ଶ୍ରୂଯତାଂ ରାମ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନାମ ଵାନରଃ। ଭ୍ରାତ୍ରା ନିରସ୍ତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ଵାଲିନା ଶକ୍ରସୂନୁନା
ହେ ରାମ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି—ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ଏକ ବାନର ଅଛି, ଯାହାକୁ ତାଙ୍କ ଭାଇ, କ୍ରୋଧିତ ବାଲି, ଇନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର, ଘରରୁ ବାହାର କରିଦେଇଛି।
ଋଷ୍ଯମୂକେ ଗିରିଵରେ ପମ୍ପାପର୍ଯନ୍ତଶୋଭିତେ। ନିଵସତ୍ଯାତ୍ମଵାନ୍ ଵୀରଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ସହ ଵାନରୈଃ
ସେ ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ସୌର୍ଯ୍ୟଶାଳୀ, ଚାରିଜଣ ବାନର ସହିତ ପମ୍ପା ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ରୃଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବସୁଛନ୍ତି।
ଵାନରେନ୍ଦ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯସ୍ତେଜୋଵାନମିତପ୍ରଭଃ। ସତ୍ଯସଂଧୋ ଵିନୀତଶ୍ଚ ଧୃତିମାନ୍ ମତିମାନ୍ ମହାନ୍
ସେ ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କର ରାଜା, ବଡ଼ ପ୍ରାକ୍ରମୀ, ଅପାର ତେଜ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସତ୍ୟବାନ, ନମ୍ର, ଧୃଡ଼, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ମହାନ।
ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରଗଲ୍ଭୋ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ। ଭ୍ରାତ୍ରା ଵିଵାସିତୋ ଵୀର ରାଜ୍ଯହେତୋର୍ମହାତ୍ମନା
ସେ ଦକ୍ଷ, ସାହସୀ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କ ଭାଇ, ମହାତ୍ମା, ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନିର୍ବାସିତ କରିଥିଲେ।
ସ ତେ ସହାଯୋ ମିତ୍ରଂ ଚ ସୀତାଯାଃ ପରିମାର୍ଗଣେ। ଭଵିଷ୍ଯତି ହି ତେ ରାମ ମା ଚ ଶୋକେ ମନଃ କୃଥାଃ
ସେ ତୁମ ସହଯୋଗୀ ଓ ବନ୍ଧୁ ହେବେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାରେ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ରାମ, ଦୁଃଖରେ ମନ ଦିଅନି।
ଭଵିତଵ୍ଯଂ ହି ତଚ୍ଚାପି ନ ତଚ୍ଛକ୍ଯମିହାନ୍ଯଥା। କର୍ତୁମିକ୍ଷ୍ଵାକୁଶାର୍ଦୂଲ କାଲୋ ହି ଦୁରତିକ୍ରମଃ
ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘଟିବାକୁ ଥିବା, ଏଠାରେ ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ସିଂହ, କାଳକୁ କେହି ଅଟକାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରମିତୋ ଵୀର ସୁଗ୍ରୀଵଂ ତଂ ମହାବଲମ୍। ଵଯସ୍ଯଂ ତଂ କୁରୁ କ୍ଷିପ୍ରମିତୋ ଗତ୍ଵାଦ୍ଯ ରାଘଵ
ହେ ବୀର, ଏଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ସେ ମହାବଳୀ; ଆଜି ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ବନ୍ଧୁ କର।
ଅଦ୍ରୋହାଯ ସମାଗମ୍ଯ ଦୀପ୍ଯମାନେ ଵିଭାଵସୌ। ନ ଚ ତେ ସୋଽଵମନ୍ତଵ୍ଯଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରାଧିପଃ
ମିତ୍ରତା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଅ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳିଉଛି; ବାନରମାନ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କେବେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କୃତଜ୍ଞଃ କାମରୂପୀ ଚ ସହାଯାର୍ଥୀ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଶକ୍ତୌ ହ୍ଯଦ୍ଯ ଯୁଵାଂ କର୍ତୁଂ କାର୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଚିକୀର୍ଷିତମ୍
ସେ କୃତଜ୍ଞ, ଯେକୌଣସି ଆକାର ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ସହଯୋଗୀ ଖୋଜୁଛନ୍ତି ଓ ପ୍ରବଳ; ଆଜି ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛିତ କାମ ସଫଳ କରିପାରିବ।
କୃତାର୍ଥୋ ଵାକୃତାର୍ଥୋ ଵା ତଵ କୃତ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯତି। ସ ଋକ୍ଷରଜସଃ ପୁତ୍ରଃ ପମ୍ପାମଟତି ଶଙ୍କିତଃ
ସେ ସଫଳ ହେଉନ୍ କି ନାହିଁ, ଭଲୁକାରାଜଙ୍କ ପୁଅ ତୁମ କାମ କରିବେ; ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ପମ୍ପା ନିକଟରେ ସତର୍କ ଭାବରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଭାସ୍କରସ୍ଯୌରସଃ ପୁତ୍ରୋ ଵାଲିନା କୃତକିଲ୍ବିଷଃ। ସଂନିଧାଯାଯୁଧଂ କ୍ଷିପ୍ରମୃଷ୍ଯମୂକାଲଯଂ କପିମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ, ବାଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗିଛନ୍ତି, ବର୍ତ୍ତମାନ ଅସ୍ତ୍ର ରଖି ରୃଷ୍ୟମୂକରେ ବସୁଛନ୍ତି, ସେ ବାନରମାନ୍ୟ।
କୁରୁ ରାଘଵ ସତ୍ଯେନ ଵଯସ୍ଯଂ ଵନଚାରିଣମ୍। ସ ହି ସ୍ଥାନାନି କାତ୍ସ୍ନ୍ର୍ଯେନ ସର୍ଵାଣି କପିକୁଞ୍ଜରଃ
ହେ ରାଘବ, ତୁମ ସତ୍ୟତା ଦ୍ୱାରା ସେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ବାନରଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁ କର; କାରଣ ସେ, ବାନରମାନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି।
ନରମାଂସାଶିନାଂ ଲୋକେ ନୈପୁଣ୍ଯାଦଧିଗଚ୍ଛତି। ନ ତସ୍ଯାଵିଦିତଂ ଲୋକେ କିଂଚିଦସ୍ତି ହି ରାଘଵ
ଏହି ଜଗତରେ ମାନବମାଂସ ଭୋଜନ କରୁଥିବାମାନେ ଯେତେ ଦକ୍ଷ, ସେ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଦକ୍ଷ; ହେ ରାଘବ, ଏହି ଜଗତରେ ତାଙ୍କୁ ଅଜଣା କିଛି ନାହିଁ।
ଯାଵତ୍ ସୂର୍ଯଃ ପ୍ରତପତି ସହସ୍ରାଂଶୁଃ ପରଂତପ। ସ ନଦୀର୍ଵିପୁଲାନ୍ ଶୈଲାନ୍ ଗିରିଦୁର୍ଗାଣି କନ୍ଦରାନ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହଜାର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପିତ ହେଉଛନ୍ତି, ସେ ନଦୀ, ବିଶାଳ ପାହାଡ଼, ଦୁର୍ଗମ ପାହାଡ଼ ଓ ଗୁହାଗୁଡ଼ିକୁ ତଲାଶିବେ।
ଅନ୍ଵିଷ୍ଯ ଵାନରୈଃ ସାର୍ଧଂ ପତ୍ନୀଂ ତେଽଧିଗମିଷ୍ଯତି। ଵାନରାଂଶ୍ଚ ମହାକାଯାନ୍ ପ୍ରେଷଯିଷ୍ଯତି ରାଘଵ
ସେ ବାନରମାନେ ସହିତ ତୁମ ଜନନୀଙ୍କୁ ଖୋଜି ପାଇବେ; ହେ ରାଘବ, ସେ ବଡ଼ ଦେହୀ ବାନରମାନେକୁ ପଠାଇବେ।
ଦିଶୋ ଵିଚେତୁଂ ତାଂ ସୀତାଂ ତ୍ଵଦ୍ଵିଯୋଗେନ ଶୋଚତୀମ୍। ଅନ୍ଵେଷ୍ଯତି ଵରାରୋହାଂ ମୈଥିଲୀଂ ରାଵଣାଲଯେ
ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ବାନରମାନେକୁ ପଠାଇବେ, ତୁମ ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ ସୀତା, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ରାବଣଙ୍କ ଗୃହରେ ଖୋଜିବେ।
ସ ମେରୁଶୃଙ୍ଗାଗ୍ରଗତାମନିନ୍ଦିତାଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ପାତାଲତଲେଽପି ଵାଶ୍ରିତାମ୍। ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାନାମୃଷଭସ୍ତଵ ପ୍ରିଯାଂ ନିହତ୍ଯ ରକ୍ଷାଂସି ପୁନଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ମହାପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପ୍ରିୟା ଯଦି ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି କିମ୍ବା ପାତାଳର ଗଭୀର ତଳରେ ଲୁଚି ରହିଛନ୍ତି, ମକର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ଆସି, ଦେମନମାନେଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କୁ ପୁନି ଆପଣଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେବେ।
thumb|ତ୍ରିସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ସତ୍ତରିତିଏ ଶ୍ଲୋକ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ତୁ ରାମାଯ ସୀତାଯାଃ ପରିମାର୍ଗଣେ। ଵାକ୍ଯମନ୍ଵର୍ଥମର୍ଥଜ୍ଞଃ କବନ୍ଧଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍
ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଉପାୟ ଦେଖାଇଦେଇ, ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରୁଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ କବନ୍ଧ ପୁଣି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏଷ ରାମ ଶିଵଃ ପନ୍ଥା ଯତ୍ରୈତେ ପୁଷ୍ପିତା ଦ୍ରୁମାଃ। ପ୍ରତୀଚୀଂ ଦିଶମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ମନୋରମାଃ
ହେ ରାମ, ଏହି ହେଉଛି ଶୁଭ ପଥ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦେଉଥିବା ଦେଖିବେ।
ଜମ୍ବୂପ୍ରିଯାଲପନସା ନ୍ଯଗ୍ରୋଧପ୍ଲକ୍ଷତିନ୍ଦୁକାଃ। ଅଶ୍ଵତ୍ଥାଃ କର୍ଣିକାରାଶ୍ଚ ଚୂତାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଚ ପାଦପାଃ
ଏଠାରେ ଜାମୁ, ପିଆଳ, ପଣସ, ବଟ, ଗଜ, କରମ୍ବ, ଅଶ୍ୱଥ, କର୍ଣ୍ଣିକାର, ଆମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛମାନେ ବଢ଼ିଛି।
ଧନ୍ଵନା ନାଗଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ତିଲକା ନକ୍ତମାଲକାଃ। ନୀଲାଶୋକାଃ କଦମ୍ବାଶ୍ଚ କରଵୀରାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ
ଏଠାରେ ନାଗ ଗଛ, ତିଳକ, ରାତିରେ ଫୁଟୁଥିବା ମଲତୀ, ନୀଳ ଅଶୋକ, କଦମ୍ବ ଓ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା କରବୀର ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଅଗ୍ନିମୁଖ୍ଯା ଅଶୋକାଶ୍ଚ ସୁରକ୍ତାଃ ପାରିଭଦ୍ରକାଃ। ତାନାରୁହ୍ଯାଥଵା ଭୂମୌ ପାତଯିତ୍ଵା ଚ ତାନ୍ ବଲାତ୍
ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି ଭଳି ତିଜୁରା ଅଶୋକ ଓ ଗାଢ଼ ଲାଲ୍ ପାରିଭଦ୍ର ଗଛ ଅଛି; ଏହି ଗଛମାନେକୁ ଚଢ଼ି କିମ୍ବା ଜୋରରେ ହଲାଇ ଫଳ ପଡ଼ାଇପାରିବେ।
ଫଲାନ୍ଯମୃତକଲ୍ପାନି ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଗମିଷ୍ଯଥଃ। ତଦତିକ୍ରମ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଵନଂ ପୁଷ୍ପିତପାଦପମ୍
ସେଠାରେ ଅମୃତ ସମାନ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଫଳ ଖାଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରିବେ।
ନନ୍ଦନପ୍ରତିମଂ ଚାନ୍ଯତ୍ କୁରଵସ୍ତୂତ୍ତରା ଇଵ। ସର୍ଵକାଲଫଲା ଯତ୍ର ପାଦପା ମଧୁରସ୍ରଵାଃ
ତାହା ପରେ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, ଯାହା ଉତ୍ତର କୁରବ ଉଦ୍ୟାନ ଭଳି ଏବଂ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ସମାନ ଦେଖାଯାଏ।
ସର୍ଵେ ଚ ଋତଵସ୍ତତ୍ର ଵନେ ଚୈତ୍ରରଥେ ଯଥା। ଫଲଭାରନତାସ୍ତତ୍ର ମହାଵିଟପଧାରିଣଃ
ସେଠାରେ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନ ଭଳି ସମସ୍ତ ଋତୁ ରହିଛି; ଗଛମାନେ ଫଳର ଭାରରେ ନମିଯାଇଛି ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ଶାଖା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଶୋଭନ୍ତେ ସର୍ଵତସ୍ତତ୍ର ମେଘପର୍ଵତସଂନିଭାଃ। ତାନାରୁହ୍ଯାଥଵା ଭୂମୌ ପାତଯିତ୍ଵାଥଵା ସୁଖମ୍
ସେଠାରେ ମେଘ ଓ ପର୍ବତ ଭଳି ଦେଖାଯିବା ଗଛମାନେ ସବୁଦିଗରେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି; ଏହି ଗଛମାନେକୁ ଚଢ଼ି କିମ୍ବା ସହଜରେ ହଲାଇ ଫଳ ତଳେ ପଡ଼ାଇପାରିବେ।
ଫଲାନ୍ଯମୃତକଲ୍ପାନି ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତେ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି। ଚଙ୍କ୍ରମନ୍ତୌ ଵରାନ୍ ଶୈଲାନ୍ ଶୈଲାଚ୍ଛୈଲଂ ଵନାଦ୍ ଵନମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆପଣଙ୍କୁ ଅମୃତ ସମାନ ଫଳ ଦେବେ; ଦୁଇଜଣେ ପର୍ବତରୁ ପର୍ବତ, ଜଙ୍ଗଲରୁ ଜଙ୍ଗଲ ଘୁରିବେ।
ତତଃ ପୁଷ୍କରିଣୀଂ ଵୀରୌ ପମ୍ପାଂ ନାମ ଗମିଷ୍ଯଥଃ। ଅଶର୍କରାମଵିଭ୍ରଂଶାଂ ସମତୀର୍ଥାମଶୈଵଲାମ୍
ତାପରେ, ହେ ବୀରମାନେ, ଆପଣମାନେ ପମ୍ପା ନାମକ ଏକ ଦଳ ତଳାଉଛନ୍ତି, ଯାହାରେ କଣ୍କଡ଼ି ନାହିଁ, ଜଳ ଶାନ୍ତ ଓ ସମତଳ, ଏବଂ ତାଳ ଗଛ ନାହିଁ।
ରାମ ସଂଜାତଵାଲୂକାଂ କମଲୋତ୍ପଲଶୋଭିତାମ୍। ତତ୍ର ହଂସାଃ ପ୍ଲଵାଃ କ୍ରୌଞ୍ଚାଃ କୁରରାଶ୍ଚୈଵ ରାଘଵ
ହେ ରାମ, ସେଠାରେ ନୂତନ ବାଲୁକା ଏବଂ କମଳ ଓ ଶାଳୁକ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ; ଏଠାରେ ହଂସ, ପାଣି ଚିଡ଼ିଆ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଓ କୁରର ଚିଡ଼ିଆ ମିଳିବ, ହେ ରାଘବ।