ଏଵମୁକ୍ତା ମହାଭାଗୈସ୍ତଦାହଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ମଯା ତୁ ସଂଚିତଂ ଵନ୍ଯଂ ଵିଵିଧଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଏଭଳି ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଋଷିମାନେ କହିଥିଲେ, ମୁଁ ବନର ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଏକଠା କରିଛି, ହେ ପୁରୁଷସ୍ରେଷ୍ଠ।
ତଵାର୍ଥେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ପମ୍ପାଯାସ୍ତୀରସମ୍ଭଵମ୍। ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଶବର୍ଯା ଶବରୀମିଦମ୍
ତୁମ ପାଇଁ, ହେ ପୁରୁଷସିଂହ, ପମ୍ପା ନଦୀର କୂଳରେ ଯାହା ମିଳିଥିଲା, ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରିଛି। ଏଭଳି ଶବରୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଘଵଃ ପ୍ରାହ ଵିଜ୍ଞାନେ ତାଂ ନିତ୍ଯମବହିଷ୍କୃତାମ୍। ଦନୋଃ ସକାଶାତ୍ ତତ୍ତ୍ଵେନ ପ୍ରଭାଵଂ ତେ ମହାତ୍ମନାମ୍
ସମାଜରୁ ସଦା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ରାଘବ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ, ଦାନୁବଂଶୀ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ, ଯାହା ସେ ଭଲଭାବରେ ଜାଣୁଥିଲେ।
ଶ୍ରୁତଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମିଚ୍ଛାମି ସଂଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଯଦି ମନ୍ଯସେ। ଏତତ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମଵକ୍ତ୍ରଵିନିଃସୃତମ୍
ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିଛି, କିନ୍ତୁ ଯଦି ତୁମେ ଅନୁମତି ଦେଉଛ, ସେଇଠିକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏଭଳି ରାମଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣି,
ଶବରୀ ଦର୍ଶଯାମାସ ତାଵୁଭୌ ତଦ୍ଵନଂ ମହତ୍। ପଶ୍ଯ ମେଘଘନପ୍ରଖ୍ଯଂ ମୃଗପକ୍ଷିସମାକୁଲମ୍
ଶବରୀ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖାଇଲେ: 'ଦେଖ, ମେଘର ଭଳି ଘନ ଓ ମୃଗପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।'
ମତଙ୍ଗଵନମିତ୍ଯେଵ ଵିଶ୍ରୁତଂ ରଘୁନନ୍ଦନ। ଇହ ତେ ଭାଵିତାତ୍ମାନୋ ଗୁରଵୋ ମେ ମହାଦ୍ଯୁତେ। ଜୁହଵାଂଚକ୍ରିରେ ନୀଡଂ ମନ୍ତ୍ରଵନ୍ମନ୍ତ୍ରପୂଜିତମ୍
'ଏହା ମତଙ୍ଗ ଜଙ୍ଗଲ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଏହି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠି ମୋର ମହାତ୍ମା ଗୁରୁମାନେ, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ, ମନ୍ତ୍ରପୂଜିତ ବେଦୀ ତିଆରି କରି ହବନ କରିଥିଲେ।'
ଇଯଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ସ୍ଥଲୀ ଵେଦୀ ଯତ୍ର ତେ ମେ ସୁସତ୍କୃତାଃ। ପୁଷ୍ପୋପହାରଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଶ୍ରମାଦୁଦ୍ଵେପିଭିଃ କରୈଃ
'ଏହି ହେଉଛି ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହାଁ କରିଥିବା ବେଦୀ, ଯେଉଁଠି ମୋର ଗୁରୁମାନେ ଶ୍ରମରେ କମ୍ପିଥିବା ହାତରେ ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ।'
ତେଷାଂ ତପଃପ୍ରଭାଵେଣ ପଶ୍ଯାଦ୍ଯାପି ରଘୂତ୍ତମ। ଦ୍ଯୋତଯନ୍ତୀ ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ଶ୍ରିଯା ଵେଦ୍ଯତୁଲପ୍ରଭା
'ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ହେ ରଘୁସ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠି ବେଦୀ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତୁଳ ତେଜରେ ଚମକୁଛି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଛି।'
ଅଶକ୍ନୁଵଦ୍ଭିସ୍ତୈର୍ଗନ୍ତୁମୁପଵାସଶ୍ରମାଲସୈଃ। ଚିନ୍ତିତେନାଗତାନ୍ ପଶ୍ଯ ସମେତାନ୍ ସପ୍ତ ସାଗରାନ୍
ଉପବାସ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଅତିଶୟ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ସେମାନେ ଆଉ ଆଗକୁ ଯିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେଲେନି। ତେଣୁ ମନେମନେ ସପ୍ତ ସାଗରକୁ ଡାକିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଏକଠି ହୋଇଛନ୍ତି—ଦେଖ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି।
କୃତାଭିଷେକୈସ୍ତୈର୍ନ୍ଯସ୍ତା ଵଲ୍କଲାଃ ପାଦପେଷ୍ଵିହ। ଅଦ୍ଯାପି ନ ଵିଶୁଷ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରଦେଶେ ରଘୁନନ୍ଦନ
ତାଙ୍କର ଅଭିଷେକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଗଛରେ ତାଙ୍କର ଚିର ବସ୍ତ୍ର ରଖିଥିଲେ। ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଏଠାରେ ସେ ବସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଖିନାହିଁ।
ଦେଵକାର୍ଯାଣି କୁର୍ଵଦ୍ଭିର୍ଯାନୀମାନି କୃତାନି ଵୈ। ପୁଷ୍ପୈଃ କୁଵଲଯୈଃ ସାର୍ଧଂ ମ୍ଲାନତ୍ଵଂ ନ ତୁ ଯାନ୍ତି ଵୈ
ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଫୁଲ ଓ ନୀଳ କମଳ ସେମାନେ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ, ଏତେ ଦିନ ହେଲା ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକ ମୁଝିଯାଉନାହିଁ।
କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵନମିଦଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଚ ଶ୍ରୁତଂ ତ୍ଵଯା। ତଦ୍ ଇଚ୍ଛାମ୍ଯ୍ ଅଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତା ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଏତତ୍ କଲେଵରମ୍
ତୁମେ ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଚ, ଏହାର କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଚ। ଏବେ ତୁମର ଅନୁମତି ମିଳିଲେ, ମୁଁ ଏହି ଦେହ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହେଁ।
ତେଷାମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଗନ୍ତୁଂ ସମୀପଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍। ମୁନୀନାମାଶ୍ରମୋ ଯେଷାମହଂ ଚ ପରିଚାରିଣୀ
ମୁଁ ସେହି ମହାପୁନ୍ୟବାନ ଋଷିମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି, ଯାହାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ମୁଁ ଦାସୀ ଭାବେ ସେବା କରିଥିଲି।
ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ଆଶ୍ଚର୍ଯମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କର ଧର୍ମମୟ କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'କି ଅଦ୍ଭୁତ!'
ତାମୁଵାଚ ତତୋ ରାମଃ ଶବରୀଂ ସଂଶିତଵ୍ରତାମ୍। ଅର୍ଚିତୋଽହଂ ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ଗଚ୍ଛ କାମଂ ଯଥାସୁଖମ୍
ତାପରେ ରାମ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ତି ଶବରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ମୋତେ ଆଦର ଦେଇଛ, ଏବେ ଇଚ୍ଛାମତେ ସୁଖରେ ଯାଅ।'
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତା ଜଟିଲା ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରା। ଅନୁଜ୍ଞାତା ତୁ ରାମେଣ ହୁତ୍ଵାଽଽତ୍ମାନଂ ହୁତାଶନେ
ଏଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ ହେବା ପରେ, ଜଟାଧାରିଣୀ, ଚିର ଓ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଶବରୀ, ରାମଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ନିଜକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ଜ୍ଵଲତ୍ପାଵକସଂକାଶା ସ୍ଵର୍ଗମେଵ ଜଗାମ ହ। ଦିଵ୍ଯାଭରଣସଂଯୁକ୍ତା ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାନୁଲେପନା
ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶବରୀ, ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣ ଓ ଦିବ୍ୟ ମାଳା-ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଲେ।
ଦିଵ୍ଯାମ୍ବରଧରା ତତ୍ର ବଭୂଵ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନା। ଵିରାଜଯନ୍ତୀ ତଂ ଦେଶଂ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସୌଦାମନୀ ଯଥା
ସେଠାରେ ସେ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ଦେଖାଯାଇଲେ, ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ସେଠି ସମସ୍ତ ଦେଶକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲେ।
ଯତ୍ର ତେ ସୁକୃତାତ୍ମାନୋ ଵିହରନ୍ତି ମହର୍ଷଯଃ। ତତ୍ ପୁଣ୍ଯଂ ଶବରୀ ସ୍ଥାନଂ ଜଗାମାତ୍ମସମାଧିନା
ଯେଉଁଠାରେ ସେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ମହାର୍ଷିମାନେ ବାସ କରନ୍ତି, ଶବରୀ ନିଜ ଧ୍ୟାନ ଶକ୍ତିରେ ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚସପ୍ତତିତମ ସର୍ଗ।
ଦିଵଂ ତୁ ତସ୍ଯାଂ ଯାତାଯାଂ ଶବର୍ଯାଂ ସ୍ଵେନ ତେଜସା। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଚିନ୍ତଯାମାସ ରାଘଵଃ
ଶବରୀ ନିଜ ତପୋବଳରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ, ରାଘବ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରଭାଵଂ ତଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ହିତକାରିଣମେକାଗ୍ରଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାଘଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ମହିମା ବିଷୟରେ ଭାବି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ ତାଙ୍କର ମନୋନିବେଶୀ ଏବଂ ଉପକାରୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟୋ ମଯାଽଽଶ୍ରମଃ ସୌମ୍ଯ ବହ୍ଵାଶ୍ଚର୍ଯଃ କୃତାତ୍ମନାମ୍। ଵିଶ୍ଵସ୍ତମୃଗଶାର୍ଦୂଲୋ ନାନାଵିହଗସେଵିତଃ
ସୁମଧୁର ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ସେମାନେ ନିୟମିତ ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଛି—ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ଏଠି ବାଘ ଓ ମୃଗ ଏକାଠି ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ବାସ କରନ୍ତି।
ସପ୍ତାନାଂ ଚ ସମୁଦ୍ରାଣାଂ ତେଷାଂ ତୀର୍ଥେଷୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଉପସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ଚ ଵିଧିଵତ୍ ପିତରଶ୍ଚାପି ତର୍ପିତାଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ତୀରରେ ଆମେ ବିଧିମତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରିଛୁ ଏବଂ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ ମଧ୍ୟ କରିଛୁ।
ପ୍ରଣଷ୍ଟମଶୁଭଂ ଯନ୍ନଃ କଲ୍ଯାଣଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍। ତେନ ତ୍ଵେତତ୍ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଂ ମେ ମନୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମ୍ପ୍ରତି
ଅଶୁଭ ଦୂର ହୋଇଛି, ଆମ ପାଖରେ ଶୁଭ ଆସିଛି। ଏହି କାରଣରୁ ମୋର ମନ ଏବେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।
ହୃଦଯେ ମେ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଶୁଭମାଵିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି। ତଦାଗଚ୍ଛ ଗମିଷ୍ଯାଵଃ ପମ୍ପାଂ ତାଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାମ୍
ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ମୋର ହୃଦୟରେ ଏବେ ଶୁଭ ଭାବ ଉପଜିଛି। ତେଣୁ ଆସ, ଆମେ ସେଇ ଆନନ୍ଦଦାୟିନୀ ପମ୍ପା ସରୋବରକୁ ଯିବା।
ଋଷ୍ଯମୂକୋ ଗିରିର୍ଯତ୍ର ନାତିଦୂରେ ପ୍ରକାଶତେ। ଯସ୍ମିନ୍ ଵସତି ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀଵୋଂଽଶୁମତଃ ସୁତଃ
ସେଠାରେ, ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ରୁଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ ଚମକୁଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପୁଅ, ବସୁଛନ୍ତି।
ନିତ୍ଯଂ ଵାଲିଭଯାତ୍ ତ୍ରସ୍ତଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ସହ ଵାନରୈଃ। ଅହଂ ତ୍ଵରେ ଚ ତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵାନରର୍ଷଭମ୍
ସେ ବାଲିଙ୍କ ଭୟରେ ସଦା ଚାରିଜଣ ବାନର ସହିତ ସେଠାରେ ରହୁଛନ୍ତି; ମୁଁ ତ ସେ ବାନରମାନ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆଗ୍ରହୀ।
ତଦଧୀନଂ ହି ମେ କାର୍ଯଂ ସୀତାଯାଃ ପରିମାର୍ଗଣମ୍। ଇତି ବ୍ରୁଵାଣଂ ତଂ ଵୀରଂ ସୌମିତ୍ରିରିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା କାମ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ଏପରି ଭାବେ ରାମ ଯେତେବେଳେ କହିଲେ, ସୌମିତ୍ରି ସେ ଶୂରବୀରଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛାଵସ୍ତ୍ଵରିତଂ ତତ୍ର ମମାପି ତ୍ଵରତେ ମନଃ। ଆଶ୍ରମାତ୍ତୁ ତତସ୍ତସ୍ମାନ୍ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ସ ଵିଶାମ୍ପତିଃ
ଚଳ, ଆମେ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଯିବା; ମୋ ମନ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଉତ୍ସୁକ। ତାପରେ, ସେ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି, ରାଜା ଚାଲିଗଲେ।