ଭାସ୍କରସ୍ଯୌରସଃ ପୁତ୍ରୋ ଵାଲିନା କୃତକିଲ୍ବିଷଃ। ସଂନିଧାଯାଯୁଧଂ କ୍ଷିପ୍ରମୃଷ୍ଯମୂକାଲଯଂ କପିମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ, ବାଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗିଛନ୍ତି, ବର୍ତ୍ତମାନ ଅସ୍ତ୍ର ରଖି ରୃଷ୍ୟମୂକରେ ବସୁଛନ୍ତି, ସେ ବାନରମାନ୍ୟ।
କୁରୁ ରାଘଵ ସତ୍ଯେନ ଵଯସ୍ଯଂ ଵନଚାରିଣମ୍। ସ ହି ସ୍ଥାନାନି କାତ୍ସ୍ନ୍ର୍ଯେନ ସର୍ଵାଣି କପିକୁଞ୍ଜରଃ
ହେ ରାଘବ, ତୁମ ସତ୍ୟତା ଦ୍ୱାରା ସେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ବାନରଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁ କର; କାରଣ ସେ, ବାନରମାନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି।
ନରମାଂସାଶିନାଂ ଲୋକେ ନୈପୁଣ୍ଯାଦଧିଗଚ୍ଛତି। ନ ତସ୍ଯାଵିଦିତଂ ଲୋକେ କିଂଚିଦସ୍ତି ହି ରାଘଵ
ଏହି ଜଗତରେ ମାନବମାଂସ ଭୋଜନ କରୁଥିବାମାନେ ଯେତେ ଦକ୍ଷ, ସେ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଦକ୍ଷ; ହେ ରାଘବ, ଏହି ଜଗତରେ ତାଙ୍କୁ ଅଜଣା କିଛି ନାହିଁ।
ଯାଵତ୍ ସୂର୍ଯଃ ପ୍ରତପତି ସହସ୍ରାଂଶୁଃ ପରଂତପ। ସ ନଦୀର୍ଵିପୁଲାନ୍ ଶୈଲାନ୍ ଗିରିଦୁର୍ଗାଣି କନ୍ଦରାନ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହଜାର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପିତ ହେଉଛନ୍ତି, ସେ ନଦୀ, ବିଶାଳ ପାହାଡ଼, ଦୁର୍ଗମ ପାହାଡ଼ ଓ ଗୁହାଗୁଡ଼ିକୁ ତଲାଶିବେ।
ଅନ୍ଵିଷ୍ଯ ଵାନରୈଃ ସାର୍ଧଂ ପତ୍ନୀଂ ତେଽଧିଗମିଷ୍ଯତି। ଵାନରାଂଶ୍ଚ ମହାକାଯାନ୍ ପ୍ରେଷଯିଷ୍ଯତି ରାଘଵ
ସେ ବାନରମାନେ ସହିତ ତୁମ ଜନନୀଙ୍କୁ ଖୋଜି ପାଇବେ; ହେ ରାଘବ, ସେ ବଡ଼ ଦେହୀ ବାନରମାନେକୁ ପଠାଇବେ।
ଦିଶୋ ଵିଚେତୁଂ ତାଂ ସୀତାଂ ତ୍ଵଦ୍ଵିଯୋଗେନ ଶୋଚତୀମ୍। ଅନ୍ଵେଷ୍ଯତି ଵରାରୋହାଂ ମୈଥିଲୀଂ ରାଵଣାଲଯେ
ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ବାନରମାନେକୁ ପଠାଇବେ, ତୁମ ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ ସୀତା, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ରାବଣଙ୍କ ଗୃହରେ ଖୋଜିବେ।
ସ ମେରୁଶୃଙ୍ଗାଗ୍ରଗତାମନିନ୍ଦିତାଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ପାତାଲତଲେଽପି ଵାଶ୍ରିତାମ୍। ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାନାମୃଷଭସ୍ତଵ ପ୍ରିଯାଂ ନିହତ୍ଯ ରକ୍ଷାଂସି ପୁନଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ମହାପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପ୍ରିୟା ଯଦି ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି କିମ୍ବା ପାତାଳର ଗଭୀର ତଳରେ ଲୁଚି ରହିଛନ୍ତି, ମକର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ଆସି, ଦେମନମାନେଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କୁ ପୁନି ଆପଣଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେବେ।
thumb|ତ୍ରିସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ସତ୍ତରିତିଏ ଶ୍ଲୋକ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ତୁ ରାମାଯ ସୀତାଯାଃ ପରିମାର୍ଗଣେ। ଵାକ୍ଯମନ୍ଵର୍ଥମର୍ଥଜ୍ଞଃ କବନ୍ଧଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍
ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଉପାୟ ଦେଖାଇଦେଇ, ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରୁଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ କବନ୍ଧ ପୁଣି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏଷ ରାମ ଶିଵଃ ପନ୍ଥା ଯତ୍ରୈତେ ପୁଷ୍ପିତା ଦ୍ରୁମାଃ। ପ୍ରତୀଚୀଂ ଦିଶମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ମନୋରମାଃ
ହେ ରାମ, ଏହି ହେଉଛି ଶୁଭ ପଥ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦେଉଥିବା ଦେଖିବେ।
ଜମ୍ବୂପ୍ରିଯାଲପନସା ନ୍ଯଗ୍ରୋଧପ୍ଲକ୍ଷତିନ୍ଦୁକାଃ। ଅଶ୍ଵତ୍ଥାଃ କର୍ଣିକାରାଶ୍ଚ ଚୂତାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଚ ପାଦପାଃ
ଏଠାରେ ଜାମୁ, ପିଆଳ, ପଣସ, ବଟ, ଗଜ, କରମ୍ବ, ଅଶ୍ୱଥ, କର୍ଣ୍ଣିକାର, ଆମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛମାନେ ବଢ଼ିଛି।
ଧନ୍ଵନା ନାଗଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ତିଲକା ନକ୍ତମାଲକାଃ। ନୀଲାଶୋକାଃ କଦମ୍ବାଶ୍ଚ କରଵୀରାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ
ଏଠାରେ ନାଗ ଗଛ, ତିଳକ, ରାତିରେ ଫୁଟୁଥିବା ମଲତୀ, ନୀଳ ଅଶୋକ, କଦମ୍ବ ଓ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା କରବୀର ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଅଗ୍ନିମୁଖ୍ଯା ଅଶୋକାଶ୍ଚ ସୁରକ୍ତାଃ ପାରିଭଦ୍ରକାଃ। ତାନାରୁହ୍ଯାଥଵା ଭୂମୌ ପାତଯିତ୍ଵା ଚ ତାନ୍ ବଲାତ୍
ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି ଭଳି ତିଜୁରା ଅଶୋକ ଓ ଗାଢ଼ ଲାଲ୍ ପାରିଭଦ୍ର ଗଛ ଅଛି; ଏହି ଗଛମାନେକୁ ଚଢ଼ି କିମ୍ବା ଜୋରରେ ହଲାଇ ଫଳ ପଡ଼ାଇପାରିବେ।
ଫଲାନ୍ଯମୃତକଲ୍ପାନି ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଗମିଷ୍ଯଥଃ। ତଦତିକ୍ରମ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଵନଂ ପୁଷ୍ପିତପାଦପମ୍
ସେଠାରେ ଅମୃତ ସମାନ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଫଳ ଖାଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରିବେ।
ନନ୍ଦନପ୍ରତିମଂ ଚାନ୍ଯତ୍ କୁରଵସ୍ତୂତ୍ତରା ଇଵ। ସର୍ଵକାଲଫଲା ଯତ୍ର ପାଦପା ମଧୁରସ୍ରଵାଃ
ତାହା ପରେ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, ଯାହା ଉତ୍ତର କୁରବ ଉଦ୍ୟାନ ଭଳି ଏବଂ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ସମାନ ଦେଖାଯାଏ।
ସର୍ଵେ ଚ ଋତଵସ୍ତତ୍ର ଵନେ ଚୈତ୍ରରଥେ ଯଥା। ଫଲଭାରନତାସ୍ତତ୍ର ମହାଵିଟପଧାରିଣଃ
ସେଠାରେ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନ ଭଳି ସମସ୍ତ ଋତୁ ରହିଛି; ଗଛମାନେ ଫଳର ଭାରରେ ନମିଯାଇଛି ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ଶାଖା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଶୋଭନ୍ତେ ସର୍ଵତସ୍ତତ୍ର ମେଘପର୍ଵତସଂନିଭାଃ। ତାନାରୁହ୍ଯାଥଵା ଭୂମୌ ପାତଯିତ୍ଵାଥଵା ସୁଖମ୍
ସେଠାରେ ମେଘ ଓ ପର୍ବତ ଭଳି ଦେଖାଯିବା ଗଛମାନେ ସବୁଦିଗରେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି; ଏହି ଗଛମାନେକୁ ଚଢ଼ି କିମ୍ବା ସହଜରେ ହଲାଇ ଫଳ ତଳେ ପଡ଼ାଇପାରିବେ।
ଫଲାନ୍ଯମୃତକଲ୍ପାନି ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତେ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି। ଚଙ୍କ୍ରମନ୍ତୌ ଵରାନ୍ ଶୈଲାନ୍ ଶୈଲାଚ୍ଛୈଲଂ ଵନାଦ୍ ଵନମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆପଣଙ୍କୁ ଅମୃତ ସମାନ ଫଳ ଦେବେ; ଦୁଇଜଣେ ପର୍ବତରୁ ପର୍ବତ, ଜଙ୍ଗଲରୁ ଜଙ୍ଗଲ ଘୁରିବେ।
ତତଃ ପୁଷ୍କରିଣୀଂ ଵୀରୌ ପମ୍ପାଂ ନାମ ଗମିଷ୍ଯଥଃ। ଅଶର୍କରାମଵିଭ୍ରଂଶାଂ ସମତୀର୍ଥାମଶୈଵଲାମ୍
ତାପରେ, ହେ ବୀରମାନେ, ଆପଣମାନେ ପମ୍ପା ନାମକ ଏକ ଦଳ ତଳାଉଛନ୍ତି, ଯାହାରେ କଣ୍କଡ଼ି ନାହିଁ, ଜଳ ଶାନ୍ତ ଓ ସମତଳ, ଏବଂ ତାଳ ଗଛ ନାହିଁ।
ରାମ ସଂଜାତଵାଲୂକାଂ କମଲୋତ୍ପଲଶୋଭିତାମ୍। ତତ୍ର ହଂସାଃ ପ୍ଲଵାଃ କ୍ରୌଞ୍ଚାଃ କୁରରାଶ୍ଚୈଵ ରାଘଵ
ହେ ରାମ, ସେଠାରେ ନୂତନ ବାଲୁକା ଏବଂ କମଳ ଓ ଶାଳୁକ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ; ଏଠାରେ ହଂସ, ପାଣି ଚିଡ଼ିଆ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଓ କୁରର ଚିଡ଼ିଆ ମିଳିବ, ହେ ରାଘବ।
ଵଲ୍ଗୁସ୍ଵରା ନିକୂଜନ୍ତି ପମ୍ପାସଲିଲଗୋଚରାଃ। ନୋଦ୍ଵିଜନ୍ତେ ନରାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଧସ୍ଯାକୋଵିଦାଃ ଶୁଭାଃ
ପମ୍ପା ଝିଅରେ ଥିବା ଏହି ଚିଡ଼ିଆମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଉଛନ୍ତି; ଏମାନେ ମଣିଷକୁ ଦେଖି ଭୟ କରନ୍ତିନାହିଁ, କାରଣ ଏମାନେ ନିର୍ମଳ ଓ ଶୁଭ।
ଘୃତପିଣ୍ଡୋପମାନ୍ ସ୍ଥୂଲାଂସ୍ତାନ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯଥଃ। ରୋହିତାନ୍ ଵକ୍ରତୁଣ୍ଡାଂଶ୍ଚ ନଲମୀନାଂଶ୍ଚ ରାଘଵ
ଏଠାରେ ଘିଅ ଗୋଲା ଭଳି ମୋଟା ଚିଡ଼ିଆ, ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର, ବାଙ୍କା ଠୁଣ୍ଡ ଥିବା ଓ ନଳ ମାଛ ଖାଇପାରିବେ, ହେ ରାଘବ।
ପମ୍ପାଯାମିଷୁଭିର୍ମତ୍ସ୍ଯାଂସ୍ତତ୍ର ରାମ ଵରାନ୍ ହତାନ୍। ନିସ୍ତ୍ଵକ୍ପକ୍ଷାନଯସ୍ତପ୍ତାନକୃଶାନୈକକଣ୍ଟକାନ୍
ପମ୍ପା ଝିଅର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଛ, ଯାହା ତାଜା ଧରାଯାଇଛି, ଚମ୍ର ଓ ପଖ ଚିରାଯାଇଛି, ଭୁନାଯାଇଛି, ଦୁବଳ ଏବଂ ଏକ ମାତ୍ର କାଠି ଥିବା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଖାଇପାରିବେ, ହେ ରାମ।
ତଵ ଭକ୍ତ୍ଯା ସମାଯୁକ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ସମ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯତି। ଭୃଶଂ ତାନ୍ ଖାଦତୋ ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ ପମ୍ପାଯାଃ ପୁଷ୍ପସଂଚଯେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଭକ୍ତିରେ ଭରିଯିବେ ଓ ପମ୍ପାର ଫୁଲ ମଧ୍ୟରେ ବସି, ସେଇ ମାଛ ଆପଣଙ୍କୁ ପରିବେଷଣ କରିବେ।
ପଦ୍ମଗନ୍ଧି ଶିଵଂ ଵାରି ସୁଖଶୀତମନାମଯମ୍। ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ସ ତଦାକ୍ଲିଷ୍ଟଂ ରୂପ୍ଯସ୍ଫଟିକସଂନିଭମ୍
ପମ୍ପାରୁ ଶିବାନ୍ନ, ପଦ୍ମ ଗନ୍ଧର ଜଳ, ଶୀତଳ ଓ ପବିତ୍ର, ରୂପା ବା ସ୍ଫଟିକ ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଚମକୁଥିବା, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଆଣିଦେବେ।
ଅଥ ପୁଷ୍କରପର୍ଣେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପାଯଯିଷ୍ଯତି। ସ୍ଥୂଲାନ୍ ଗିରିଗୁହାଶଯ୍ଯାନ୍ ଵାନରାନ୍ ଵନଚାରିଣଃ
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମକୁ ପଦ୍ମପତ୍ରରେ ଜଳ ପିଇବାକୁ ଦେବେ; ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ରହୁଥିବା, ଅଟୁଟ ଅଟୁଟ ବନରେ ଘୁରୁଥିବା ବଡ଼ ବନରୁଆ ମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଦେବେ।
ସାଯାହ୍ନେ ଵିଚରନ୍ ରାମ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯତି ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଅପାଂ ଲୋଭାଦୁପାଵୃତ୍ତାନ୍ ଵୃଷଭାନିଵ ନର୍ଦତଃ
ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ତୁମେ ବନରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମକୁ ଦେଖାଇଦେବେ—ଅଧିକ ଲାଭ ଆଶାରେ ଜଳ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିବା, ବୃଷଭ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ବନରୁଆମାନେ।
ସ୍ଥୂଲାନ୍ ପୀତାଂଶ୍ଚ ପମ୍ପାଯାଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ନରୋତ୍ତମ। ସାଯାହ୍ନେ ଵିଚରନ୍ ରାମ ଵିଟପୀ ମାଲ୍ଯଧାରିଣଃ
ହେ ନରୋତ୍ତମ, ପମ୍ପାରେ ତୁମେ ବଡ଼ ବଡ଼ ହଳଦିଆ ବନରୁଆ ଦେଖିବେ; ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ହେ ରାମ, ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବେ।
ଶିଵୋଦକଂ ଚ ପମ୍ପାଯାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୋକଂ ଵିହାସ୍ଯସି। ସୁମନୋଭିଶ୍ଚିତାସ୍ତତ୍ର ତିଲକା ନକ୍ତମାଲକାଃ
ପମ୍ପାରେ ଶୁଭ ଜଳ ଦେଖି, ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ; ସେଠାରେ ତିଳକ ଓ ରାତିରାଣୀ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଗଛମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଉତ୍ପଲାନି ଚ ଫୁଲ୍ଲାନି ପଙ୍କଜାନି ଚ ରାଘଵ। ନ ତାନି କଶ୍ଚିନ୍ମାଲ୍ଯାନି ତତ୍ରାରୋପଯିତା ନରଃ
ଏବଂ ଫୁଲିଥିବା ଉତ୍ପଳ ଓ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟ ରହିଛି, ହେ ରାଘବ; ସେଠାରେ କେହି ମଣିଷ ଏହି ମାଳାଗୁଡ଼ିକୁ ଲଗାଇନାହାନ୍ତି।