ତ୍ଵଂ ତୁ କୋ ଵା କିମର୍ଥଂ ଵା କବନ୍ଧସଦୃଶୋ ଵନେ। ଆସ୍ଯେନୋରସି ଦୀପ୍ତେନ ଭଗ୍ନଜଙ୍ଘୋ ଵିଚେଷ୍ଟସେ
କିନ୍ତୁ ତୁମେ କିଏ? କାହିଁକି ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ କବନ୍ଧ ଭଳି ଦେହ ନେଇ, ଛାତିରେ ତେଜସ୍ୱୀ ମୁହଁ ଓ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ପାଦ ନେଇ ଘୁଞ୍ଚିବା କରୁଛ?
ଏଵମୁକ୍ତଃ କବନ୍ଧସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୋତ୍ତରଂ ଵଚଃ। ଉଵାଚ ଵଚନଂ ପ୍ରୀତସ୍ତଦିନ୍ଦ୍ରଵଚନଂ ସ୍ମରନ୍
ଏଭଳି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କବନ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ମନେପକାଇ ଖୁସି ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସ୍ଵାଗତଂ ଵାଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପଶ୍ଯାମି ଵାମହମ୍। ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଚେମୌ ନିକୃତ୍ତୌ ମେ ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ବାହୁବନ୍ଧନୌ
ମୁଁ ତୁମ୍ଭମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରୁଛି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ସମାନ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମୁଁ ତୁମ୍ଭମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲି, ଏବଂ ମୋ ବାହୁ ଯେଉଁଠି ତୁମେ ବନ୍ଧିଥିଲ, ତାହା ତୁମେ କାଟିଦେଲ।
ଵିରୂପଂ ଯଚ୍ଚ ମେ ରୂପଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ହ୍ଯଵିନଯାଦ୍ ଯଥା। ତନ୍ମେ ଶୃଣୁ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ତତ୍ତ୍ଵତଃ ଶଂସତସ୍ତଵ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ମୋ ଏହି ବିକୃତ ଦେହ କିପରି ମୋର ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ହୋଇଛି, ଏହା ସତ୍ୟସତ୍ୟ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
thumb|ଏକସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଏକସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏଠାରେ ଏକସପ୍ତତିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଶୁଣ।
ପୁରା ରାମ ମହାବାହୋ ମହାବଲପରାକ୍ରମମ୍। ରୂପମାସୀନ୍ମମାଚିନ୍ତ୍ଯଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ହେ ରାମ, ବଡ଼ ବାହୁଶାଳୀ, ପୂର୍ବେ ମୋର ଦେହ ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଥିଲା, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଥିଲା।
ଯଥା ସୂର୍ଯସ୍ଯ ସୋମସ୍ଯ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଚ ଯଥା ଵପୁଃ। ସୋଽହଂ ରୂପମିଦଂ କୃତ୍ଵା ଲୋକଵିତ୍ରାସନଂ ମହତ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଭା ଯେପରି, ମୋର ଦେହ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦେହ ନେଇ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲି।
ଋଷୀନ୍ ଵନଗତାନ୍ ରାମ ତ୍ରାସଯାମି ତତସ୍ତତଃ। ତତଃ ସ୍ଥୂଲଶିରା ନାମ ମହର୍ଷିଃ କୋପିତୋ ମଯା
ହେ ରାମ, ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିବା ଋଷିମାନେଂକୁ ଏଠି ଓ ସେଠି ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲି। ତେବେ, ସ୍ଥୂଳଶିରା ନାମକ ଏକ ମହାର୍ଷି ମୋ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ।
ସ ଚିନ୍ଵନ୍ ଵିଵିଧଂ ଵନ୍ଯଂ ରୂପେଣାନେନ ଧର୍ଷିତଃ। ତେନାହମୁକ୍ତଃ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯୈଵଂ ଘୋରଶାପାଭିଧାଯିନା
ସେ ତାଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲର ଫଳ-ଫୁଲ ଆଦି ଉଠାଉଥିବା ବେଳେ, ଏହି ଦେହ ନେଇ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତ୍ୟାଚାର କରିଥିଲି। ଏହା ଦେଖି, ସେ ମୋ ପ୍ରତି ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ।
ଏତଦେଵଂ ନୃଶଂସଂ ତେ ରୂପମସ୍ତୁ ଵିଗର୍ହିତମ୍। ସ ମଯା ଯାଚିତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶାପସ୍ଯାନ୍ତୋ ଭଵେଦିତି
ସେ କହିଲେ, 'ତୋର ଏହି ନିର୍ଦ୍ୟାୟୀ ଦେହ ଅପମାନିତ ହେଉ।' ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲି, ଯେଣୁ ଏହି ଶାପର ଶେଷ ହେଉ।
ଅଭିଶାପକୃତସ୍ଯେତି ତେନେଦଂ ଭାଷିତଂ ଵଚଃ। ଯଦା ଛିତ୍ତ୍ଵା ଭୁଜୌ ରାମସ୍ତ୍ଵାଂ ଦହେଦ୍ ଵିଜନେ ଵନେ
ଶାପ ଦେଇଥିବା ସେ ମହାର୍ଷି କହିଲେ, 'ଯେତେବେଳେ ରାମ ତୋର ବାହୁ କାଟି ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟରେ ତୋତେ ଦହିଦେବେ—'
ତଦା ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ରୂପଂ ସ୍ଵମେଵ ଵିପୁଲଂ ଶୁଭମ୍। ଶ୍ରିଯା ଵିରାଜିତଂ ପୁତ୍ରଂ ଦନୋସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧି ଲକ୍ଷ୍ମଣ
'—ସେତେବେଳେ ତୁମେ ତୁମର ପୂର୍ବତନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେହ ପୁନି ପାଇବ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଜାଣ, ମୁଁ ଦାନୁର ପୁଅ।'
ଇନ୍ଦ୍ରକୋପାଦିଦଂ ରୂପଂ ପ୍ରାପ୍ତମେଵଂ ରଣାଜିରେ। ଅହଂ ହି ତପସୋଗ୍ରେଣ ପିତାମହମତୋଷଯମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରୋଷରେ ମୁଁ ଏହି ଆକାର ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପାଇଲି; କାରଣ ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରି ପିତାମହଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲି।
ଦୀର୍ଘମାଯୁଃ ସ ମେ ପ୍ରାଦାତ୍ ତତୋ ମାଂ ଵିଭ୍ରମୋଽସ୍ପୃଶତ୍ । ଦୀର୍ଘମାଯୁର୍ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ କିଂ ମାଂ ଶକ୍ରଃ କରିଷ୍ଯତି
ସେ ମୋତେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଦେଲେ, ତେଣୁ ମୋତେ ବିଭ୍ରମ ଛୁଇଁପାରିଲା ନାହିଁ। ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ମିଳିବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର କଣ କରିପାରିବେ?
ଇତ୍ଯେଵଂ ବୁଦ୍ଧିମାସ୍ଥାଯ ରଣେ ଶକ୍ରମଧର୍ଷଯମ୍। ତସ୍ଯ ବାହୁପ୍ରମୁକ୍ତେନ ଵଜ୍ରେଣ ଶତପର୍ଵଣା
ଏଭଳି ଭାବି, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲି; ସେ ତାଙ୍କର ଶତପର୍ବ ମଘ୍ନ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଜଘା ଓ ମୁଣ୍ଡକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସକ୍ଥିନୀ ଚ ଶିରଶ୍ଚୈଵ ଶରୀରେ ସମ୍ପ୍ରଵେଶିତମ୍। ସ ମଯା ଯାଚ୍ଯମାନଃ ସନ୍ ନାନଯଦ୍ ଯମସାଦନମ୍
ମୋ ଜଘା ଓ ମୁଣ୍ଡ ଶରୀର ଭିତରକୁ ଲଗିଗଲା; ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କଲି, ତଥାପି ସେ ମୋତେ ଯମଙ୍କ ନିବାସକୁ ପଠାଇଲେ ନାହିଁ।
ପିତାମହଵଚଃ ସତ୍ଯଂ ତଦସ୍ତ୍ଵିତି ମମାବ୍ରଵୀତ୍। ଅନାହାରଃ କଥଂ ଶକ୍ତୋ ଭଗ୍ନସକ୍ଥିଶିରୋମୁଖଃ
ସେ କହିଲେ, 'ପିତାମହଙ୍କ କଥା ସତ୍ୟ ହେଉ।' ମୁଁ ଅନାହାର ଓ ଭଙ୍ଗା ଜଘା, ମୁଣ୍ଡ ଓ ମୁଖ ସହିତ—
ଵଜ୍ରେଣାଭିହତଃ କାଲଂ ସୁଦୀର୍ଘମପି ଜୀଵିତୁମ୍। ସ ଏଵମୁକ୍ତଃ ଶକ୍ରୋ ମେ ବାହୂ ଯୋଜନମାଯତୌ
ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜୀବନ ରଖିପାରିବି କି? ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ମୋ ଦୁଇ ଭୁଜକୁ ଏକ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା କରିଦେଲେ—
ତଦା ଚାସ୍ଯଂ ଚ ମେ କୁକ୍ଷୌ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରମକଲ୍ପଯତ୍ । ସୋଽହଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ଦୀର୍ଘାଭ୍ଯାଂ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯାସ୍ମିନ୍ ଵନେଚରାନ୍
ତାପରେ ମୋ ମୁଖକୁ ଗଭୀର ପେଟ ଭିତରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ସହିତ ତିଆରି କଲେ। ଏହି ଦୀର୍ଘ ଭୁଜ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁମାନେକୁ ଧରିଥିବି—
ସିଂହଦ୍ଵୀପିମୃଗଵ୍ଯାଘ୍ରାନ୍ ଭକ୍ଷଯାମି ସମନ୍ତତଃ। ସ ତୁ ମାମବ୍ରଵୀଦିନ୍ଦ୍ରୋ ଯଦା ରାମଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ସିଂହ, ହାତୀ, ମୃଗ, ବାଘ ଆଦିକୁ ଚାରିପାଖରେ ଭକ୍ଷଣ କରିଥିବି। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, 'ଯେତେବେଳେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ—'
ଛେତ୍ସ୍ଯତେ ସମରେ ବାହୂ ତଦା ସ୍ଵର୍ଗଂ ଗମିଷ୍ଯସି। ଅନେନ ଵପୁଷା ତାତ ଵନେଽସ୍ମିନ୍ ରାଜସତ୍ତମ
ଯୁଦ୍ଧରେ ତୋର ଭୁଜ କାଟିଦେବେ, ସେତେବେଳେ ତୁ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବି। ଏହି ଆକାରରେ, ରାଜାମାନ୍ୟ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ—
ଯଦ୍ ଯତ୍ ପଶ୍ଯାମି ସର୍ଵସ୍ଯ ଗ୍ରହଣଂ ସାଧୁ ରୋଚଯେ। ଅଵଶ୍ଯଂ ଗ୍ରହଣଂ ରାମୋ ମନ୍ଯେଽହଂ ସମୁପୈଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଯାହା ଦେଖିବି, ତାହାକୁ ଧରିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଇଚ୍ଛା କରିବି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ବିଚାର କରିଛି, ରାମ ମୋତେ ଧରିବାକୁ ଆସିବେ।
ଇମାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଦେହନ୍ଯାସକୃତଶ୍ରମଃ। ସ ତ୍ଵଂ ରାମୋଽସି ଭଦ୍ରଂ ତେ ନାହମନ୍ଯେନ ରାଘଵ
ଏହି ଭାବନାକୁ ଧରି, ଶରୀର ରଖିବାରେ ଅତିକ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ମୁଁ ତୋତେ କହୁଛି: ତୁ ରାମ, ଭଲ ହେଉ, ରାଘବ; ମୋତେ ଅନ୍ୟ କେହି ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଶକ୍ଯୋ ହନ୍ତୁଂ ଯଥା ତତ୍ତ୍ଵମେଵମୁକ୍ତଂ ମହର୍ଷିଣା। ଅହଂ ହି ମତିସାଚିଵ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯାମି ନରର୍ଷଭ
ଯେପରି ମହାର୍ଷି ସତ୍ୟ କହିଛନ୍ତି, ସେଠି ମାରିବା ସମ୍ଭବ; ମୁଁ ତୋତେ ମୋ ମନ୍ତ୍ରଣା ଓ ସହଯୋଗ ଦେବି, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ମିତ୍ରଂ ଚୈଵୋପଦେକ୍ଷ୍ଯାମି ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ସଂସ୍କୃତୋଽଗ୍ନିନା। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦନୁନା ତେନ ରାଘଵଃ
ମୁଁ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ପୂଜିତ ମିତ୍ରତାର ବିଧି ଶିଖାଇବି।
ଇଦଂ ଜଗାଦ ଵଚନଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ପଶ୍ଯତଃ। ରାଵଣେନ ହୃତା ଭାର୍ଯା ସୀତା ମମ ଯଶସ୍ଵିନୀ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ କହିଲେ: 'ରାବଣ ମୋର ପ୍ରଶସ୍ତିମୟା ସୀତାକୁ ଚୋରିନେଇଛି।'
ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ଜନସ୍ଥାନାତ୍ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଯଥାସୁଖମ୍। ନାମମାତ୍ରଂ ତୁ ଜାନାମି ନ ରୂପଂ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ
ଜନସ୍ଥାନ ଛାଡି ଭାଇ ସହିତ ଯାଇବା ପରେ, ମୁଁ ତା ରାକ୍ଷସର ନାମ ଜାଣିଛି, ତା ଆକାର ଜାଣିନାହିଁ।
ନିଵାସଂ ଵା ପ୍ରଭାଵଂ ଵା ଵଯଂ ତସ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ମହେ। ଶୋକାର୍ତାନାମନାଥାନାମେଵଂ ଵିପରିଧାଵତାମ୍
ତାଙ୍କର ନିବାସ କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଆମେ କିଛି ଜାଣିନାହିଁ; ଆମେ ଦୁଃଖରେ, ନିରାଶ୍ରୟ ଓ ଅସହାୟ ହୋଇ ଏଭଳି ଭ୍ରମଣ କରୁଛୁ।
କାରୁଣ୍ଯଂ ସଦୃଶଂ କର୍ତୁମୁପକାରେଣ ଵର୍ତତାମ୍। କାଷ୍ଠାନ୍ଯାନୀଯ ଭଗ୍ନାନି କାଲେ ଶୁଷ୍କାଣି କୁଞ୍ଜରୈଃ
ଏଭଳି କ୍ଷୁଦ୍ର ଦୁଃଖୀ ଓ ଅସହାୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୟା ଓ ସହଯୋଗ ଦେବା ଉଚିତ; ହାତୀମାନେ ଭଙ୍ଗା ଶୁଷ୍କ କାଠ ଯଥାସମୟରେ ଆଣିଦେଇଥିବା।
ଧକ୍ଷ୍ଯାମସ୍ତ୍ଵାଂ ଵଯଂ ଵୀର ଶ୍ଵଭ୍ରେ ମହତି କଲ୍ପିତେ। ସ ତ୍ଵଂ ସୀତାଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଯେନ ଵା ଯତ୍ର ଵା ହୃତା
ମୁଁ ଏହି ତିଆରି ମହା ଖାଦରେ ତୋତେ ଦହିବି, ବୀର; ତୁ ଏବେ ସୀତା ବିଷୟରେ କହ, କିଏ ନେଇଛି କିମ୍ବା କେଉଁଠି ନେଇଯାଇଛି।