ଵଲ୍ଗୁସ୍ଵରା ନିକୂଜନ୍ତି ପମ୍ପାସଲିଲଗୋଚରାଃ। ନୋଦ୍ଵିଜନ୍ତେ ନରାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଧସ୍ଯାକୋଵିଦାଃ ଶୁଭାଃ
ପମ୍ପା ଝିଅରେ ଥିବା ଏହି ଚିଡ଼ିଆମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଉଛନ୍ତି; ଏମାନେ ମଣିଷକୁ ଦେଖି ଭୟ କରନ୍ତିନାହିଁ, କାରଣ ଏମାନେ ନିର୍ମଳ ଓ ଶୁଭ।
ଘୃତପିଣ୍ଡୋପମାନ୍ ସ୍ଥୂଲାଂସ୍ତାନ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯଥଃ। ରୋହିତାନ୍ ଵକ୍ରତୁଣ୍ଡାଂଶ୍ଚ ନଲମୀନାଂଶ୍ଚ ରାଘଵ
ଏଠାରେ ଘିଅ ଗୋଲା ଭଳି ମୋଟା ଚିଡ଼ିଆ, ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର, ବାଙ୍କା ଠୁଣ୍ଡ ଥିବା ଓ ନଳ ମାଛ ଖାଇପାରିବେ, ହେ ରାଘବ।
ପମ୍ପାଯାମିଷୁଭିର୍ମତ୍ସ୍ଯାଂସ୍ତତ୍ର ରାମ ଵରାନ୍ ହତାନ୍। ନିସ୍ତ୍ଵକ୍ପକ୍ଷାନଯସ୍ତପ୍ତାନକୃଶାନୈକକଣ୍ଟକାନ୍
ପମ୍ପା ଝିଅର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଛ, ଯାହା ତାଜା ଧରାଯାଇଛି, ଚମ୍ର ଓ ପଖ ଚିରାଯାଇଛି, ଭୁନାଯାଇଛି, ଦୁବଳ ଏବଂ ଏକ ମାତ୍ର କାଠି ଥିବା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଖାଇପାରିବେ, ହେ ରାମ।
ତଵ ଭକ୍ତ୍ଯା ସମାଯୁକ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ସମ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯତି। ଭୃଶଂ ତାନ୍ ଖାଦତୋ ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ ପମ୍ପାଯାଃ ପୁଷ୍ପସଂଚଯେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଭକ୍ତିରେ ଭରିଯିବେ ଓ ପମ୍ପାର ଫୁଲ ମଧ୍ୟରେ ବସି, ସେଇ ମାଛ ଆପଣଙ୍କୁ ପରିବେଷଣ କରିବେ।
ପଦ୍ମଗନ୍ଧି ଶିଵଂ ଵାରି ସୁଖଶୀତମନାମଯମ୍। ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ସ ତଦାକ୍ଲିଷ୍ଟଂ ରୂପ୍ଯସ୍ଫଟିକସଂନିଭମ୍
ପମ୍ପାରୁ ଶିବାନ୍ନ, ପଦ୍ମ ଗନ୍ଧର ଜଳ, ଶୀତଳ ଓ ପବିତ୍ର, ରୂପା ବା ସ୍ଫଟିକ ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଚମକୁଥିବା, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଆଣିଦେବେ।
ଅଥ ପୁଷ୍କରପର୍ଣେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପାଯଯିଷ୍ଯତି। ସ୍ଥୂଲାନ୍ ଗିରିଗୁହାଶଯ୍ଯାନ୍ ଵାନରାନ୍ ଵନଚାରିଣଃ
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମକୁ ପଦ୍ମପତ୍ରରେ ଜଳ ପିଇବାକୁ ଦେବେ; ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ରହୁଥିବା, ଅଟୁଟ ଅଟୁଟ ବନରେ ଘୁରୁଥିବା ବଡ଼ ବନରୁଆ ମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଦେବେ।
ସାଯାହ୍ନେ ଵିଚରନ୍ ରାମ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯତି ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଅପାଂ ଲୋଭାଦୁପାଵୃତ୍ତାନ୍ ଵୃଷଭାନିଵ ନର୍ଦତଃ
ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ତୁମେ ବନରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମକୁ ଦେଖାଇଦେବେ—ଅଧିକ ଲାଭ ଆଶାରେ ଜଳ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିବା, ବୃଷଭ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ବନରୁଆମାନେ।
ସ୍ଥୂଲାନ୍ ପୀତାଂଶ୍ଚ ପମ୍ପାଯାଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ନରୋତ୍ତମ। ସାଯାହ୍ନେ ଵିଚରନ୍ ରାମ ଵିଟପୀ ମାଲ୍ଯଧାରିଣଃ
ହେ ନରୋତ୍ତମ, ପମ୍ପାରେ ତୁମେ ବଡ଼ ବଡ଼ ହଳଦିଆ ବନରୁଆ ଦେଖିବେ; ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ହେ ରାମ, ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବେ।
ଶିଵୋଦକଂ ଚ ପମ୍ପାଯାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୋକଂ ଵିହାସ୍ଯସି। ସୁମନୋଭିଶ୍ଚିତାସ୍ତତ୍ର ତିଲକା ନକ୍ତମାଲକାଃ
ପମ୍ପାରେ ଶୁଭ ଜଳ ଦେଖି, ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ; ସେଠାରେ ତିଳକ ଓ ରାତିରାଣୀ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଗଛମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଉତ୍ପଲାନି ଚ ଫୁଲ୍ଲାନି ପଙ୍କଜାନି ଚ ରାଘଵ। ନ ତାନି କଶ୍ଚିନ୍ମାଲ୍ଯାନି ତତ୍ରାରୋପଯିତା ନରଃ
ଏବଂ ଫୁଲିଥିବା ଉତ୍ପଳ ଓ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟ ରହିଛି, ହେ ରାଘବ; ସେଠାରେ କେହି ମଣିଷ ଏହି ମାଳାଗୁଡ଼ିକୁ ଲଗାଇନାହାନ୍ତି।
ନ ଚ ଵୈ ମ୍ଲାନତାଂ ଯାନ୍ତି ନ ଚ ଶୀର୍ଯନ୍ତି ରାଘଵ। ମତଙ୍ଗଶିଷ୍ଯାସ୍ତତ୍ରାସନ୍ନୃଷଯଃ ସୁସମାହିତାଃ
ସେମାନେ କେବେ ମୁଝିଯାନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଝରିଯାନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ରାଘବ; ସେଠାରେ ମତଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଅଛନ୍ତି।
ତେଷାଂ ଭାରାଭିତପ୍ତାନାଂ ଵନ୍ଯମାହରତାଂ ଗୁରୋଃ। ଯେ ପ୍ରପେତୁର୍ମହୀଂ ତୂର୍ଣଂ ଶରୀରାତ୍ ସ୍ଵେଦବିନ୍ଦଵଃ
ସେ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଗୁରୁ ପାଇଁ ବନଫଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ବହିବାରେ ଥକି, ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଘାମର ତିନିକି ବିନ୍ଦୁ ତଳେ ପଡ଼ିଥିଲା।
ତାନି ମାଲ୍ଯାନି ଜାତାନି ମୁନୀନାଂ ତପସା ତଦା। ସ୍ଵେଦବିନ୍ଦୁସମୁତ୍ଥାନି ନ ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ରାଘଵ
ମୁନିମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟାରୁ, ସେ ଘାମ ବିନ୍ଦୁରୁ ଏହି ମାଳାଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଏହା କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ହେ ରାଘବ।
ତେଷାଂ ଗତାନାମଦ୍ଯାପି ଦୃଶ୍ଯତେ ପରିଚାରିଣୀ। ଶ୍ରମଣୀ ଶବରୀ ନାମ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଚିରଜୀଵିନୀ
ସେମାନେ ଯେଉଁଠାରୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି, ଏଯାଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଏକ ଦୀର୍ଘାୟୁ ତପସ୍ବିନୀ, ଶବରୀ ନାମକ ଶ୍ରମଣୀ, ସେମାନଙ୍କ ସେବାରେ ଅଛନ୍ତି, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ।
ତ୍ଵାଂ ତୁ ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତା ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତନମସ୍କୃତମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵୋପମଂ ରାମ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯତି
ସେ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ତୁମେ ଦେବତା ସମାନ ଦେଖିବା ସମୟରେ, ହେ ରାମ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।
ତତସ୍ତଦ୍ରାମ ପମ୍ପାଯାସ୍ତୀରମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପଶ୍ଚିମମ୍। ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନମତୁଲଂ ଗୁହ୍ଯଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପଶ୍ଯସି
ତାପରେ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ପମ୍ପାର ପଶ୍ଚିମ ତୀରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ସେ ଅପୂର୍ବ ଓ ଗୁପ୍ତ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାନ ଦେଖିବ।
ନ ତତ୍ରାକ୍ରମିତୁଂ ନାଗାଃ ଶକ୍ନୁଵନ୍ତି ତଦାଶ୍ରମେ। ଋଷେସ୍ତସ୍ଯ ମତଙ୍ଗସ୍ଯ ଵିଧାନାତ୍ ତଚ୍ଚ କାନନମ୍
ସେଠାରେ ମତଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ନିୟମରେ, ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ କିମ୍ବା ତାହାର ଆସପାସର କାନନକୁ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ମତଙ୍ଗଵନମିତ୍ଯେଵ ଵିଶ୍ରୁତଂ ରଘୁନନ୍ଦନ। ତସ୍ମିନ୍ ନନ୍ଦନସଂକାଶେ ଦେଵାରଣ୍ଯୋପମେ ଵନେ
ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ଏହି କାନନ 'ମତଙ୍ଗବନ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହା ନନ୍ଦନ କାନନ ସମାନ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅତି ପ୍ରିୟ ଅରଣ୍ୟ ପରି।
ନାନାଵିହଗସଂକୀର୍ଣେ ରଂସ୍ଯସେ ରାମ ନିର୍ଵୃତଃ। ଋଷ୍ଯମୂକସ୍ତୁ ପମ୍ପାଯାଃ ପୁରସ୍ତାତ୍ ପୁଷ୍ପିତଦ୍ରୁମଃ
ନାନା ପକ୍ଷୀର ରବେ ମୁଖରିତ ଏହି କାନନରେ, ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ମନ ରଖିବା; ଏବଂ ପମ୍ପାର ସାମ୍ନାରେ ରହିଛି ଫୁଲେଇଥିବା ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼।
ସୁଦୁଃଖାରୋହଣଶ୍ଚୈଵ ଶିଶୁନାଗାଭିରକ୍ଷିତଃ। ଉଦାରୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ଚୈଵ ପୂର୍ଵକାଲେଽଭିନିର୍ମିତଃ
ଏହି ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ିବା ବହୁତ କଷ୍ଟକର, ଶିଶୁ ହାତୀମାନେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ଶଯାନଃ ପୁରୁଷୋ ରାମ ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ମୂର୍ଧନି। ଯତ୍ ସ୍ଵପ୍ନଂ ଲଭତେ ଵିତ୍ତଂ ତତ୍ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋଽଧିଗଚ୍ଛତି
ହେ ରାମ, ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଶୋଇଥାଏ, ସେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯେଉଁ ଧନ ଦେଖେ, ଜାଗିଲେ ତାହା ପାଇଯାଏ।
ଯସ୍ତ୍ଵେନଂ ଵିଷମାଚାରଃ ପାପକର୍ମାଧିରୋହତି। ତତ୍ରୈଵ ପ୍ରହରନ୍ତ୍ଯେନଂ ସୁପ୍ତମାଦାଯ ରାକ୍ଷସାଃ
କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଓ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକ ଏହି ପାହାଡ଼ ଚଢ଼େ, ତେବେ ଏଠାରେ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ସେଉଁଠି ଶୋଇଥିବାବେଳେ ଧରି ମାରିଦେଇଥାନ୍ତି।
ତତ୍ରାପି ଶିଶୁନାଗାନାମାକ୍ରନ୍ଦଃ ଶ୍ରୂଯତେ ମହାନ୍। କ୍ରୀଡତାଂ ରାମ ପମ୍ପାଯାଂ ମତଙ୍ଗାଶ୍ରମଵାସିନାମ୍
ସେଠାରେ ମତଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ଶିଶୁ ହାତୀମାନେ ପମ୍ପା ନଦୀ କୂଳରେ ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଯାଏ।
ସକ୍ତା ରୁଧିରଧାରାଭିଃ ସଂହତ୍ଯ ପରମଦ୍ଵିପାଃ। ପ୍ରଚରନ୍ତି ପୃଥକ୍କୀର୍ଣା ମେଘଵର୍ଣାସ୍ତରସ୍ଵିନଃ
ପ୍ରବଳ ହାତୀମାନେ ରକ୍ତର ଧାରାରେ ଲପେଟାଯାଇ, ଏକାଠି ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ିବା ସହିତ, ମେଘ ଭଳି କଳା ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ତେ ତତ୍ର ପୀତ୍ଵା ପାନୀଯଂ ଵିମଲଂ ଚାରୁ ଶୋଭନମ୍। ଅତ୍ଯନ୍ତସୁଖସଂସ୍ପର୍ଶଂ ସର୍ଵଗନ୍ଧସମନ୍ଵିତମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଶୁଭ୍ର ଓ ଶୀତଳ ଜଳ ପିଇ, ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଜଳର ସ୍ପର୍ଶରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଆନ୍ତି।
ନିର୍ଵୃତ୍ତାଃ ସଂଵିଗାହନ୍ତେ ଵନାନି ଵନଗୋଚରାଃ। ଋକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଦ୍ଵୀପିନଶ୍ଚୈଵ ନୀଲକୋମଲକପ୍ରଭାନ୍
ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେ ସହିତ—ନୀଳ ଓ କୋମଳ ଲୋମ ଥିବା ଭାଲୁ ଓ ବାଘମାନେ ସହିତ—ବନରେ ଘୁରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ମିଶି ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ରୁରୂନପେତାନଜଯାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୋକଂ ପ୍ରହାସ୍ଯସି। ରାମ ତସ୍ଯ ତୁ ଶୈଲସ୍ଯ ମହତୀ ଶୋଭତେ ଗୁହା
ସେଠାରେ ହରିଣ, ବନ ଶୁକୁର ଓ ଭୟହୀନ ମୃଗମାନେକୁ ଦେଖି, ତୁମର ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ; ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଉଛି, ରାମ।
ଶିଲାପିଧାନା କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଦୁଃଖଂ ଚାସ୍ଯାଃ ପ୍ରଵେଶନମ୍। ତସ୍ଯା ଗୁହାଯାଃ ପ୍ରାଗ୍ଦ୍ଵାରେ ମହାନ୍ ଶୀତୋଦକୋ ହ୍ରଦଃ ୪୦ ବହୁମୂଲଫଲୋ ରମ୍ଯୋ ନାନାନଗସମାକୁଲଃ। ତସ୍ଯାଂ ଵସତି ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସହ ଵାନରୈଃ
ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏହି ଗୁହାଟି ଶିଳାରେ ଢାକା ଓ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର। ଏହାର ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ ଏକ ବଡ଼ ଶୀତଳ ଜଳ ଥିବା ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ମୂଳ ଓ ଫଳ ମିଳେ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛରେ ଭରିଆ। ସେଠି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ବାନରମାନେ ସହିତ ବସୁଛନ୍ତି।
କଦାଚିଚ୍ଛିଖରେ ତସ୍ଯ ପର୍ଵତସ୍ଯାପି ତିଷ୍ଠତି। କବନ୍ଧସ୍ତ୍ଵନୁଶାସ୍ଯୈଵଂ ତାଵୁଭୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
କେବେ କେବେ ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ କବନ୍ଧ ଦଠିଯାନ୍ତି, ଯିଏ ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି ଦୁଇଜଣ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ।
ସ୍ରଗ୍ଵୀ ଭାସ୍କରଵର୍ଣାଭଃ ଖେ ଵ୍ଯରୋଚତ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ତଂ ତୁ ଖସ୍ଥଂ ମହାଭାଗଂ ତାଵୁଭୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ପ୍ରବଳ କବନ୍ଧ ଆକାଶରେ ଦେଖାଦେଲେ; ଏବଂ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।