ନ ଚ ଵୈ ମ୍ଲାନତାଂ ଯାନ୍ତି ନ ଚ ଶୀର୍ଯନ୍ତି ରାଘଵ। ମତଙ୍ଗଶିଷ୍ଯାସ୍ତତ୍ରାସନ୍ନୃଷଯଃ ସୁସମାହିତାଃ
ସେମାନେ କେବେ ମୁଝିଯାନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଝରିଯାନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ରାଘବ; ସେଠାରେ ମତଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଅଛନ୍ତି।
ତେଷାଂ ଭାରାଭିତପ୍ତାନାଂ ଵନ୍ଯମାହରତାଂ ଗୁରୋଃ। ଯେ ପ୍ରପେତୁର୍ମହୀଂ ତୂର୍ଣଂ ଶରୀରାତ୍ ସ୍ଵେଦବିନ୍ଦଵଃ
ସେ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଗୁରୁ ପାଇଁ ବନଫଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ବହିବାରେ ଥକି, ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଘାମର ତିନିକି ବିନ୍ଦୁ ତଳେ ପଡ଼ିଥିଲା।
ତାନି ମାଲ୍ଯାନି ଜାତାନି ମୁନୀନାଂ ତପସା ତଦା। ସ୍ଵେଦବିନ୍ଦୁସମୁତ୍ଥାନି ନ ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ରାଘଵ
ମୁନିମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟାରୁ, ସେ ଘାମ ବିନ୍ଦୁରୁ ଏହି ମାଳାଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଏହା କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ହେ ରାଘବ।
ତେଷାଂ ଗତାନାମଦ୍ଯାପି ଦୃଶ୍ଯତେ ପରିଚାରିଣୀ। ଶ୍ରମଣୀ ଶବରୀ ନାମ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଚିରଜୀଵିନୀ
ସେମାନେ ଯେଉଁଠାରୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି, ଏଯାଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଏକ ଦୀର୍ଘାୟୁ ତପସ୍ବିନୀ, ଶବରୀ ନାମକ ଶ୍ରମଣୀ, ସେମାନଙ୍କ ସେବାରେ ଅଛନ୍ତି, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ।
ତ୍ଵାଂ ତୁ ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତା ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତନମସ୍କୃତମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵୋପମଂ ରାମ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯତି
ସେ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ତୁମେ ଦେବତା ସମାନ ଦେଖିବା ସମୟରେ, ହେ ରାମ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।
ତତସ୍ତଦ୍ରାମ ପମ୍ପାଯାସ୍ତୀରମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପଶ୍ଚିମମ୍। ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନମତୁଲଂ ଗୁହ୍ଯଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପଶ୍ଯସି
ତାପରେ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ପମ୍ପାର ପଶ୍ଚିମ ତୀରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ସେ ଅପୂର୍ବ ଓ ଗୁପ୍ତ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାନ ଦେଖିବ।
ନ ତତ୍ରାକ୍ରମିତୁଂ ନାଗାଃ ଶକ୍ନୁଵନ୍ତି ତଦାଶ୍ରମେ। ଋଷେସ୍ତସ୍ଯ ମତଙ୍ଗସ୍ଯ ଵିଧାନାତ୍ ତଚ୍ଚ କାନନମ୍
ସେଠାରେ ମତଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ନିୟମରେ, ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ କିମ୍ବା ତାହାର ଆସପାସର କାନନକୁ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ମତଙ୍ଗଵନମିତ୍ଯେଵ ଵିଶ୍ରୁତଂ ରଘୁନନ୍ଦନ। ତସ୍ମିନ୍ ନନ୍ଦନସଂକାଶେ ଦେଵାରଣ୍ଯୋପମେ ଵନେ
ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ଏହି କାନନ 'ମତଙ୍ଗବନ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହା ନନ୍ଦନ କାନନ ସମାନ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅତି ପ୍ରିୟ ଅରଣ୍ୟ ପରି।
ନାନାଵିହଗସଂକୀର୍ଣେ ରଂସ୍ଯସେ ରାମ ନିର୍ଵୃତଃ। ଋଷ୍ଯମୂକସ୍ତୁ ପମ୍ପାଯାଃ ପୁରସ୍ତାତ୍ ପୁଷ୍ପିତଦ୍ରୁମଃ
ନାନା ପକ୍ଷୀର ରବେ ମୁଖରିତ ଏହି କାନନରେ, ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ମନ ରଖିବା; ଏବଂ ପମ୍ପାର ସାମ୍ନାରେ ରହିଛି ଫୁଲେଇଥିବା ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼।
ସୁଦୁଃଖାରୋହଣଶ୍ଚୈଵ ଶିଶୁନାଗାଭିରକ୍ଷିତଃ। ଉଦାରୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ଚୈଵ ପୂର୍ଵକାଲେଽଭିନିର୍ମିତଃ
ଏହି ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ିବା ବହୁତ କଷ୍ଟକର, ଶିଶୁ ହାତୀମାନେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ଶଯାନଃ ପୁରୁଷୋ ରାମ ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ମୂର୍ଧନି। ଯତ୍ ସ୍ଵପ୍ନଂ ଲଭତେ ଵିତ୍ତଂ ତତ୍ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋଽଧିଗଚ୍ଛତି
ହେ ରାମ, ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଶୋଇଥାଏ, ସେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯେଉଁ ଧନ ଦେଖେ, ଜାଗିଲେ ତାହା ପାଇଯାଏ।
ଯସ୍ତ୍ଵେନଂ ଵିଷମାଚାରଃ ପାପକର୍ମାଧିରୋହତି। ତତ୍ରୈଵ ପ୍ରହରନ୍ତ୍ଯେନଂ ସୁପ୍ତମାଦାଯ ରାକ୍ଷସାଃ
କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଓ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକ ଏହି ପାହାଡ଼ ଚଢ଼େ, ତେବେ ଏଠାରେ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ସେଉଁଠି ଶୋଇଥିବାବେଳେ ଧରି ମାରିଦେଇଥାନ୍ତି।
ତତ୍ରାପି ଶିଶୁନାଗାନାମାକ୍ରନ୍ଦଃ ଶ୍ରୂଯତେ ମହାନ୍। କ୍ରୀଡତାଂ ରାମ ପମ୍ପାଯାଂ ମତଙ୍ଗାଶ୍ରମଵାସିନାମ୍
ସେଠାରେ ମତଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ଶିଶୁ ହାତୀମାନେ ପମ୍ପା ନଦୀ କୂଳରେ ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଯାଏ।
ସକ୍ତା ରୁଧିରଧାରାଭିଃ ସଂହତ୍ଯ ପରମଦ୍ଵିପାଃ। ପ୍ରଚରନ୍ତି ପୃଥକ୍କୀର୍ଣା ମେଘଵର୍ଣାସ୍ତରସ୍ଵିନଃ
ପ୍ରବଳ ହାତୀମାନେ ରକ୍ତର ଧାରାରେ ଲପେଟାଯାଇ, ଏକାଠି ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ିବା ସହିତ, ମେଘ ଭଳି କଳା ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ତେ ତତ୍ର ପୀତ୍ଵା ପାନୀଯଂ ଵିମଲଂ ଚାରୁ ଶୋଭନମ୍। ଅତ୍ଯନ୍ତସୁଖସଂସ୍ପର୍ଶଂ ସର୍ଵଗନ୍ଧସମନ୍ଵିତମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଶୁଭ୍ର ଓ ଶୀତଳ ଜଳ ପିଇ, ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଜଳର ସ୍ପର୍ଶରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଆନ୍ତି।
ନିର୍ଵୃତ୍ତାଃ ସଂଵିଗାହନ୍ତେ ଵନାନି ଵନଗୋଚରାଃ। ଋକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଦ୍ଵୀପିନଶ୍ଚୈଵ ନୀଲକୋମଲକପ୍ରଭାନ୍
ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେ ସହିତ—ନୀଳ ଓ କୋମଳ ଲୋମ ଥିବା ଭାଲୁ ଓ ବାଘମାନେ ସହିତ—ବନରେ ଘୁରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ମିଶି ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ରୁରୂନପେତାନଜଯାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୋକଂ ପ୍ରହାସ୍ଯସି। ରାମ ତସ୍ଯ ତୁ ଶୈଲସ୍ଯ ମହତୀ ଶୋଭତେ ଗୁହା
ସେଠାରେ ହରିଣ, ବନ ଶୁକୁର ଓ ଭୟହୀନ ମୃଗମାନେକୁ ଦେଖି, ତୁମର ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ; ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଉଛି, ରାମ।
ଶିଲାପିଧାନା କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଦୁଃଖଂ ଚାସ୍ଯାଃ ପ୍ରଵେଶନମ୍। ତସ୍ଯା ଗୁହାଯାଃ ପ୍ରାଗ୍ଦ୍ଵାରେ ମହାନ୍ ଶୀତୋଦକୋ ହ୍ରଦଃ ୪୦ ବହୁମୂଲଫଲୋ ରମ୍ଯୋ ନାନାନଗସମାକୁଲଃ। ତସ୍ଯାଂ ଵସତି ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସହ ଵାନରୈଃ
ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏହି ଗୁହାଟି ଶିଳାରେ ଢାକା ଓ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର। ଏହାର ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ ଏକ ବଡ଼ ଶୀତଳ ଜଳ ଥିବା ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ମୂଳ ଓ ଫଳ ମିଳେ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛରେ ଭରିଆ। ସେଠି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ବାନରମାନେ ସହିତ ବସୁଛନ୍ତି।
କଦାଚିଚ୍ଛିଖରେ ତସ୍ଯ ପର୍ଵତସ୍ଯାପି ତିଷ୍ଠତି। କବନ୍ଧସ୍ତ୍ଵନୁଶାସ୍ଯୈଵଂ ତାଵୁଭୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
କେବେ କେବେ ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ କବନ୍ଧ ଦଠିଯାନ୍ତି, ଯିଏ ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି ଦୁଇଜଣ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ।
ସ୍ରଗ୍ଵୀ ଭାସ୍କରଵର୍ଣାଭଃ ଖେ ଵ୍ଯରୋଚତ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ତଂ ତୁ ଖସ୍ଥଂ ମହାଭାଗଂ ତାଵୁଭୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ପ୍ରବଳ କବନ୍ଧ ଆକାଶରେ ଦେଖାଦେଲେ; ଏବଂ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରସ୍ଥିତୌ ତ୍ଵଂ ଵ୍ରଜସ୍ଵେତି ଵାକ୍ଯମୂଚତୁରନ୍ତିକେ। ଗମ୍ଯତାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମିତି ତାଵବ୍ରଵୀତ୍ ସ ଚ
ସେ ନିକଟରେ ଥିବା ବେଳେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଚାଲ, ଯାଅ!' ତେଣୁ ସେ କହିଲେ, 'ତୁମର କାମ ସଫଳ ହେବା ପାଇଁ ଯାଅ।'
ସୁପ୍ରୀତୌ ତାଵନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ କବନ୍ଧଃ ପ୍ରସ୍ଥିତସ୍ତଦା
ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ଖୁସି ହୋଇ କବନ୍ଧ ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ତତ୍ କବନ୍ଧଃ ପ୍ରତିପଦ୍ଯ ରୂପଂ ଵୃତଃ ଶ୍ରିଯା ଭାସ୍ଵରସର୍ଵଦେହଃ। ନିଦର୍ଶଯନ୍ ରାମମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଖସ୍ଥଃ ସଖ୍ଯଂ କୁରୁଷ୍ଵେତି ତଦାଭ୍ଯୁଵାଚ
ସେ କବନ୍ଧ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମଗ୍ର ଦେହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶ୍ରୀରେ ଭରିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଆକାଶରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, 'ମିତ୍ରତା କର,' ବୋଲି କହିଲେ।
thumb|ଚତୁଃସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଚତୁଃସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ସତ୍ଚାଳିଶିତମ ସର୍ଗ।
ତୌ କବନ୍ଧେନ ତଂ ମାର୍ଗଂ ପମ୍ପାଯା ଦର୍ଶିତଂ ଵନେ। ଆତସ୍ଥତୁର୍ଦିଶଂ ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରତୀଚୀଂ ନୃଵରାତ୍ମଜୌ
ତାପରେ, କବନ୍ଧ ଯେଉଁ ପଥ ଦେଖାଇଥିଲେ, ସେହିପରି ପମ୍ପା ସରୋବର ନିକଟରେ ଅଟବୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତୌ ଶୈଲେଷ୍ଵାଚିତାନେକାନ୍ କ୍ଷୌଦ୍ରପୁଷ୍ପଫଲଦ୍ରୁମାନ୍। ଵୀକ୍ଷନ୍ତୌ ଜଗ୍ମତୁର୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯିବା ସମୟରେ ଅନେକ ପାହାଡ଼ରେ ମଧୁ, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଥିବା ଗଛମାନେ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
କୃତ୍ଵା ତୁ ଶୈଲପୃଷ୍ଠେ ତୁ ତୌ ଵାସଂ ରଘୁନନ୍ଦନୌ। ପମ୍ପାଯାଃ ପଶ୍ଚିମଂ ତୀରଂ ରାଘଵାଵୁପତସ୍ଥତୁଃ
ରଘୁବଂଶୀ ଭାଇମାନେ ପାହାଡ଼ର ଢାଲାରେ ଶିବିର କରି, ପମ୍ପା ସରୋବରର ପଶ୍ଚିମ କୂଳକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ତୌ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଃ ପମ୍ପାଯାସ୍ତୀରମାସାଦ୍ଯ ପଶ୍ଚିମମ୍। ଅପଶ୍ଯତାଂ ତତସ୍ତତ୍ର ଶବର୍ଯା ରମ୍ଯମାଶ୍ରମମ୍
ସେମାନେ ପମ୍ପା ପଦ୍ମସରୋବରର ପଶ୍ଚିମ କୂଳକୁ ଆସି, ସେଠାରେ ଶବରୀଙ୍କ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ।
ତୌ ତମାଶ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ଦ୍ରୁମୈର୍ବହୁଭିରାଵୃତମ୍। ସୁରମ୍ଯମଭିଵୀକ୍ଷନ୍ତୌ ଶବରୀମଭ୍ଯୁପେଯତୁଃ
ସେମାନେ ସେ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି, ବହୁ ଗଛରେ ଘେରା ଏହି ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ ଓ ଶବରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତଦା ସିଦ୍ଧା ସମୁତ୍ଥାଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ପାଦୌ ଜଗ୍ରାହ ରାମସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ
ସେମାନେକୁ ଦେଖି, ସେ ତପସ୍ୱିନୀ ଉଠି ହାତ ଜୋଡି, ରାମ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ପାଦ ଧରିଲେ।