ରୋମଭିର୍ନିଶିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ମହାଗିରିମିଵୋଚ୍ଛ୍ରିତମ୍। ନୀଲମେଘନିଭଂ ରୌଦ୍ରଂ ମେଘସ୍ତନିତନିଃସ୍ଵନମ୍
ତିକ୍ତ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଲୋମରେ ଢାକା, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଉଚ୍ଚ, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି କଳା, ଭୟଙ୍କର ଓ ମେଘ ଗର୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା।
ଅଗ୍ନିଜ୍ଵାଲାନିକାଶେନ ଲଲାଟସ୍ଥେନ ଦୀପ୍ଯତା। ମହାପକ୍ଷେଣ ପିଙ୍ଗେନ ଵିପୁଲେନାଯତେନ ଚ
ଅଗ୍ନିର ଆଲୋକ ପରି ଜଳୁଥିବା ଲଳାଟ, ବଡ଼, ହଳଦିଆ ଓ ଚଉଡ଼ା ପାଖ ମାନେ ଥିଲା।
ଏକେନୋରସି ଘୋରେଣ ନଯନେନ ସୁଦର୍ଶିନା। ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରୋପପନ୍ନଂ ତଂ ଲେଲିହାନଂ ମହାମୁଖମ୍
ତାଙ୍କର ଛାତି ଉପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚକ୍ଷୁ ଥିଲା, ବଡ଼ ଦାନ୍ତ ଓ ବଡ଼ ମୁଁହ ଚାଟୁଥିଲା।
ଭକ୍ଷଯନ୍ତଂ ମହାଘୋରାନୃକ୍ଷସିଂହମୃଗଦ୍ଵିଜାନ୍। ଘୋରୌ ଭୁଜୌ ଵିକୁର୍ଵାଣମୁଭୌ ଯୋଜନମାଯତୌ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଭାଲୁ, ସିଂହ, ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଖାଉଥିଲା, ଦୁଇଟି ଭୟଙ୍କର ହାତ ଚଳାଉଥିଲା, ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଏକ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା।
କରାଭ୍ଯାଂ ଵିଵିଧାନ୍ ଗୃହ୍ଯ ଋକ୍ଷାନ୍ ପକ୍ଷିଗଣାନ୍ ମୃଗାନ୍। ଆକର୍ଷନ୍ତଂ ଵିକର୍ଷନ୍ତମନେକାନ୍ ମୃଗଯୂଥପାନ୍
ସେ ତାଙ୍କର ହାତରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାଲୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ହରିଣ ଧରି, ଅନେକ ଜଣ ମୃଗପତିମାନେକୁ ଟାଣି ନେଉଥିଲା।
ସ୍ଥିତମାଵୃତ୍ଯ ପନ୍ଥାନଂ ତଯୋର୍ଭ୍ରାତ୍ରୋଃ ପ୍ରପନ୍ନଯୋଃ। ଅଥ ତଂ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ କ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ଦଦର୍ଶତୁଃ
ସେ ଦୁଇଭାଇଙ୍କର ରାସ୍ତା ଅଟକାଇ ଦାଉଁଥିଲା, ତେବେ ସେମାନେ ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ମହାନ୍ତଂ ଦାରୁଣଂ ଭୀମଂ କବନ୍ଧଂ ଭୁଜସଂଵୃତମ୍। କବନ୍ଧମିଵ ସଂସ୍ଥାନାଦତିଘୋରପ୍ରଦର୍ଶନମ୍
ସେମାନେ ବଡ଼, ଭୟଙ୍କର, ଭୀଷଣ ଓ ହାତରେ ଢାକା, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଟ୍ରଙ୍କ ପରି ଆକୃତି ଥିବା କବନ୍ଧକୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ମହାବାହୁରତ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରସାର୍ଯ ଵିପୁଲୌ ଭୁଜୌ। ଜଗ୍ରାହ ସହିତାଵେଵ ରାଘଵୌ ପୀଡଯନ୍ ବଲାତ୍
ସେଇ ବଡ଼ ହାତ ଦୁଇଟି ଦୀର୍ଘ କରି, ଦୁଇ ରାଘବଙ୍କୁ ଏକାସାଥିରେ ଜୋରରେ ଧରି ଧରିଲା।
ଖଡ୍ଗିନୌ ଦୃଢଧନ୍ଵାନୌ ତିଗ୍ମତେଜୌ ମହାଭୁଜୌ। ଭ୍ରାତରୌ ଵିଵଶଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ କୃଷ୍ଯମାଣୌ ମହାବଲୌ
ତଳୱାର ଓ ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ ଧରିଥିବା, ତୀବ୍ର ତେଜ ଓ ବଡ଼ ହାତ ଥିବା ଦୁଇ ଭାଇ, ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାରା ଟାଣାଯାଉଥିବାରେ ଅସହାୟ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ତତ୍ର ଧୈର୍ଯାଚ୍ଚ ଶୂରସ୍ତୁ ରାଘଵୋ ନୈଵ ଵିଵ୍ଯଥେ। ବାଲ୍ଯାଦନାଶ୍ରଯାଚ୍ଚୈଵ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତ୍ଵଭିଵିଵ୍ଯଥେ
ସେଠାରେ ଶୂର ରାଘବ ତାଙ୍କର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଭୟଭିତ ହେଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ଅପରିପକ୍ୱତା ଓ ଆଶ୍ରୟ ନଥିବାରୁ, ଭୟଭିତ ହେଲେ।
ଉଵାଚ ଚ ଵିଷଣ୍ଣଃ ସନ୍ ରାଘଵଂ ରାଘଵାନୁଜଃ। ପଶ୍ଯ ମାଂ ଵିଵଶଂ ଵୀର ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଵଶଂଗତମ୍
ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, "ହେ ଶୂର, ଦେଖ, ମୁଁ ଏହି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଅସହାୟ ହୋଇପଡ଼ିଛି।"
ମଯୈକେନ ତୁ ନିର୍ଯୁକ୍ତଃ ପରିମୁଚ୍ଯସ୍ଵ ରାଘଵ। ମାଂ ହି ଭୂତବଲିଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପଲାଯସ୍ଵ ଯଥାସୁଖମ୍
"ତୁମେ ଏକାକି ମୁକ୍ତ ହେବା; ମୋତେ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ବଳି ଦେଇ, ଚାହିଁଲେ ପଳାଇଯାଅ।"
ଅଧିଗନ୍ତାସି ଵୈଦେହୀମଚିରେଣେତି ମେ ମତିଃ। ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପିତୃପୈତାମହୀଂ ମହୀମ୍
"ମୋର ବିଶ୍ୱାସ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିବ; ଏବଂ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ପିତାପୁରୁଷଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ତୁମେ ପୁନି ପାଇବ।"
ତତ୍ର ମାଂ ରାମ ରାଜ୍ଯସ୍ଥଃ ସ୍ମର୍ତୁମର୍ହସି ସର୍ଵଦା। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିମବ୍ରଵୀତ୍
"ହେ ରାମ, ରାଜ୍ୟରେ ଥିବାବେଳେ ସଦା ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ଉଚିତ।" ଏପରି କହିବା ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ରାମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ:
ମା ସ୍ମ ତ୍ରାସଂ ଵୃଥା ଵୀର ନହି ତ୍ଵାଦୃଗ୍ ଵିଷୀଦତି। ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ କ୍ରୂରୋ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
"ହେ ଶୂର, ଅନାବଶ୍ୟକ ଭୟ କରିନାହ, ତୁମ ପରି ଲୋକ ଦୁଃଖିତ ହୁଏନାହିଁ।" ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ସେଇ କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସିଲା।
ତାଵୁଵାଚ ମହାବାହୁଃ କବନ୍ଧୋ ଦାନଵୋତ୍ତମଃ। କୌ ଯୁଵାଂ ଵୃଷଭସ୍କନ୍ଧୌ ମହାଖଡ୍ଗଧନୁର୍ଧରୌ
ତାପରେ ବଡ଼ ହାତ ଥିବା, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ କବନ୍ଧ ସେମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ ଦୁଇଜଣ କିଏ, ବୃଷଭ ପରି ମଜବୁତ କନ୍ଧ, ବଡ଼ ତଳୱାର ଓ ଧନୁଷ ଧରିଛ?"
ଘୋରଂ ଦେଶମିମଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦୈଵେନ ମମ ଚାକ୍ଷୁଷୌ। ଵଦତଂ କାର୍ଯମିହ ଵାଂ କିମର୍ଥଂ ଚାଗତୌ ଯୁଵାମ୍
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଗାକୁ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିବା ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏଠାକୁ ଆସିଛ। ଏଠାରେ ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ, କଣ କାମରେ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ, ସେ କଥା ମୋତେ କହ।
ଇମଂ ଦେଶମନୁପ୍ରାପ୍ତୌ କ୍ଷୁଧାର୍ତସ୍ଯେହ ତିଷ୍ଠତଃ। ସବାଣଚାପଖଡ୍ଗୌ ଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୃଙ୍ଗାଵିଵର୍ଷଭୌ
ମୁଁ ଏଠାରେ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ରହିଛି, ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ତୁମେ ପହଞ୍ଚିଛ। ଧନୁଷ, ବାଣ ଓ ତଳୱାର ନେଇ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ବଳଦ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ।
ମାଂ ତୂର୍ଣମନୁସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦୁର୍ଲଭଂ ଜୀଵିତଂ ହି ଵାମ୍। ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କବନ୍ଧସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଏତେ ଶୀଘ୍ର ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଛ; ଏବେ ତୁମର ପାଇଁ ଜୀବନ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହି ପାପୀ କବନ୍ଧର ଏହି କଥା ଶୁଣି—
ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାମୋ ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ଯତା। କୃଚ୍ଛ୍ରାତ୍ କୃଚ୍ଛ୍ରତରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦାରୁଣଂ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମ
ମୁଁ ମୁଖ ଶୁଖିଯାଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲି: 'ଏପରି ଦୁଃଖ ଆସିଛି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କେବେ ହୋଇନଥିଲା, ହେ ସତ୍ୟବୀର—'
ଵ୍ଯସନଂ ଜୀଵିତାନ୍ତାଯ ପ୍ରାପ୍ତମପ୍ରାପ୍ଯ ତାଂ ପ୍ରିଯାମ୍। କାଲସ୍ଯ ସୁମହଦ୍ ଵୀର୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ
'ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଫେରାଇ ପାଇବା ପୂର୍ବରୁ ଏହି ବିପଦ ଆସିଛି, ଯାହା ଜୀବନର ଶେଷ ହେବାକୁ ନେଇଯାଉଛି। ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପରେ କାଳର ଶକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼।'
ତ୍ଵାଂ ଚ ମାଂ ଚ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଵ୍ଯସନୈଃ ପଶ୍ଯ ମୋହିତୌ। ନହି ଭାରୋଽସ୍ତି ଦୈଵସ୍ଯ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ
'ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେଖ, ତୁମେ ଓ ମୁଁ ବିପଦରେ ପଡ଼ି ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଛୁ। ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ କୌଣସି ଭାର ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉପରେ।'
ଶୂରାଶ୍ଚ ବଲଵନ୍ତଶ୍ଚ କୃତାସ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ ରଣାଜିରେ। କାଲାଭିପନ୍ନାଃ ସୀଦନ୍ତି ଯଥା ଵାଲୁକସେତଵଃ
'ଯେଉଁମାନେ ଶୂର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି, ଯେପରି ସାବୁ ଚାରା ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।'
ଇତି ବ୍ରୁଵାଣୋ ଦୃଢସତ୍ଯଵିକ୍ରମୋ ମହାଯଶା ଦାଶରଥିଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଅଵେକ୍ଷ୍ଯ ସୌମିତ୍ରିମୁଦଗ୍ରଵିକ୍ରମଃ ସ୍ଥିରାଂ ତଦା ସ୍ଵାଂ ମତିମାତ୍ମନାକରୋତ୍
ଏପରି କହି, ଦୃଢ଼ ଓ ସତ୍ୟବୀର ଦଶରଥନନ୍ଦନ, ଯିଏ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ସେ ସାଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତରେ ଦେଖି, ନିଜ ମନକୁ ମଜବୁତ କଲେ।
thumb|ସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏଠାରେ ସପ୍ତତିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶୁଣ।
ତୌ ତୁ ତତ୍ର ସ୍ଥିତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ବାହୁପାଶପରିକ୍ଷିପ୍ତୌ କବନ୍ଧୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଠାରେ ଦୁଇଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବାହୁରେ ବନ୍ଧି ଦେଖି, କବନ୍ଧ କହିଲା—
ତିଷ୍ଠତଃ କିଂ ନୁ ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷୁଧାର୍ତଂ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭୌ। ଆହାରାର୍ଥଂ ତୁ ସଂଦିଷ୍ଟୌ ଦୈଵେନ ହତଚେତନୌ
'ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୋତେ ଏଭଳି ଭୋକା ଦେଖି, ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାରେ ଉଭୟେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ରହିଛ? ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ମୋ ଖାଦ୍ୟ ହେବାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛ, ତୁମର ଜ୍ଞାନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛ।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ହିତଂ ତଦା। ଉଵାଚାର୍ତିସମାପନ୍ନୋ ଵିକ୍ରମେ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
ସେଇ ସମୟରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ଉପକାରୀ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା, କିନ୍ତୁ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ—
ତ୍ଵାଂ ଚ ମାଂ ଚ ପୁରା ତୂର୍ଣମାଦତ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଧମଃ। ତସ୍ମାଦସିଭ୍ଯାମସ୍ଯାଶୁ ବାହୂ ଛିନ୍ଦାଵହେ ଗୁରୂ
'ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଶୀଘ୍ର ଆମକୁ ଧରିବ। ତେଣୁ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁକୁ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେବା।'
ଭୀଷଣୋଽଯଂ ମହାକାଯୋ ରାକ୍ଷସା ଭୁଜଵିକ୍ରମଃ। ଲୋକଂ ହ୍ଯତିଜିତଂ କୃତ୍ଵା ହ୍ଯାଵାଂ ହନ୍ତୁମିହେଚ୍ଛତି
'ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା ରାକ୍ଷସ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜିତି, ଏବେ ଆମକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।'