ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟାନାଂ ଵଧୋ ରାଜନ୍ କୁତ୍ସିତୋ ଜଗତୀପତେଃ। କ୍ରତୁମଧ୍ଯୋପନୀତାନାଂ ପଶୂନାମିଵ ରାଘଵ
'ହେ ରାଘବ, ଏମିତି ଅସହାୟଙ୍କୁ ମାରିବା ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଅପମାନ, ଯେପରି ଯଜ୍ଞରେ ଆଣାଯାଇଥିବା ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହତ ହେବା।'
ଏତତ୍ ସଂଜଲ୍ପିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଯୋଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତୁ ରାକ୍ଷସଃ। ଵିଦାର୍ଯାସ୍ଯଂ ତତୋ ରୌଦ୍ରଂ ତୌ ଭକ୍ଷଯିତୁମାରଭତ୍
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧିତ ରାକ୍ଷସ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଖୋଲି, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।
ତତସ୍ତୌ ଦେଶକାଲଜ୍ଞୌ ଖଡ୍ଗାଭ୍ଯାମେଵ ରାଘଵୌ। ଅଚ୍ଛିନ୍ଦନ୍ତାଂ ସୁସଂହୃଷ୍ଟୌ ବାହୂ ତସ୍ଯାଂସଦେଶତଃ
ତାପରେ ସେଇ ଦୁଇ ରାଘବ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନର ଜ୍ଞାନୀ, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ବାହୁକୁ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା କାନ୍ଧ ଠାରୁ କାଟିଦେଲେ।
ଦକ୍ଷିଣୋ ଦକ୍ଷିଣଂ ବାହୁମସକ୍ତମସିନା ତତଃ। ଚିଚ୍ଛେଦ ରାମୋ ଵେଗେନ ସଵ୍ଯଂ ଵୀରସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ତାପରେ ରାମ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ତୀବ୍ର ଗତିରେ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ବାହୁ କାଟିଦେଲେ, ଓ ବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବାମ ବାହୁ କାଟିଦେଲେ।
ସ ପପାତ ମହାବାହୁଶ୍ଛିନ୍ନବାହୁର୍ମହାସ୍ଵନଃ। ଖଂ ଚ ଗାଂ ଚ ଦିଶଶ୍ଚୈଵ ନାଦଯଞ୍ଜଲଦୋ ଯଥା
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ଦାନବ, ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ବାହୁ କଟାଯିବା ପରେ, ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି ଭୂମି, ଆକାଶ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ କମ୍ପିତ କରି, ବିଜୁଳି ମେଘ ଭଳି ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲେ।
ସ ନିକୃତ୍ତୌ ଭୁଜୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୋଣିତୌଘପରିପ୍ଲୁତଃ। ଦୀନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ତୌ ଵୀରୌ କୌ ଯୁଵାମିତି ଦାନଵଃ
ସେ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ବାହୁ ଦୁଇଟି କଟାଯାଇଛି ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇଛନ୍ତି। ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ଦୁଇ ଜଣ ବୀରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ?'
ଇତି ତସ୍ଯ ବ୍ରୁଵାଣସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଃ। ଶଶଂସ ତସ୍ଯ କାକୁସ୍ତ୍ଥଂ କବନ୍ଧସ୍ଯ ମହାବଲଃ
ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କବନ୍ଧଙ୍କୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଅଯମିକ୍ଷ୍ଵାକୁଦାଯାଦୋ ରାମୋ ନାମ ଜନୈଃ ଶ୍ରୁତଃ। ତସ୍ଯୈଵାଵରଜଂ ଵିଦ୍ଧି ଭ୍ରାତରଂ ମାଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍
ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ରାମ, ଯିଏ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ସନ୍ତାନ ବୋଲି ଲୋକମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ମୁଁ ତାଙ୍କର ଛୋଟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ।
ମାତ୍ରା ପ୍ରତିହତେ ରାଜ୍ଯେ ରାମଃ ପ୍ରଵ୍ରାଜିତୋ ଵନମ୍। ମଯା ସହ ଚରତ୍ଯେଷ ଭାର୍ଯଯା ଚ ମହଦ୍ ଵନମ୍
ମାଆଁ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ନା ମିଳିବାରୁ, ରାମଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବାସ କରାଯାଇଛି। ସେ ଏବେ ମୋତେ ଓ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିବା କରୁଛନ୍ତି।
ଅସ୍ଯ ଦେଵପ୍ରଭାଵସ୍ଯ ଵସତୋ ଵିଜନେ ଵନେ। ରକ୍ଷସାପହୃତା ଭାର୍ଯା ଯାମିଚ୍ଛନ୍ତାଵିହାଗତୌ
ଏହି ଦେବତା ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେଉଁଠି ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଏକ ରାକ୍ଷସ ହରଣ କରିନେଇଛି। ଆମେ ଏଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛୁ।
ତ୍ଵଂ ତୁ କୋ ଵା କିମର୍ଥଂ ଵା କବନ୍ଧସଦୃଶୋ ଵନେ। ଆସ୍ଯେନୋରସି ଦୀପ୍ତେନ ଭଗ୍ନଜଙ୍ଘୋ ଵିଚେଷ୍ଟସେ
କିନ୍ତୁ ତୁମେ କିଏ? କାହିଁକି ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ କବନ୍ଧ ଭଳି ଦେହ ନେଇ, ଛାତିରେ ତେଜସ୍ୱୀ ମୁହଁ ଓ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ପାଦ ନେଇ ଘୁଞ୍ଚିବା କରୁଛ?
ଏଵମୁକ୍ତଃ କବନ୍ଧସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୋତ୍ତରଂ ଵଚଃ। ଉଵାଚ ଵଚନଂ ପ୍ରୀତସ୍ତଦିନ୍ଦ୍ରଵଚନଂ ସ୍ମରନ୍
ଏଭଳି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କବନ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ମନେପକାଇ ଖୁସି ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସ୍ଵାଗତଂ ଵାଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପଶ୍ଯାମି ଵାମହମ୍। ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଚେମୌ ନିକୃତ୍ତୌ ମେ ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ବାହୁବନ୍ଧନୌ
ମୁଁ ତୁମ୍ଭମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରୁଛି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ସମାନ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମୁଁ ତୁମ୍ଭମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲି, ଏବଂ ମୋ ବାହୁ ଯେଉଁଠି ତୁମେ ବନ୍ଧିଥିଲ, ତାହା ତୁମେ କାଟିଦେଲ।
ଵିରୂପଂ ଯଚ୍ଚ ମେ ରୂପଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ହ୍ଯଵିନଯାଦ୍ ଯଥା। ତନ୍ମେ ଶୃଣୁ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ତତ୍ତ୍ଵତଃ ଶଂସତସ୍ତଵ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ମୋ ଏହି ବିକୃତ ଦେହ କିପରି ମୋର ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ହୋଇଛି, ଏହା ସତ୍ୟସତ୍ୟ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
thumb|ଏକସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଏକସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏଠାରେ ଏକସପ୍ତତିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଶୁଣ।
ପୁରା ରାମ ମହାବାହୋ ମହାବଲପରାକ୍ରମମ୍। ରୂପମାସୀନ୍ମମାଚିନ୍ତ୍ଯଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ହେ ରାମ, ବଡ଼ ବାହୁଶାଳୀ, ପୂର୍ବେ ମୋର ଦେହ ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଥିଲା, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଥିଲା।
ଯଥା ସୂର୍ଯସ୍ଯ ସୋମସ୍ଯ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଚ ଯଥା ଵପୁଃ। ସୋଽହଂ ରୂପମିଦଂ କୃତ୍ଵା ଲୋକଵିତ୍ରାସନଂ ମହତ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଭା ଯେପରି, ମୋର ଦେହ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦେହ ନେଇ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲି।
ଋଷୀନ୍ ଵନଗତାନ୍ ରାମ ତ୍ରାସଯାମି ତତସ୍ତତଃ। ତତଃ ସ୍ଥୂଲଶିରା ନାମ ମହର୍ଷିଃ କୋପିତୋ ମଯା
ହେ ରାମ, ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିବା ଋଷିମାନେଂକୁ ଏଠି ଓ ସେଠି ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲି। ତେବେ, ସ୍ଥୂଳଶିରା ନାମକ ଏକ ମହାର୍ଷି ମୋ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ।
ସ ଚିନ୍ଵନ୍ ଵିଵିଧଂ ଵନ୍ଯଂ ରୂପେଣାନେନ ଧର୍ଷିତଃ। ତେନାହମୁକ୍ତଃ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯୈଵଂ ଘୋରଶାପାଭିଧାଯିନା
ସେ ତାଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲର ଫଳ-ଫୁଲ ଆଦି ଉଠାଉଥିବା ବେଳେ, ଏହି ଦେହ ନେଇ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତ୍ୟାଚାର କରିଥିଲି। ଏହା ଦେଖି, ସେ ମୋ ପ୍ରତି ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ।
ଏତଦେଵଂ ନୃଶଂସଂ ତେ ରୂପମସ୍ତୁ ଵିଗର୍ହିତମ୍। ସ ମଯା ଯାଚିତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶାପସ୍ଯାନ୍ତୋ ଭଵେଦିତି
ସେ କହିଲେ, 'ତୋର ଏହି ନିର୍ଦ୍ୟାୟୀ ଦେହ ଅପମାନିତ ହେଉ।' ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲି, ଯେଣୁ ଏହି ଶାପର ଶେଷ ହେଉ।
ଅଭିଶାପକୃତସ୍ଯେତି ତେନେଦଂ ଭାଷିତଂ ଵଚଃ। ଯଦା ଛିତ୍ତ୍ଵା ଭୁଜୌ ରାମସ୍ତ୍ଵାଂ ଦହେଦ୍ ଵିଜନେ ଵନେ
ଶାପ ଦେଇଥିବା ସେ ମହାର୍ଷି କହିଲେ, 'ଯେତେବେଳେ ରାମ ତୋର ବାହୁ କାଟି ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟରେ ତୋତେ ଦହିଦେବେ—'
ତଦା ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ରୂପଂ ସ୍ଵମେଵ ଵିପୁଲଂ ଶୁଭମ୍। ଶ୍ରିଯା ଵିରାଜିତଂ ପୁତ୍ରଂ ଦନୋସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧି ଲକ୍ଷ୍ମଣ
'—ସେତେବେଳେ ତୁମେ ତୁମର ପୂର୍ବତନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେହ ପୁନି ପାଇବ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଜାଣ, ମୁଁ ଦାନୁର ପୁଅ।'
ଇନ୍ଦ୍ରକୋପାଦିଦଂ ରୂପଂ ପ୍ରାପ୍ତମେଵଂ ରଣାଜିରେ। ଅହଂ ହି ତପସୋଗ୍ରେଣ ପିତାମହମତୋଷଯମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରୋଷରେ ମୁଁ ଏହି ଆକାର ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପାଇଲି; କାରଣ ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରି ପିତାମହଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲି।
ଦୀର୍ଘମାଯୁଃ ସ ମେ ପ୍ରାଦାତ୍ ତତୋ ମାଂ ଵିଭ୍ରମୋଽସ୍ପୃଶତ୍ । ଦୀର୍ଘମାଯୁର୍ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ କିଂ ମାଂ ଶକ୍ରଃ କରିଷ୍ଯତି
ସେ ମୋତେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଦେଲେ, ତେଣୁ ମୋତେ ବିଭ୍ରମ ଛୁଇଁପାରିଲା ନାହିଁ। ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ମିଳିବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର କଣ କରିପାରିବେ?
ଇତ୍ଯେଵଂ ବୁଦ୍ଧିମାସ୍ଥାଯ ରଣେ ଶକ୍ରମଧର୍ଷଯମ୍। ତସ୍ଯ ବାହୁପ୍ରମୁକ୍ତେନ ଵଜ୍ରେଣ ଶତପର୍ଵଣା
ଏଭଳି ଭାବି, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲି; ସେ ତାଙ୍କର ଶତପର୍ବ ମଘ୍ନ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଜଘା ଓ ମୁଣ୍ଡକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସକ୍ଥିନୀ ଚ ଶିରଶ୍ଚୈଵ ଶରୀରେ ସମ୍ପ୍ରଵେଶିତମ୍। ସ ମଯା ଯାଚ୍ଯମାନଃ ସନ୍ ନାନଯଦ୍ ଯମସାଦନମ୍
ମୋ ଜଘା ଓ ମୁଣ୍ଡ ଶରୀର ଭିତରକୁ ଲଗିଗଲା; ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କଲି, ତଥାପି ସେ ମୋତେ ଯମଙ୍କ ନିବାସକୁ ପଠାଇଲେ ନାହିଁ।
ପିତାମହଵଚଃ ସତ୍ଯଂ ତଦସ୍ତ୍ଵିତି ମମାବ୍ରଵୀତ୍। ଅନାହାରଃ କଥଂ ଶକ୍ତୋ ଭଗ୍ନସକ୍ଥିଶିରୋମୁଖଃ
ସେ କହିଲେ, 'ପିତାମହଙ୍କ କଥା ସତ୍ୟ ହେଉ।' ମୁଁ ଅନାହାର ଓ ଭଙ୍ଗା ଜଘା, ମୁଣ୍ଡ ଓ ମୁଖ ସହିତ—
ଵଜ୍ରେଣାଭିହତଃ କାଲଂ ସୁଦୀର୍ଘମପି ଜୀଵିତୁମ୍। ସ ଏଵମୁକ୍ତଃ ଶକ୍ରୋ ମେ ବାହୂ ଯୋଜନମାଯତୌ
ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜୀବନ ରଖିପାରିବି କି? ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ମୋ ଦୁଇ ଭୁଜକୁ ଏକ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା କରିଦେଲେ—
ତଦା ଚାସ୍ଯଂ ଚ ମେ କୁକ୍ଷୌ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରମକଲ୍ପଯତ୍ । ସୋଽହଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ଦୀର୍ଘାଭ୍ଯାଂ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯାସ୍ମିନ୍ ଵନେଚରାନ୍
ତାପରେ ମୋ ମୁଖକୁ ଗଭୀର ପେଟ ଭିତରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ସହିତ ତିଆରି କଲେ। ଏହି ଦୀର୍ଘ ଭୁଜ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁମାନେକୁ ଧରିଥିବି—
ସିଂହଦ୍ଵୀପିମୃଗଵ୍ଯାଘ୍ରାନ୍ ଭକ୍ଷଯାମି ସମନ୍ତତଃ। ସ ତୁ ମାମବ୍ରଵୀଦିନ୍ଦ୍ରୋ ଯଦା ରାମଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ସିଂହ, ହାତୀ, ମୃଗ, ବାଘ ଆଦିକୁ ଚାରିପାଖରେ ଭକ୍ଷଣ କରିଥିବି। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, 'ଯେତେବେଳେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ—'