ଶଯାନଃ ପୁରୁଷୋ ରାମ ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ମୂର୍ଧନି। ଯତ୍ ସ୍ଵପ୍ନଂ ଲଭତେ ଵିତ୍ତଂ ତତ୍ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋଽଧିଗଚ୍ଛତି
ହେ ରାମ, ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଶୋଇଥାଏ, ସେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯେଉଁ ଧନ ଦେଖେ, ଜାଗିଲେ ତାହା ପାଇଯାଏ।
ଯସ୍ତ୍ଵେନଂ ଵିଷମାଚାରଃ ପାପକର୍ମାଧିରୋହତି। ତତ୍ରୈଵ ପ୍ରହରନ୍ତ୍ଯେନଂ ସୁପ୍ତମାଦାଯ ରାକ୍ଷସାଃ
କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଓ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକ ଏହି ପାହାଡ଼ ଚଢ଼େ, ତେବେ ଏଠାରେ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ସେଉଁଠି ଶୋଇଥିବାବେଳେ ଧରି ମାରିଦେଇଥାନ୍ତି।
ତତ୍ରାପି ଶିଶୁନାଗାନାମାକ୍ରନ୍ଦଃ ଶ୍ରୂଯତେ ମହାନ୍। କ୍ରୀଡତାଂ ରାମ ପମ୍ପାଯାଂ ମତଙ୍ଗାଶ୍ରମଵାସିନାମ୍
ସେଠାରେ ମତଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ଶିଶୁ ହାତୀମାନେ ପମ୍ପା ନଦୀ କୂଳରେ ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଯାଏ।
ସକ୍ତା ରୁଧିରଧାରାଭିଃ ସଂହତ୍ଯ ପରମଦ୍ଵିପାଃ। ପ୍ରଚରନ୍ତି ପୃଥକ୍କୀର୍ଣା ମେଘଵର୍ଣାସ୍ତରସ୍ଵିନଃ
ପ୍ରବଳ ହାତୀମାନେ ରକ୍ତର ଧାରାରେ ଲପେଟାଯାଇ, ଏକାଠି ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ିବା ସହିତ, ମେଘ ଭଳି କଳା ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ତେ ତତ୍ର ପୀତ୍ଵା ପାନୀଯଂ ଵିମଲଂ ଚାରୁ ଶୋଭନମ୍। ଅତ୍ଯନ୍ତସୁଖସଂସ୍ପର୍ଶଂ ସର୍ଵଗନ୍ଧସମନ୍ଵିତମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଶୁଭ୍ର ଓ ଶୀତଳ ଜଳ ପିଇ, ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଜଳର ସ୍ପର୍ଶରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଆନ୍ତି।
ନିର୍ଵୃତ୍ତାଃ ସଂଵିଗାହନ୍ତେ ଵନାନି ଵନଗୋଚରାଃ। ଋକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଦ୍ଵୀପିନଶ୍ଚୈଵ ନୀଲକୋମଲକପ୍ରଭାନ୍
ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେ ସହିତ—ନୀଳ ଓ କୋମଳ ଲୋମ ଥିବା ଭାଲୁ ଓ ବାଘମାନେ ସହିତ—ବନରେ ଘୁରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ମିଶି ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ରୁରୂନପେତାନଜଯାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୋକଂ ପ୍ରହାସ୍ଯସି। ରାମ ତସ୍ଯ ତୁ ଶୈଲସ୍ଯ ମହତୀ ଶୋଭତେ ଗୁହା
ସେଠାରେ ହରିଣ, ବନ ଶୁକୁର ଓ ଭୟହୀନ ମୃଗମାନେକୁ ଦେଖି, ତୁମର ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ; ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଉଛି, ରାମ।
ଶିଲାପିଧାନା କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଦୁଃଖଂ ଚାସ୍ଯାଃ ପ୍ରଵେଶନମ୍। ତସ୍ଯା ଗୁହାଯାଃ ପ୍ରାଗ୍ଦ୍ଵାରେ ମହାନ୍ ଶୀତୋଦକୋ ହ୍ରଦଃ ୪୦ ବହୁମୂଲଫଲୋ ରମ୍ଯୋ ନାନାନଗସମାକୁଲଃ। ତସ୍ଯାଂ ଵସତି ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସହ ଵାନରୈଃ
ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏହି ଗୁହାଟି ଶିଳାରେ ଢାକା ଓ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର। ଏହାର ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ ଏକ ବଡ଼ ଶୀତଳ ଜଳ ଥିବା ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ମୂଳ ଓ ଫଳ ମିଳେ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛରେ ଭରିଆ। ସେଠି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ବାନରମାନେ ସହିତ ବସୁଛନ୍ତି।
କଦାଚିଚ୍ଛିଖରେ ତସ୍ଯ ପର୍ଵତସ୍ଯାପି ତିଷ୍ଠତି। କବନ୍ଧସ୍ତ୍ଵନୁଶାସ୍ଯୈଵଂ ତାଵୁଭୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
କେବେ କେବେ ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ କବନ୍ଧ ଦଠିଯାନ୍ତି, ଯିଏ ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି ଦୁଇଜଣ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ।
ସ୍ରଗ୍ଵୀ ଭାସ୍କରଵର୍ଣାଭଃ ଖେ ଵ୍ଯରୋଚତ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ତଂ ତୁ ଖସ୍ଥଂ ମହାଭାଗଂ ତାଵୁଭୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ପ୍ରବଳ କବନ୍ଧ ଆକାଶରେ ଦେଖାଦେଲେ; ଏବଂ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରସ୍ଥିତୌ ତ୍ଵଂ ଵ୍ରଜସ୍ଵେତି ଵାକ୍ଯମୂଚତୁରନ୍ତିକେ। ଗମ୍ଯତାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମିତି ତାଵବ୍ରଵୀତ୍ ସ ଚ
ସେ ନିକଟରେ ଥିବା ବେଳେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଚାଲ, ଯାଅ!' ତେଣୁ ସେ କହିଲେ, 'ତୁମର କାମ ସଫଳ ହେବା ପାଇଁ ଯାଅ।'
ସୁପ୍ରୀତୌ ତାଵନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ କବନ୍ଧଃ ପ୍ରସ୍ଥିତସ୍ତଦା
ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ଖୁସି ହୋଇ କବନ୍ଧ ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ତତ୍ କବନ୍ଧଃ ପ୍ରତିପଦ୍ଯ ରୂପଂ ଵୃତଃ ଶ୍ରିଯା ଭାସ୍ଵରସର୍ଵଦେହଃ। ନିଦର୍ଶଯନ୍ ରାମମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଖସ୍ଥଃ ସଖ୍ଯଂ କୁରୁଷ୍ଵେତି ତଦାଭ୍ଯୁଵାଚ
ସେ କବନ୍ଧ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମଗ୍ର ଦେହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶ୍ରୀରେ ଭରିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଆକାଶରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, 'ମିତ୍ରତା କର,' ବୋଲି କହିଲେ।
thumb|ଚତୁଃସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଚତୁଃସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ସତ୍ଚାଳିଶିତମ ସର୍ଗ।
ତୌ କବନ୍ଧେନ ତଂ ମାର୍ଗଂ ପମ୍ପାଯା ଦର୍ଶିତଂ ଵନେ। ଆତସ୍ଥତୁର୍ଦିଶଂ ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରତୀଚୀଂ ନୃଵରାତ୍ମଜୌ
ତାପରେ, କବନ୍ଧ ଯେଉଁ ପଥ ଦେଖାଇଥିଲେ, ସେହିପରି ପମ୍ପା ସରୋବର ନିକଟରେ ଅଟବୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତୌ ଶୈଲେଷ୍ଵାଚିତାନେକାନ୍ କ୍ଷୌଦ୍ରପୁଷ୍ପଫଲଦ୍ରୁମାନ୍। ଵୀକ୍ଷନ୍ତୌ ଜଗ୍ମତୁର୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯିବା ସମୟରେ ଅନେକ ପାହାଡ଼ରେ ମଧୁ, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଥିବା ଗଛମାନେ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
କୃତ୍ଵା ତୁ ଶୈଲପୃଷ୍ଠେ ତୁ ତୌ ଵାସଂ ରଘୁନନ୍ଦନୌ। ପମ୍ପାଯାଃ ପଶ୍ଚିମଂ ତୀରଂ ରାଘଵାଵୁପତସ୍ଥତୁଃ
ରଘୁବଂଶୀ ଭାଇମାନେ ପାହାଡ଼ର ଢାଲାରେ ଶିବିର କରି, ପମ୍ପା ସରୋବରର ପଶ୍ଚିମ କୂଳକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ତୌ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଃ ପମ୍ପାଯାସ୍ତୀରମାସାଦ୍ଯ ପଶ୍ଚିମମ୍। ଅପଶ୍ଯତାଂ ତତସ୍ତତ୍ର ଶବର୍ଯା ରମ୍ଯମାଶ୍ରମମ୍
ସେମାନେ ପମ୍ପା ପଦ୍ମସରୋବରର ପଶ୍ଚିମ କୂଳକୁ ଆସି, ସେଠାରେ ଶବରୀଙ୍କ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ।
ତୌ ତମାଶ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ଦ୍ରୁମୈର୍ବହୁଭିରାଵୃତମ୍। ସୁରମ୍ଯମଭିଵୀକ୍ଷନ୍ତୌ ଶବରୀମଭ୍ଯୁପେଯତୁଃ
ସେମାନେ ସେ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି, ବହୁ ଗଛରେ ଘେରା ଏହି ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ ଓ ଶବରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତଦା ସିଦ୍ଧା ସମୁତ୍ଥାଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ପାଦୌ ଜଗ୍ରାହ ରାମସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ
ସେମାନେକୁ ଦେଖି, ସେ ତପସ୍ୱିନୀ ଉଠି ହାତ ଜୋଡି, ରାମ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ପାଦ ଧରିଲେ।
ପାଦ୍ଯମାଚମନୀଯଂ ଚ ସର୍ଵଂ ପ୍ରାଦାଦ୍ ଯଥାଵିଧି। ତାମୁଵାଚ ତତୋ ରାମଃ ଶ୍ରମଣୀଂ ଧର୍ମସଂସ୍ଥିତାମ୍
ସେ ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ଓ ମୁଁହ ଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୀତିରେ ଦେଲେ। ତାପରେ ରାମ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ସେ ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
କଚ୍ଚିତ୍ତେ ନିର୍ଜିତା ଵିଘ୍ନାଃ କଚ୍ଚିତ୍ତେ ଵର୍ଧତେ ତପଃ। କଚ୍ଚିତ୍ତେ ନିଯତଃ କୋପ ଆହାରଶ୍ଚ ତପୋଧନେ
ତୁମେ କି ସମସ୍ତ ବାଧାକୁ ଜୟ କରିଛ? ତୁମର ତପସ୍ୟା ବଢ଼ୁଛି କି? ତୁମେ କି କ୍ରୋଧକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଛ? ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ନିୟମ ରଖିଛ କି, ତପସ୍ୟାର ଧନବତୀ?
କଚ୍ଚିତ୍ତେ ନିଯମାଃ ପ୍ରାପ୍ତାଃ କଚ୍ଚିତ୍ତେ ମନସଃ ସୁଖମ୍। କଚ୍ଚିତ୍ତେ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷା ସଫଲା ଚାରୁଭାଷିଣି
ତୁମେ କି ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିଛ? ମନ ଶାନ୍ତି ରହିଛି କି? ଗୁରୁଙ୍କ ସେବା କି ଫଳଦାୟକ ହୋଇଛି, ମୃଦୁଭାଷିଣୀ?
ରାମେଣ ତାପସୀ ପୃଷ୍ଟା ସା ସିଦ୍ଧା ସିଦ୍ଧସମ୍ମତା। ଶଶଂସ ଶବରୀ ଵୃଦ୍ଧା ରାମାଯ ପ୍ରତ୍ଯଵସ୍ଥିତା
ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ସିଦ୍ଧ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସମ୍ମାନିତ ବୃଦ୍ଧ ଶବରୀ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଦ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତା ତପଃସିଦ୍ଧିସ୍ତଵ ସଂଦର୍ଶନାନ୍ମଯା। ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଗୁରଵଶ୍ଚ ସୁପୂଜିତାଃ
ଆଜି ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋର ତପସ୍ୟା ସଫଳ ହେଲା; ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା ଓ ମୋର ଗୁରୁମାନେ ଭଲଭାବେ ପୂଜିତ ହେଲେ।
ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ତପ୍ତଂ ସ୍ଵର୍ଗଶ୍ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯତି। ତ୍ଵଯି ଦେଵଵରେ ରାମ ପୂଜିତେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଆଜି ମୋର ତପସ୍ୟା ସଫଳ ହେଲା, ଏବଂ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ପାଇବି, କାରଣ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଦେବତା ସମାନ ରାମ, ତୁମକୁ ଏଠାରେ ପୂଜା କରାଯାଇଛି।
ତଵାହଂ ଚକ୍ଷୁଷା ସୌମ୍ଯ ପୂତା ସୌମ୍ଯେନ ମାନଦ। ଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯକ୍ଷଯାଂଲ୍ଲୋକାଂସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦରିଂଦମ
ମୃଦୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଚାହିଲା, ମୁଁ ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲି; ତୁମ ଦୟାରେ, ଶତ୍ରୁ ଜୟ କରିଥିବା, ମୁଁ ଅବିନାଶୀ ଲୋକକୁ ଯିବି।
ଚିତ୍ରକୂଟଂ ତ୍ଵଯି ପ୍ରାପ୍ତେ ଵିମାନୈରତୁଲପ୍ରଭୈଃ। ଇତସ୍ତେ ଦିଵମାରୂଢା ଯାନହଂ ପର୍ଯଚାରିଷମ୍
ତୁମେ ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଅତୁଳ ତେଜସ୍ୱୀ ରଥରେ ଆସିଥିବାବେଳେ, ସେଠାରୁ ମୁଁ ତୁମ ସେବା କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲି।
ତୈଶ୍ଚାହମୁକ୍ତା ଧର୍ମଜ୍ଞୈର୍ମହାଭାଗୈର୍ମହର୍ଷିଭିଃ। ଆଗମିଷ୍ଯତି ତେ ରାମଃ ସୁପୁଣ୍ଯମିମମାଶ୍ରମମ୍
ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମହାର୍ଷିମାନେ ମୋତେ କହିଥିଲେ: 'ରାମ ତୁମର ଏହି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିବେ।'
ସ ତେ ପ୍ରତିଗ୍ରହୀତଵ୍ଯଃ ସୌମିତ୍ରିସହିତୋଽତିଥିଃ। ତଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵରାଂଲ୍ଲୋକାନକ୍ଷଯାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଗମିଷ୍ଯସି
'ସେଉଁଠି ସୌମିତ୍ରି ସହିତ ଆସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଅତିଥି ଭାବେ ସ୍ୱୀକାର କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।'