ୍ରେ ନାନାଵିହଗନାଦିତଃ। ସୀତଯା ଵିପ୍ରହୀଣସ୍ଯ ଶୋକସଂଦୀପନୋ ମମ
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ବସନ୍ତ ଋତୁ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଡାକରେ ମୁଖରିତ, ସୀତା ବିନା ମୋ ଦୁଃଖକୁ ଅଧିକ ଭଡ଼ାଉଛି।
ମାଂ ହି ଶୋକସମାକ୍ରାନ୍ତଂ ସଂତାପଯତି ମନ୍ମଥଃ। ହୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରଵଦମାନଶ୍ଚ ସମାହ୍ଵଯତି କୋକିଲଃ
ମୋ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଥିବାରୁ କାମ ମୋତେ ତପାଉଛି, ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ କୋଇଲୀ ଗାଇ ମୋତେ ଡାକୁଛି।
ଏଷ ଦାତ୍ଯୂହକୋ ହୃଷ୍ଟୋ ରମ୍ଯେ ମାଂ ଵନନିର୍ଝରେ। ପ୍ରଣଦନ୍ମନ୍ମଥାଵିଷ୍ଟଂ ଶୋଚଯିଷ୍ଯତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଆନନ୍ଦିତ କୋଇଲୀ ଏହି ସୁନ୍ଦର ଜଙ୍ଗଲ ଝରଣାକୂଳରେ ଡାକିବ, ଏବଂ କାମରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ମୋତେ ଦୁଃଖିତ କରିଦେବ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତସ୍ଯ ପୁରା ଶବ୍ଦମାଶ୍ରମସ୍ଥା ମମ ପ୍ରିଯା। ମାମାହୂଯ ପ୍ରମୁଦିତାଃ ପରମଂ ପ୍ରତ୍ଯନନ୍ଦତ
ଏହାର ଡାକ ପୂର୍ବେ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବାବେଳେ ମୋ ପ୍ରିୟା ଶୁଣି, ଆନନ୍ଦରେ ମୋତେ ଡାକିଥିଲେ ଓ ଅତି ଖୁସି ହୋଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ଵିଚିତ୍ରାଃ ପତଗା ନାନାରାଵଵିରାଵିଣଃ। ଵୃକ୍ଷଗୁଲ୍ମଲତାଃ ପଶ୍ଯ ସମ୍ପତନ୍ତି ସମନ୍ତତଃ
ଦେଖ, ଚାରିପାଖରେ ଗଛ, ଝାଡ଼ି ଓ ଲତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗୀତରେ ଭରିଯାଇଛି।
ଵିମିଶ୍ରା ଵିହଗାଃ ପୁଂଭିରାତ୍ମଵ୍ଯୂହାଭିନନ୍ଦିତାଃ। ଭୃଙ୍ଗରାଜପ୍ରମୁଦିତାଃ ସୌମିତ୍ରେ ମଧୁରସ୍ଵରାଃ
ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କର ସାଥୀମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି, ନିଜ ଦଳରେ ଆନନ୍ଦିତ, ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଭୃଙ୍ଗରାଜ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଖୁସି ଓ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଉଛନ୍ତି।
ଅସ୍ଯାଃ କୂଲେ ପ୍ରମୁଦିତାଃ ସଙ୍ଘଶଃ ଶକୁନାସ୍ତ୍ଵିହ। ଦାତ୍ଯୂହରତିଵିକ୍ରନ୍ଦୈଃ ପୁଂସ୍କୋକିଲରୁତୈରପି
ଏହି ନଦୀ କୂଳରେ ଦଳେ ଦଳେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଆନନ୍ଦିତ, କୋଇଲୀ ଓ ପୁରୁଷ କୋଇଲୀମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଡାକରେ ମୁଖରିତ।
ସ୍ଵନନ୍ତି ପାଦପାଶ୍ଚେମେ ମମାନଙ୍ଗପ୍ରଦୀପକାଃ। ଅଶୋକସ୍ତବକାଙ୍ଗାରଃ ଷଟ୍ପଦସ୍ଵନନିଃସ୍ଵନଃ
ଏହି ଗଛମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ମନରେ ପ୍ରେମର ଅଗ୍ନି ଜଗାଉଛନ୍ତି, ଗୁଞ୍ଜୁରି ଶବ୍ଦରେ ମୁଖରିତ—ଅଶୋକ ଗଛର ଗୁଛ ଅଗ୍ନିର ଅଙ୍ଗାର ପରି ଜଳୁଛି, ଏବଂ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜୁରି ଶବ୍ଦ ଚାରିପାଖରେ।
ମାଂ ହି ପଲ୍ଲଵତାମ୍ରାର୍ଚିର୍ଵସନ୍ତାଗ୍ନିଃ ପ୍ରଧକ୍ଷ୍ଯତି। ନହି ତାଂ ସୂକ୍ଷ୍ମପକ୍ଷ୍ମାକ୍ଷୀଂ ସୁକେଶୀଂ ମୃଦୁଭାଷିଣୀମ୍
ବସନ୍ତ ଋତୁର ନୂଆ ଗଛପତ୍ରର ଲାଲ ଆଲୋକରେ ମୋତେ ନିଶ୍ଚିତ ତପାଇଦେବ, କାରଣ ମୁଁ ସେଇ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପାଖୁଡ଼ି, ସୁନ୍ଦର କେଶ ଓ ମୃଦୁ କଥା କହୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ।
ଅପଶ୍ଯତୋ ମେ ସୌମିତ୍ରେ ଜୀଵିତେଽସ୍ତି ପ୍ରଯୋଜନମ୍। ଅଯଂ ହି ରୁଚିରସ୍ତସ୍ଯାଃ କାଲୋ ରୁଚିରକାନନଃ
ସୌମିତ୍ରି, ସେଉଁଠି ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖିଲେ ମୋ ଜୀବନରେ କୌଣସି ଅର୍ଥ ନାହିଁ। ଏହି ରୂପସ୍ୱରୂପ ଋତୁ ଓ ମନୋହର ଅରଣ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଥିଲା।
କୋକିଲାକୁଲସୀମାନ୍ତୋ ଦଯିତାଯା ମମାନଘ। ମନ୍ମଥାଯାସସମ୍ଭୂତୋ ଵସନ୍ତଗୁଣଵର୍ଧିତଃ
କୋକିଳାମାନେ ରବ କରୁଥିବା ଏହି ଅରଣ୍ୟ ମୋ ପ୍ରିୟା ପାଇଁ ଶୋଭିତ ହୋଇଛି, ନିର୍ମଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ପ୍ରେମ ଆକାଂକ୍ଷାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ବସନ୍ତ ଋତୁର ଗୁଣ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ୁଛି।
ଅଯଂ ମାଂ ଧକ୍ଷ୍ଯତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ଶୋକାଗ୍ନିର୍ନଚିରାଦିଵ। ଅପଶ୍ଯତସ୍ତାଂ ଵନିତାଂ ପଶ୍ଯତୋ ରୁଚିରାନ୍ ଦ୍ରୁମାନ୍
ମୁଁ ଏହି ରୂପବାନ୍ ଗଛମାନେ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ, ଏହି ଶୋକର ଅଗ୍ନି ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ଭସ୍ମ କରିଦେବ।
ମମାଯମାତ୍ମପ୍ରଭଵୋ ଭୂଯସ୍ତ୍ଵମୁପଯାସ୍ଯତି। ଅଦୃଶ୍ଯମାନା ଵୈଦେହୀ ଶୋକଂ ଵର୍ଧଯତୀହ ମେ
ମୋ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଦୁଃଖ ଆଉ ବଢ଼ିବ। ଦୃଶ୍ୟମାନ ନଥିବା ବୈଦେହୀ ଏଠି ମୋ ଶୋକକୁ ଅଧିକ କରୁଛନ୍ତି।
ଦୃଶ୍ଯମାନୋ ଵସନ୍ତଶ୍ଚ ସ୍ଵେଦସଂସର୍ଗଦୂଷକଃ। ମାଂ ହି ସା ମୃଗଶାଵାକ୍ଷୀ ଚିନ୍ତାଶୋକବଲାତ୍କୃତମ୍
ଦେଖାଯାଉଥିବା ବସନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଘମ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଅପବିତ୍ର ଲାଗୁଛି। ମୃଗଶାବାକ୍ଷୀ ସୀତା ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରେ ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛନ୍ତି।
ସଂତାପଯତି ସୌମିତ୍ରେ କ୍ରୂରଶ୍ଚୈତ୍ରଵନାନିଲଃ। ଅମୀ ମଯୂରାଃ ଶୋଭନ୍ତେ ପ୍ରନୃତ୍ଯନ୍ତସ୍ତତସ୍ତତଃ
ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ଚୈତ୍ର ଅରଣ୍ୟର କ୍ରୁର ପବନ ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି। ଦେଖ, ଏଠି ଏଠି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ମୟୂରମାନେ କେତେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି।
ସ୍ଵୈଃ ପକ୍ଷୈଃ ପଵନୋଦ୍ଧୂତୈର୍ଗଵାକ୍ଷୈଃ ସ୍ଫାଟିକୈରିଵ। ଶିଖିନୀଭିଃ ପରିଵୃତାସ୍ତ ଏତେ ମଦମୂର୍ଚ୍ଛିତାଃ
ପବନରେ ଡେଉଁ ହଲେଇ ଶ୍ଵେତ କ୍ରିଷ୍ଟଳ ଜାଲନା ପରି ଲାଗୁଥିବା ଏହି ମୟୂରମାନେ, ଶିଖିନୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଯାଇ, ପ୍ରେମରେ ମତିହାରା ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ମନ୍ମଥାଭିପରୀତସ୍ଯ ମମ ମନ୍ମଥଵର୍ଧନାଃ। ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନୃତ୍ଯନ୍ତଂ ମଯୂରମୁପନୃତ୍ଯତି
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପ୍ରେମରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଦୃଶ୍ୟମାନେ ମୋର ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଆଉ ବଢ଼ାଉଛି। ଦେଖ, ମୟୂର ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଶିଖିନୀ ମଧ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି।
ଶିଖିନୀ ମନ୍ମଥାର୍ତୈଷା ଭର୍ତାରଂ ଗିରିସାନୁନି। ତାମେଵ ମନସା ରାମାଂ ମଯୂରୋଽପ୍ଯନୁଧାଵତି
ଏହି ଶିଖିନୀ ପ୍ରେମ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ ଅନୁସରଣ କରୁଛି। ଏଭଳି ମୟୂର ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରିୟାକୁ ମନରେ ଧରି ଚାଲିଯାଉଛି।
ଵିତତ୍ଯ ରୁଚିରୌ ପକ୍ଷୌ ରୁତୈରୁପହସନ୍ନିଵ। ମଯୂରସ୍ଯ ଵନେ ନୂନଂ ରକ୍ଷସା ନ ହୃତା ପ୍ରିଯା
ମୟୂର ତାଙ୍କ ରୂପସ୍ୱରୂପ ଡେଉଁ ପ୍ରସାରି, ତାଙ୍କ ରବରେ ମଜା କରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଛନ୍ତି। ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ମୟୂରଙ୍କ ପ୍ରିୟା କେବେ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଇନାହିଁ।