ଉଵାଚ ଚ ଵିଷଣ୍ଣଃ ସନ୍ ରାଘଵଂ ରାଘଵାନୁଜଃ। ପଶ୍ଯ ମାଂ ଵିଵଶଂ ଵୀର ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଵଶଂଗତମ୍
ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, "ହେ ଶୂର, ଦେଖ, ମୁଁ ଏହି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଅସହାୟ ହୋଇପଡ଼ିଛି।"
ମଯୈକେନ ତୁ ନିର୍ଯୁକ୍ତଃ ପରିମୁଚ୍ଯସ୍ଵ ରାଘଵ। ମାଂ ହି ଭୂତବଲିଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପଲାଯସ୍ଵ ଯଥାସୁଖମ୍
"ତୁମେ ଏକାକି ମୁକ୍ତ ହେବା; ମୋତେ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ବଳି ଦେଇ, ଚାହିଁଲେ ପଳାଇଯାଅ।"
ଅଧିଗନ୍ତାସି ଵୈଦେହୀମଚିରେଣେତି ମେ ମତିଃ। ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପିତୃପୈତାମହୀଂ ମହୀମ୍
"ମୋର ବିଶ୍ୱାସ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିବ; ଏବଂ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ପିତାପୁରୁଷଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ତୁମେ ପୁନି ପାଇବ।"
ତତ୍ର ମାଂ ରାମ ରାଜ୍ଯସ୍ଥଃ ସ୍ମର୍ତୁମର୍ହସି ସର୍ଵଦା। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିମବ୍ରଵୀତ୍
"ହେ ରାମ, ରାଜ୍ୟରେ ଥିବାବେଳେ ସଦା ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ଉଚିତ।" ଏପରି କହିବା ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ରାମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ:
ମା ସ୍ମ ତ୍ରାସଂ ଵୃଥା ଵୀର ନହି ତ୍ଵାଦୃଗ୍ ଵିଷୀଦତି। ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ କ୍ରୂରୋ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
"ହେ ଶୂର, ଅନାବଶ୍ୟକ ଭୟ କରିନାହ, ତୁମ ପରି ଲୋକ ଦୁଃଖିତ ହୁଏନାହିଁ।" ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ସେଇ କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସିଲା।
ତାଵୁଵାଚ ମହାବାହୁଃ କବନ୍ଧୋ ଦାନଵୋତ୍ତମଃ। କୌ ଯୁଵାଂ ଵୃଷଭସ୍କନ୍ଧୌ ମହାଖଡ୍ଗଧନୁର୍ଧରୌ
ତାପରେ ବଡ଼ ହାତ ଥିବା, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ କବନ୍ଧ ସେମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ ଦୁଇଜଣ କିଏ, ବୃଷଭ ପରି ମଜବୁତ କନ୍ଧ, ବଡ଼ ତଳୱାର ଓ ଧନୁଷ ଧରିଛ?"
ଘୋରଂ ଦେଶମିମଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦୈଵେନ ମମ ଚାକ୍ଷୁଷୌ। ଵଦତଂ କାର୍ଯମିହ ଵାଂ କିମର୍ଥଂ ଚାଗତୌ ଯୁଵାମ୍
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଗାକୁ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିବା ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏଠାକୁ ଆସିଛ। ଏଠାରେ ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ, କଣ କାମରେ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ, ସେ କଥା ମୋତେ କହ।
ଇମଂ ଦେଶମନୁପ୍ରାପ୍ତୌ କ୍ଷୁଧାର୍ତସ୍ଯେହ ତିଷ୍ଠତଃ। ସବାଣଚାପଖଡ୍ଗୌ ଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୃଙ୍ଗାଵିଵର୍ଷଭୌ
ମୁଁ ଏଠାରେ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ରହିଛି, ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ତୁମେ ପହଞ୍ଚିଛ। ଧନୁଷ, ବାଣ ଓ ତଳୱାର ନେଇ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ବଳଦ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ।
ମାଂ ତୂର୍ଣମନୁସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦୁର୍ଲଭଂ ଜୀଵିତଂ ହି ଵାମ୍। ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କବନ୍ଧସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଏତେ ଶୀଘ୍ର ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଛ; ଏବେ ତୁମର ପାଇଁ ଜୀବନ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହି ପାପୀ କବନ୍ଧର ଏହି କଥା ଶୁଣି—
ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାମୋ ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ଯତା। କୃଚ୍ଛ୍ରାତ୍ କୃଚ୍ଛ୍ରତରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦାରୁଣଂ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମ
ମୁଁ ମୁଖ ଶୁଖିଯାଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲି: 'ଏପରି ଦୁଃଖ ଆସିଛି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କେବେ ହୋଇନଥିଲା, ହେ ସତ୍ୟବୀର—'
ଵ୍ଯସନଂ ଜୀଵିତାନ୍ତାଯ ପ୍ରାପ୍ତମପ୍ରାପ୍ଯ ତାଂ ପ୍ରିଯାମ୍। କାଲସ୍ଯ ସୁମହଦ୍ ଵୀର୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ
'ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଫେରାଇ ପାଇବା ପୂର୍ବରୁ ଏହି ବିପଦ ଆସିଛି, ଯାହା ଜୀବନର ଶେଷ ହେବାକୁ ନେଇଯାଉଛି। ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପରେ କାଳର ଶକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼।'
ତ୍ଵାଂ ଚ ମାଂ ଚ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଵ୍ଯସନୈଃ ପଶ୍ଯ ମୋହିତୌ। ନହି ଭାରୋଽସ୍ତି ଦୈଵସ୍ଯ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ
'ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେଖ, ତୁମେ ଓ ମୁଁ ବିପଦରେ ପଡ଼ି ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଛୁ। ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ କୌଣସି ଭାର ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉପରେ।'
ଶୂରାଶ୍ଚ ବଲଵନ୍ତଶ୍ଚ କୃତାସ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ ରଣାଜିରେ। କାଲାଭିପନ୍ନାଃ ସୀଦନ୍ତି ଯଥା ଵାଲୁକସେତଵଃ
'ଯେଉଁମାନେ ଶୂର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି, ଯେପରି ସାବୁ ଚାରା ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।'
ଇତି ବ୍ରୁଵାଣୋ ଦୃଢସତ୍ଯଵିକ୍ରମୋ ମହାଯଶା ଦାଶରଥିଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଅଵେକ୍ଷ୍ଯ ସୌମିତ୍ରିମୁଦଗ୍ରଵିକ୍ରମଃ ସ୍ଥିରାଂ ତଦା ସ୍ଵାଂ ମତିମାତ୍ମନାକରୋତ୍
ଏପରି କହି, ଦୃଢ଼ ଓ ସତ୍ୟବୀର ଦଶରଥନନ୍ଦନ, ଯିଏ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ସେ ସାଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତରେ ଦେଖି, ନିଜ ମନକୁ ମଜବୁତ କଲେ।
thumb|ସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏଠାରେ ସପ୍ତତିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶୁଣ।
ତୌ ତୁ ତତ୍ର ସ୍ଥିତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ବାହୁପାଶପରିକ୍ଷିପ୍ତୌ କବନ୍ଧୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଠାରେ ଦୁଇଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବାହୁରେ ବନ୍ଧି ଦେଖି, କବନ୍ଧ କହିଲା—
ତିଷ୍ଠତଃ କିଂ ନୁ ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷୁଧାର୍ତଂ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭୌ। ଆହାରାର୍ଥଂ ତୁ ସଂଦିଷ୍ଟୌ ଦୈଵେନ ହତଚେତନୌ
'ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୋତେ ଏଭଳି ଭୋକା ଦେଖି, ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାରେ ଉଭୟେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ରହିଛ? ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ମୋ ଖାଦ୍ୟ ହେବାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛ, ତୁମର ଜ୍ଞାନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛ।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ହିତଂ ତଦା। ଉଵାଚାର୍ତିସମାପନ୍ନୋ ଵିକ୍ରମେ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
ସେଇ ସମୟରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ଉପକାରୀ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା, କିନ୍ତୁ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ—
ତ୍ଵାଂ ଚ ମାଂ ଚ ପୁରା ତୂର୍ଣମାଦତ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଧମଃ। ତସ୍ମାଦସିଭ୍ଯାମସ୍ଯାଶୁ ବାହୂ ଛିନ୍ଦାଵହେ ଗୁରୂ
'ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଶୀଘ୍ର ଆମକୁ ଧରିବ। ତେଣୁ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁକୁ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେବା।'
ଭୀଷଣୋଽଯଂ ମହାକାଯୋ ରାକ୍ଷସା ଭୁଜଵିକ୍ରମଃ। ଲୋକଂ ହ୍ଯତିଜିତଂ କୃତ୍ଵା ହ୍ଯାଵାଂ ହନ୍ତୁମିହେଚ୍ଛତି
'ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା ରାକ୍ଷସ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜିତି, ଏବେ ଆମକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।'
ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟାନାଂ ଵଧୋ ରାଜନ୍ କୁତ୍ସିତୋ ଜଗତୀପତେଃ। କ୍ରତୁମଧ୍ଯୋପନୀତାନାଂ ପଶୂନାମିଵ ରାଘଵ
'ହେ ରାଘବ, ଏମିତି ଅସହାୟଙ୍କୁ ମାରିବା ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଅପମାନ, ଯେପରି ଯଜ୍ଞରେ ଆଣାଯାଇଥିବା ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହତ ହେବା।'
ଏତତ୍ ସଂଜଲ୍ପିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଯୋଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତୁ ରାକ୍ଷସଃ। ଵିଦାର୍ଯାସ୍ଯଂ ତତୋ ରୌଦ୍ରଂ ତୌ ଭକ୍ଷଯିତୁମାରଭତ୍
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧିତ ରାକ୍ଷସ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଖୋଲି, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।
ତତସ୍ତୌ ଦେଶକାଲଜ୍ଞୌ ଖଡ୍ଗାଭ୍ଯାମେଵ ରାଘଵୌ। ଅଚ୍ଛିନ୍ଦନ୍ତାଂ ସୁସଂହୃଷ୍ଟୌ ବାହୂ ତସ୍ଯାଂସଦେଶତଃ
ତାପରେ ସେଇ ଦୁଇ ରାଘବ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନର ଜ୍ଞାନୀ, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ବାହୁକୁ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା କାନ୍ଧ ଠାରୁ କାଟିଦେଲେ।
ଦକ୍ଷିଣୋ ଦକ୍ଷିଣଂ ବାହୁମସକ୍ତମସିନା ତତଃ। ଚିଚ୍ଛେଦ ରାମୋ ଵେଗେନ ସଵ୍ଯଂ ଵୀରସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ତାପରେ ରାମ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ତୀବ୍ର ଗତିରେ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ବାହୁ କାଟିଦେଲେ, ଓ ବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବାମ ବାହୁ କାଟିଦେଲେ।
ସ ପପାତ ମହାବାହୁଶ୍ଛିନ୍ନବାହୁର୍ମହାସ୍ଵନଃ। ଖଂ ଚ ଗାଂ ଚ ଦିଶଶ୍ଚୈଵ ନାଦଯଞ୍ଜଲଦୋ ଯଥା
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ଦାନବ, ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ବାହୁ କଟାଯିବା ପରେ, ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି ଭୂମି, ଆକାଶ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ କମ୍ପିତ କରି, ବିଜୁଳି ମେଘ ଭଳି ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲେ।
ସ ନିକୃତ୍ତୌ ଭୁଜୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୋଣିତୌଘପରିପ୍ଲୁତଃ। ଦୀନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ତୌ ଵୀରୌ କୌ ଯୁଵାମିତି ଦାନଵଃ
ସେ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ବାହୁ ଦୁଇଟି କଟାଯାଇଛି ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇଛନ୍ତି। ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ଦୁଇ ଜଣ ବୀରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ?'
ଇତି ତସ୍ଯ ବ୍ରୁଵାଣସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଃ। ଶଶଂସ ତସ୍ଯ କାକୁସ୍ତ୍ଥଂ କବନ୍ଧସ୍ଯ ମହାବଲଃ
ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କବନ୍ଧଙ୍କୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଅଯମିକ୍ଷ୍ଵାକୁଦାଯାଦୋ ରାମୋ ନାମ ଜନୈଃ ଶ୍ରୁତଃ। ତସ୍ଯୈଵାଵରଜଂ ଵିଦ୍ଧି ଭ୍ରାତରଂ ମାଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍
ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ରାମ, ଯିଏ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ସନ୍ତାନ ବୋଲି ଲୋକମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ମୁଁ ତାଙ୍କର ଛୋଟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ।
ମାତ୍ରା ପ୍ରତିହତେ ରାଜ୍ଯେ ରାମଃ ପ୍ରଵ୍ରାଜିତୋ ଵନମ୍। ମଯା ସହ ଚରତ୍ଯେଷ ଭାର୍ଯଯା ଚ ମହଦ୍ ଵନମ୍
ମାଆଁ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ନା ମିଳିବାରୁ, ରାମଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବାସ କରାଯାଇଛି। ସେ ଏବେ ମୋତେ ଓ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିବା କରୁଛନ୍ତି।
ଅସ୍ଯ ଦେଵପ୍ରଭାଵସ୍ଯ ଵସତୋ ଵିଜନେ ଵନେ। ରକ୍ଷସାପହୃତା ଭାର୍ଯା ଯାମିଚ୍ଛନ୍ତାଵିହାଗତୌ
ଏହି ଦେବତା ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେଉଁଠି ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଏକ ରାକ୍ଷସ ହରଣ କରିନେଇଛି। ଆମେ ଏଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛୁ।