ଜମ୍ବୂପ୍ରିଯାଲପନସା ନ୍ଯଗ୍ରୋଧପ୍ଲକ୍ଷତିନ୍ଦୁକାଃ। ଅଶ୍ଵତ୍ଥାଃ କର୍ଣିକାରାଶ୍ଚ ଚୂତାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଚ ପାଦପାଃ
ଏଠାରେ ଜାମୁ, ପିଆଳ, ପଣସ, ବଟ, ଗଜ, କରମ୍ବ, ଅଶ୍ୱଥ, କର୍ଣ୍ଣିକାର, ଆମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛମାନେ ବଢ଼ିଛି।
ଧନ୍ଵନା ନାଗଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ତିଲକା ନକ୍ତମାଲକାଃ। ନୀଲାଶୋକାଃ କଦମ୍ବାଶ୍ଚ କରଵୀରାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ
ଏଠାରେ ନାଗ ଗଛ, ତିଳକ, ରାତିରେ ଫୁଟୁଥିବା ମଲତୀ, ନୀଳ ଅଶୋକ, କଦମ୍ବ ଓ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା କରବୀର ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଅଗ୍ନିମୁଖ୍ଯା ଅଶୋକାଶ୍ଚ ସୁରକ୍ତାଃ ପାରିଭଦ୍ରକାଃ। ତାନାରୁହ୍ଯାଥଵା ଭୂମୌ ପାତଯିତ୍ଵା ଚ ତାନ୍ ବଲାତ୍
ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି ଭଳି ତିଜୁରା ଅଶୋକ ଓ ଗାଢ଼ ଲାଲ୍ ପାରିଭଦ୍ର ଗଛ ଅଛି; ଏହି ଗଛମାନେକୁ ଚଢ଼ି କିମ୍ବା ଜୋରରେ ହଲାଇ ଫଳ ପଡ଼ାଇପାରିବେ।
ଫଲାନ୍ଯମୃତକଲ୍ପାନି ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଗମିଷ୍ଯଥଃ। ତଦତିକ୍ରମ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଵନଂ ପୁଷ୍ପିତପାଦପମ୍
ସେଠାରେ ଅମୃତ ସମାନ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଫଳ ଖାଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରିବେ।
ନନ୍ଦନପ୍ରତିମଂ ଚାନ୍ଯତ୍ କୁରଵସ୍ତୂତ୍ତରା ଇଵ। ସର୍ଵକାଲଫଲା ଯତ୍ର ପାଦପା ମଧୁରସ୍ରଵାଃ
ତାହା ପରେ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, ଯାହା ଉତ୍ତର କୁରବ ଉଦ୍ୟାନ ଭଳି ଏବଂ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ସମାନ ଦେଖାଯାଏ।
ସର୍ଵେ ଚ ଋତଵସ୍ତତ୍ର ଵନେ ଚୈତ୍ରରଥେ ଯଥା। ଫଲଭାରନତାସ୍ତତ୍ର ମହାଵିଟପଧାରିଣଃ
ସେଠାରେ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନ ଭଳି ସମସ୍ତ ଋତୁ ରହିଛି; ଗଛମାନେ ଫଳର ଭାରରେ ନମିଯାଇଛି ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ଶାଖା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଶୋଭନ୍ତେ ସର୍ଵତସ୍ତତ୍ର ମେଘପର୍ଵତସଂନିଭାଃ। ତାନାରୁହ୍ଯାଥଵା ଭୂମୌ ପାତଯିତ୍ଵାଥଵା ସୁଖମ୍
ସେଠାରେ ମେଘ ଓ ପର୍ବତ ଭଳି ଦେଖାଯିବା ଗଛମାନେ ସବୁଦିଗରେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି; ଏହି ଗଛମାନେକୁ ଚଢ଼ି କିମ୍ବା ସହଜରେ ହଲାଇ ଫଳ ତଳେ ପଡ଼ାଇପାରିବେ।
ଫଲାନ୍ଯମୃତକଲ୍ପାନି ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତେ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି। ଚଙ୍କ୍ରମନ୍ତୌ ଵରାନ୍ ଶୈଲାନ୍ ଶୈଲାଚ୍ଛୈଲଂ ଵନାଦ୍ ଵନମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆପଣଙ୍କୁ ଅମୃତ ସମାନ ଫଳ ଦେବେ; ଦୁଇଜଣେ ପର୍ବତରୁ ପର୍ବତ, ଜଙ୍ଗଲରୁ ଜଙ୍ଗଲ ଘୁରିବେ।
ତତଃ ପୁଷ୍କରିଣୀଂ ଵୀରୌ ପମ୍ପାଂ ନାମ ଗମିଷ୍ଯଥଃ। ଅଶର୍କରାମଵିଭ୍ରଂଶାଂ ସମତୀର୍ଥାମଶୈଵଲାମ୍
ତାପରେ, ହେ ବୀରମାନେ, ଆପଣମାନେ ପମ୍ପା ନାମକ ଏକ ଦଳ ତଳାଉଛନ୍ତି, ଯାହାରେ କଣ୍କଡ଼ି ନାହିଁ, ଜଳ ଶାନ୍ତ ଓ ସମତଳ, ଏବଂ ତାଳ ଗଛ ନାହିଁ।
ରାମ ସଂଜାତଵାଲୂକାଂ କମଲୋତ୍ପଲଶୋଭିତାମ୍। ତତ୍ର ହଂସାଃ ପ୍ଲଵାଃ କ୍ରୌଞ୍ଚାଃ କୁରରାଶ୍ଚୈଵ ରାଘଵ
ହେ ରାମ, ସେଠାରେ ନୂତନ ବାଲୁକା ଏବଂ କମଳ ଓ ଶାଳୁକ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ; ଏଠାରେ ହଂସ, ପାଣି ଚିଡ଼ିଆ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଓ କୁରର ଚିଡ଼ିଆ ମିଳିବ, ହେ ରାଘବ।
ଵଲ୍ଗୁସ୍ଵରା ନିକୂଜନ୍ତି ପମ୍ପାସଲିଲଗୋଚରାଃ। ନୋଦ୍ଵିଜନ୍ତେ ନରାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଧସ୍ଯାକୋଵିଦାଃ ଶୁଭାଃ
ପମ୍ପା ଝିଅରେ ଥିବା ଏହି ଚିଡ଼ିଆମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଉଛନ୍ତି; ଏମାନେ ମଣିଷକୁ ଦେଖି ଭୟ କରନ୍ତିନାହିଁ, କାରଣ ଏମାନେ ନିର୍ମଳ ଓ ଶୁଭ।
ଘୃତପିଣ୍ଡୋପମାନ୍ ସ୍ଥୂଲାଂସ୍ତାନ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯଥଃ। ରୋହିତାନ୍ ଵକ୍ରତୁଣ୍ଡାଂଶ୍ଚ ନଲମୀନାଂଶ୍ଚ ରାଘଵ
ଏଠାରେ ଘିଅ ଗୋଲା ଭଳି ମୋଟା ଚିଡ଼ିଆ, ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର, ବାଙ୍କା ଠୁଣ୍ଡ ଥିବା ଓ ନଳ ମାଛ ଖାଇପାରିବେ, ହେ ରାଘବ।
ପମ୍ପାଯାମିଷୁଭିର୍ମତ୍ସ୍ଯାଂସ୍ତତ୍ର ରାମ ଵରାନ୍ ହତାନ୍। ନିସ୍ତ୍ଵକ୍ପକ୍ଷାନଯସ୍ତପ୍ତାନକୃଶାନୈକକଣ୍ଟକାନ୍
ପମ୍ପା ଝିଅର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଛ, ଯାହା ତାଜା ଧରାଯାଇଛି, ଚମ୍ର ଓ ପଖ ଚିରାଯାଇଛି, ଭୁନାଯାଇଛି, ଦୁବଳ ଏବଂ ଏକ ମାତ୍ର କାଠି ଥିବା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଖାଇପାରିବେ, ହେ ରାମ।
ତଵ ଭକ୍ତ୍ଯା ସମାଯୁକ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ସମ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯତି। ଭୃଶଂ ତାନ୍ ଖାଦତୋ ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ ପମ୍ପାଯାଃ ପୁଷ୍ପସଂଚଯେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଭକ୍ତିରେ ଭରିଯିବେ ଓ ପମ୍ପାର ଫୁଲ ମଧ୍ୟରେ ବସି, ସେଇ ମାଛ ଆପଣଙ୍କୁ ପରିବେଷଣ କରିବେ।
ପଦ୍ମଗନ୍ଧି ଶିଵଂ ଵାରି ସୁଖଶୀତମନାମଯମ୍। ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ସ ତଦାକ୍ଲିଷ୍ଟଂ ରୂପ୍ଯସ୍ଫଟିକସଂନିଭମ୍
ପମ୍ପାରୁ ଶିବାନ୍ନ, ପଦ୍ମ ଗନ୍ଧର ଜଳ, ଶୀତଳ ଓ ପବିତ୍ର, ରୂପା ବା ସ୍ଫଟିକ ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଚମକୁଥିବା, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଆଣିଦେବେ।
ଅଥ ପୁଷ୍କରପର୍ଣେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପାଯଯିଷ୍ଯତି। ସ୍ଥୂଲାନ୍ ଗିରିଗୁହାଶଯ୍ଯାନ୍ ଵାନରାନ୍ ଵନଚାରିଣଃ
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମକୁ ପଦ୍ମପତ୍ରରେ ଜଳ ପିଇବାକୁ ଦେବେ; ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ରହୁଥିବା, ଅଟୁଟ ଅଟୁଟ ବନରେ ଘୁରୁଥିବା ବଡ଼ ବନରୁଆ ମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଦେବେ।
ସାଯାହ୍ନେ ଵିଚରନ୍ ରାମ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯତି ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଅପାଂ ଲୋଭାଦୁପାଵୃତ୍ତାନ୍ ଵୃଷଭାନିଵ ନର୍ଦତଃ
ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ତୁମେ ବନରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମକୁ ଦେଖାଇଦେବେ—ଅଧିକ ଲାଭ ଆଶାରେ ଜଳ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିବା, ବୃଷଭ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ବନରୁଆମାନେ।
ସ୍ଥୂଲାନ୍ ପୀତାଂଶ୍ଚ ପମ୍ପାଯାଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ନରୋତ୍ତମ। ସାଯାହ୍ନେ ଵିଚରନ୍ ରାମ ଵିଟପୀ ମାଲ୍ଯଧାରିଣଃ
ହେ ନରୋତ୍ତମ, ପମ୍ପାରେ ତୁମେ ବଡ଼ ବଡ଼ ହଳଦିଆ ବନରୁଆ ଦେଖିବେ; ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ହେ ରାମ, ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବେ।
ଶିଵୋଦକଂ ଚ ପମ୍ପାଯାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୋକଂ ଵିହାସ୍ଯସି। ସୁମନୋଭିଶ୍ଚିତାସ୍ତତ୍ର ତିଲକା ନକ୍ତମାଲକାଃ
ପମ୍ପାରେ ଶୁଭ ଜଳ ଦେଖି, ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ; ସେଠାରେ ତିଳକ ଓ ରାତିରାଣୀ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଗଛମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଉତ୍ପଲାନି ଚ ଫୁଲ୍ଲାନି ପଙ୍କଜାନି ଚ ରାଘଵ। ନ ତାନି କଶ୍ଚିନ୍ମାଲ୍ଯାନି ତତ୍ରାରୋପଯିତା ନରଃ
ଏବଂ ଫୁଲିଥିବା ଉତ୍ପଳ ଓ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟ ରହିଛି, ହେ ରାଘବ; ସେଠାରେ କେହି ମଣିଷ ଏହି ମାଳାଗୁଡ଼ିକୁ ଲଗାଇନାହାନ୍ତି।
ନ ଚ ଵୈ ମ୍ଲାନତାଂ ଯାନ୍ତି ନ ଚ ଶୀର୍ଯନ୍ତି ରାଘଵ। ମତଙ୍ଗଶିଷ୍ଯାସ୍ତତ୍ରାସନ୍ନୃଷଯଃ ସୁସମାହିତାଃ
ସେମାନେ କେବେ ମୁଝିଯାନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଝରିଯାନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ରାଘବ; ସେଠାରେ ମତଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଅଛନ୍ତି।
ତେଷାଂ ଭାରାଭିତପ୍ତାନାଂ ଵନ୍ଯମାହରତାଂ ଗୁରୋଃ। ଯେ ପ୍ରପେତୁର୍ମହୀଂ ତୂର୍ଣଂ ଶରୀରାତ୍ ସ୍ଵେଦବିନ୍ଦଵଃ
ସେ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଗୁରୁ ପାଇଁ ବନଫଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ବହିବାରେ ଥକି, ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଘାମର ତିନିକି ବିନ୍ଦୁ ତଳେ ପଡ଼ିଥିଲା।
ତାନି ମାଲ୍ଯାନି ଜାତାନି ମୁନୀନାଂ ତପସା ତଦା। ସ୍ଵେଦବିନ୍ଦୁସମୁତ୍ଥାନି ନ ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ରାଘଵ
ମୁନିମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟାରୁ, ସେ ଘାମ ବିନ୍ଦୁରୁ ଏହି ମାଳାଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଏହା କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ହେ ରାଘବ।
ତେଷାଂ ଗତାନାମଦ୍ଯାପି ଦୃଶ୍ଯତେ ପରିଚାରିଣୀ। ଶ୍ରମଣୀ ଶବରୀ ନାମ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଚିରଜୀଵିନୀ
ସେମାନେ ଯେଉଁଠାରୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି, ଏଯାଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଏକ ଦୀର୍ଘାୟୁ ତପସ୍ବିନୀ, ଶବରୀ ନାମକ ଶ୍ରମଣୀ, ସେମାନଙ୍କ ସେବାରେ ଅଛନ୍ତି, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ।
ତ୍ଵାଂ ତୁ ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତା ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତନମସ୍କୃତମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵୋପମଂ ରାମ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯତି
ସେ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ତୁମେ ଦେବତା ସମାନ ଦେଖିବା ସମୟରେ, ହେ ରାମ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।
ତତସ୍ତଦ୍ରାମ ପମ୍ପାଯାସ୍ତୀରମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପଶ୍ଚିମମ୍। ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନମତୁଲଂ ଗୁହ୍ଯଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପଶ୍ଯସି
ତାପରେ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ପମ୍ପାର ପଶ୍ଚିମ ତୀରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ସେ ଅପୂର୍ବ ଓ ଗୁପ୍ତ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାନ ଦେଖିବ।
ନ ତତ୍ରାକ୍ରମିତୁଂ ନାଗାଃ ଶକ୍ନୁଵନ୍ତି ତଦାଶ୍ରମେ। ଋଷେସ୍ତସ୍ଯ ମତଙ୍ଗସ୍ଯ ଵିଧାନାତ୍ ତଚ୍ଚ କାନନମ୍
ସେଠାରେ ମତଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ନିୟମରେ, ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ କିମ୍ବା ତାହାର ଆସପାସର କାନନକୁ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ମତଙ୍ଗଵନମିତ୍ଯେଵ ଵିଶ୍ରୁତଂ ରଘୁନନ୍ଦନ। ତସ୍ମିନ୍ ନନ୍ଦନସଂକାଶେ ଦେଵାରଣ୍ଯୋପମେ ଵନେ
ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ଏହି କାନନ 'ମତଙ୍ଗବନ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହା ନନ୍ଦନ କାନନ ସମାନ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅତି ପ୍ରିୟ ଅରଣ୍ୟ ପରି।
ନାନାଵିହଗସଂକୀର୍ଣେ ରଂସ୍ଯସେ ରାମ ନିର୍ଵୃତଃ। ଋଷ୍ଯମୂକସ୍ତୁ ପମ୍ପାଯାଃ ପୁରସ୍ତାତ୍ ପୁଷ୍ପିତଦ୍ରୁମଃ
ନାନା ପକ୍ଷୀର ରବେ ମୁଖରିତ ଏହି କାନନରେ, ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ମନ ରଖିବା; ଏବଂ ପମ୍ପାର ସାମ୍ନାରେ ରହିଛି ଫୁଲେଇଥିବା ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼।
ସୁଦୁଃଖାରୋହଣଶ୍ଚୈଵ ଶିଶୁନାଗାଭିରକ୍ଷିତଃ। ଉଦାରୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ଚୈଵ ପୂର୍ଵକାଲେଽଭିନିର୍ମିତଃ
ଏହି ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ିବା ବହୁତ କଷ୍ଟକର, ଶିଶୁ ହାତୀମାନେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।