ପ୍ରସ୍ଥିତୌ ତ୍ଵଂ ଵ୍ରଜସ୍ଵେତି ଵାକ୍ଯମୂଚତୁରନ୍ତିକେ। ଗମ୍ଯତାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମିତି ତାଵବ୍ରଵୀତ୍ ସ ଚ
ସେ ନିକଟରେ ଥିବା ବେଳେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଚାଲ, ଯାଅ!' ତେଣୁ ସେ କହିଲେ, 'ତୁମର କାମ ସଫଳ ହେବା ପାଇଁ ଯାଅ।'
ସୁପ୍ରୀତୌ ତାଵନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ କବନ୍ଧଃ ପ୍ରସ୍ଥିତସ୍ତଦା
ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ଖୁସି ହୋଇ କବନ୍ଧ ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ତତ୍ କବନ୍ଧଃ ପ୍ରତିପଦ୍ଯ ରୂପଂ ଵୃତଃ ଶ୍ରିଯା ଭାସ୍ଵରସର୍ଵଦେହଃ। ନିଦର୍ଶଯନ୍ ରାମମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଖସ୍ଥଃ ସଖ୍ଯଂ କୁରୁଷ୍ଵେତି ତଦାଭ୍ଯୁଵାଚ
ସେ କବନ୍ଧ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମଗ୍ର ଦେହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶ୍ରୀରେ ଭରିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଆକାଶରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, 'ମିତ୍ରତା କର,' ବୋଲି କହିଲେ।
thumb|ଚତୁଃସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଚତୁଃସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ସତ୍ଚାଳିଶିତମ ସର୍ଗ।
ତୌ କବନ୍ଧେନ ତଂ ମାର୍ଗଂ ପମ୍ପାଯା ଦର୍ଶିତଂ ଵନେ। ଆତସ୍ଥତୁର୍ଦିଶଂ ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରତୀଚୀଂ ନୃଵରାତ୍ମଜୌ
ତାପରେ, କବନ୍ଧ ଯେଉଁ ପଥ ଦେଖାଇଥିଲେ, ସେହିପରି ପମ୍ପା ସରୋବର ନିକଟରେ ଅଟବୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତୌ ଶୈଲେଷ୍ଵାଚିତାନେକାନ୍ କ୍ଷୌଦ୍ରପୁଷ୍ପଫଲଦ୍ରୁମାନ୍। ଵୀକ୍ଷନ୍ତୌ ଜଗ୍ମତୁର୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯିବା ସମୟରେ ଅନେକ ପାହାଡ଼ରେ ମଧୁ, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଥିବା ଗଛମାନେ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
କୃତ୍ଵା ତୁ ଶୈଲପୃଷ୍ଠେ ତୁ ତୌ ଵାସଂ ରଘୁନନ୍ଦନୌ। ପମ୍ପାଯାଃ ପଶ୍ଚିମଂ ତୀରଂ ରାଘଵାଵୁପତସ୍ଥତୁଃ
ରଘୁବଂଶୀ ଭାଇମାନେ ପାହାଡ଼ର ଢାଲାରେ ଶିବିର କରି, ପମ୍ପା ସରୋବରର ପଶ୍ଚିମ କୂଳକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ତୌ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଃ ପମ୍ପାଯାସ୍ତୀରମାସାଦ୍ଯ ପଶ୍ଚିମମ୍। ଅପଶ୍ଯତାଂ ତତସ୍ତତ୍ର ଶବର୍ଯା ରମ୍ଯମାଶ୍ରମମ୍
ସେମାନେ ପମ୍ପା ପଦ୍ମସରୋବରର ପଶ୍ଚିମ କୂଳକୁ ଆସି, ସେଠାରେ ଶବରୀଙ୍କ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ।
ତୌ ତମାଶ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ଦ୍ରୁମୈର୍ବହୁଭିରାଵୃତମ୍। ସୁରମ୍ଯମଭିଵୀକ୍ଷନ୍ତୌ ଶବରୀମଭ୍ଯୁପେଯତୁଃ
ସେମାନେ ସେ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି, ବହୁ ଗଛରେ ଘେରା ଏହି ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ ଓ ଶବରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତଦା ସିଦ୍ଧା ସମୁତ୍ଥାଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ପାଦୌ ଜଗ୍ରାହ ରାମସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ
ସେମାନେକୁ ଦେଖି, ସେ ତପସ୍ୱିନୀ ଉଠି ହାତ ଜୋଡି, ରାମ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ପାଦ ଧରିଲେ।
ପାଦ୍ଯମାଚମନୀଯଂ ଚ ସର୍ଵଂ ପ୍ରାଦାଦ୍ ଯଥାଵିଧି। ତାମୁଵାଚ ତତୋ ରାମଃ ଶ୍ରମଣୀଂ ଧର୍ମସଂସ୍ଥିତାମ୍
ସେ ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ଓ ମୁଁହ ଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୀତିରେ ଦେଲେ। ତାପରେ ରାମ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ସେ ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
କଚ୍ଚିତ୍ତେ ନିର୍ଜିତା ଵିଘ୍ନାଃ କଚ୍ଚିତ୍ତେ ଵର୍ଧତେ ତପଃ। କଚ୍ଚିତ୍ତେ ନିଯତଃ କୋପ ଆହାରଶ୍ଚ ତପୋଧନେ
ତୁମେ କି ସମସ୍ତ ବାଧାକୁ ଜୟ କରିଛ? ତୁମର ତପସ୍ୟା ବଢ଼ୁଛି କି? ତୁମେ କି କ୍ରୋଧକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଛ? ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ନିୟମ ରଖିଛ କି, ତପସ୍ୟାର ଧନବତୀ?
କଚ୍ଚିତ୍ତେ ନିଯମାଃ ପ୍ରାପ୍ତାଃ କଚ୍ଚିତ୍ତେ ମନସଃ ସୁଖମ୍। କଚ୍ଚିତ୍ତେ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷା ସଫଲା ଚାରୁଭାଷିଣି
ତୁମେ କି ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିଛ? ମନ ଶାନ୍ତି ରହିଛି କି? ଗୁରୁଙ୍କ ସେବା କି ଫଳଦାୟକ ହୋଇଛି, ମୃଦୁଭାଷିଣୀ?
ରାମେଣ ତାପସୀ ପୃଷ୍ଟା ସା ସିଦ୍ଧା ସିଦ୍ଧସମ୍ମତା। ଶଶଂସ ଶବରୀ ଵୃଦ୍ଧା ରାମାଯ ପ୍ରତ୍ଯଵସ୍ଥିତା
ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ସିଦ୍ଧ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସମ୍ମାନିତ ବୃଦ୍ଧ ଶବରୀ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଦ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତା ତପଃସିଦ୍ଧିସ୍ତଵ ସଂଦର୍ଶନାନ୍ମଯା। ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଗୁରଵଶ୍ଚ ସୁପୂଜିତାଃ
ଆଜି ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋର ତପସ୍ୟା ସଫଳ ହେଲା; ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା ଓ ମୋର ଗୁରୁମାନେ ଭଲଭାବେ ପୂଜିତ ହେଲେ।
ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ତପ୍ତଂ ସ୍ଵର୍ଗଶ୍ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯତି। ତ୍ଵଯି ଦେଵଵରେ ରାମ ପୂଜିତେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଆଜି ମୋର ତପସ୍ୟା ସଫଳ ହେଲା, ଏବଂ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ପାଇବି, କାରଣ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଦେବତା ସମାନ ରାମ, ତୁମକୁ ଏଠାରେ ପୂଜା କରାଯାଇଛି।
ତଵାହଂ ଚକ୍ଷୁଷା ସୌମ୍ଯ ପୂତା ସୌମ୍ଯେନ ମାନଦ। ଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯକ୍ଷଯାଂଲ୍ଲୋକାଂସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦରିଂଦମ
ମୃଦୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଚାହିଲା, ମୁଁ ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲି; ତୁମ ଦୟାରେ, ଶତ୍ରୁ ଜୟ କରିଥିବା, ମୁଁ ଅବିନାଶୀ ଲୋକକୁ ଯିବି।
ଚିତ୍ରକୂଟଂ ତ୍ଵଯି ପ୍ରାପ୍ତେ ଵିମାନୈରତୁଲପ୍ରଭୈଃ। ଇତସ୍ତେ ଦିଵମାରୂଢା ଯାନହଂ ପର୍ଯଚାରିଷମ୍
ତୁମେ ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଅତୁଳ ତେଜସ୍ୱୀ ରଥରେ ଆସିଥିବାବେଳେ, ସେଠାରୁ ମୁଁ ତୁମ ସେବା କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲି।
ତୈଶ୍ଚାହମୁକ୍ତା ଧର୍ମଜ୍ଞୈର୍ମହାଭାଗୈର୍ମହର୍ଷିଭିଃ। ଆଗମିଷ୍ଯତି ତେ ରାମଃ ସୁପୁଣ୍ଯମିମମାଶ୍ରମମ୍
ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମହାର୍ଷିମାନେ ମୋତେ କହିଥିଲେ: 'ରାମ ତୁମର ଏହି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିବେ।'
ସ ତେ ପ୍ରତିଗ୍ରହୀତଵ୍ଯଃ ସୌମିତ୍ରିସହିତୋଽତିଥିଃ। ତଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵରାଂଲ୍ଲୋକାନକ୍ଷଯାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଗମିଷ୍ଯସି
'ସେଉଁଠି ସୌମିତ୍ରି ସହିତ ଆସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଅତିଥି ଭାବେ ସ୍ୱୀକାର କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।'
ଏଵମୁକ୍ତା ମହାଭାଗୈସ୍ତଦାହଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ମଯା ତୁ ସଂଚିତଂ ଵନ୍ଯଂ ଵିଵିଧଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଏଭଳି ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଋଷିମାନେ କହିଥିଲେ, ମୁଁ ବନର ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଏକଠା କରିଛି, ହେ ପୁରୁଷସ୍ରେଷ୍ଠ।
ତଵାର୍ଥେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ପମ୍ପାଯାସ୍ତୀରସମ୍ଭଵମ୍। ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଶବର୍ଯା ଶବରୀମିଦମ୍
ତୁମ ପାଇଁ, ହେ ପୁରୁଷସିଂହ, ପମ୍ପା ନଦୀର କୂଳରେ ଯାହା ମିଳିଥିଲା, ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରିଛି। ଏଭଳି ଶବରୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଘଵଃ ପ୍ରାହ ଵିଜ୍ଞାନେ ତାଂ ନିତ୍ଯମବହିଷ୍କୃତାମ୍। ଦନୋଃ ସକାଶାତ୍ ତତ୍ତ୍ଵେନ ପ୍ରଭାଵଂ ତେ ମହାତ୍ମନାମ୍
ସମାଜରୁ ସଦା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ରାଘବ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ, ଦାନୁବଂଶୀ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ, ଯାହା ସେ ଭଲଭାବରେ ଜାଣୁଥିଲେ।
ଶ୍ରୁତଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମିଚ୍ଛାମି ସଂଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଯଦି ମନ୍ଯସେ। ଏତତ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମଵକ୍ତ୍ରଵିନିଃସୃତମ୍
ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିଛି, କିନ୍ତୁ ଯଦି ତୁମେ ଅନୁମତି ଦେଉଛ, ସେଇଠିକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏଭଳି ରାମଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣି,
ଶବରୀ ଦର୍ଶଯାମାସ ତାଵୁଭୌ ତଦ୍ଵନଂ ମହତ୍। ପଶ୍ଯ ମେଘଘନପ୍ରଖ୍ଯଂ ମୃଗପକ୍ଷିସମାକୁଲମ୍
ଶବରୀ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖାଇଲେ: 'ଦେଖ, ମେଘର ଭଳି ଘନ ଓ ମୃଗପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।'
ମତଙ୍ଗଵନମିତ୍ଯେଵ ଵିଶ୍ରୁତଂ ରଘୁନନ୍ଦନ। ଇହ ତେ ଭାଵିତାତ୍ମାନୋ ଗୁରଵୋ ମେ ମହାଦ୍ଯୁତେ। ଜୁହଵାଂଚକ୍ରିରେ ନୀଡଂ ମନ୍ତ୍ରଵନ୍ମନ୍ତ୍ରପୂଜିତମ୍
'ଏହା ମତଙ୍ଗ ଜଙ୍ଗଲ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଏହି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠି ମୋର ମହାତ୍ମା ଗୁରୁମାନେ, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ, ମନ୍ତ୍ରପୂଜିତ ବେଦୀ ତିଆରି କରି ହବନ କରିଥିଲେ।'
ଇଯଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ସ୍ଥଲୀ ଵେଦୀ ଯତ୍ର ତେ ମେ ସୁସତ୍କୃତାଃ। ପୁଷ୍ପୋପହାରଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଶ୍ରମାଦୁଦ୍ଵେପିଭିଃ କରୈଃ
'ଏହି ହେଉଛି ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହାଁ କରିଥିବା ବେଦୀ, ଯେଉଁଠି ମୋର ଗୁରୁମାନେ ଶ୍ରମରେ କମ୍ପିଥିବା ହାତରେ ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ।'
ତେଷାଂ ତପଃପ୍ରଭାଵେଣ ପଶ୍ଯାଦ୍ଯାପି ରଘୂତ୍ତମ। ଦ୍ଯୋତଯନ୍ତୀ ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ଶ୍ରିଯା ଵେଦ୍ଯତୁଲପ୍ରଭା
'ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ହେ ରଘୁସ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠି ବେଦୀ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତୁଳ ତେଜରେ ଚମକୁଛି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଛି।'
ଅଶକ୍ନୁଵଦ୍ଭିସ୍ତୈର୍ଗନ୍ତୁମୁପଵାସଶ୍ରମାଲସୈଃ। ଚିନ୍ତିତେନାଗତାନ୍ ପଶ୍ଯ ସମେତାନ୍ ସପ୍ତ ସାଗରାନ୍
ଉପବାସ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଅତିଶୟ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ସେମାନେ ଆଉ ଆଗକୁ ଯିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେଲେନି। ତେଣୁ ମନେମନେ ସପ୍ତ ସାଗରକୁ ଡାକିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଏକଠି ହୋଇଛନ୍ତି—ଦେଖ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି।
କୃତାଭିଷେକୈସ୍ତୈର୍ନ୍ଯସ୍ତା ଵଲ୍କଲାଃ ପାଦପେଷ୍ଵିହ। ଅଦ୍ଯାପି ନ ଵିଶୁଷ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରଦେଶେ ରଘୁନନ୍ଦନ
ତାଙ୍କର ଅଭିଷେକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଗଛରେ ତାଙ୍କର ଚିର ବସ୍ତ୍ର ରଖିଥିଲେ। ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଏଠାରେ ସେ ବସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଖିନାହିଁ।