କର୍ଣନାସେ ନିକୃତ୍ତେ ତୁ ଵିସ୍ଵରଂ ଵିନନାଦ ସା। ଯଥାଗତଂ ପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ରାକ୍ଷସୀ ଘୋରଦର୍ଶନା
କାନ ଓ ନାକ କଟାଯିବା ପରେ, ସେ ରାକ୍ଷସୀ ଦୁର୍ବଳ ସ୍ୱରେ ଚିତ୍କାର କରି, ଯେପଥରେ ଆସିଥିଲା, ସେଇପଥରେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାକ୍ଷସୀ ପଳାଇଗଲା।
ତସ୍ଯାଂ ଗତାଯାଂ ଗହନଂ ଵ୍ରଜନ୍ତୌ ଵନମୋଜସା। ଆସେଦତୁରମିତ୍ରଘ୍ନୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ସେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଶକ୍ତି ସହିତ ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତୁ ମହାତେଜାଃ ସତ୍ତ୍ଵଵାଞ୍ଛୀଲଵାଞ୍ଛୁଚିଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଭ୍ରାତରଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍
ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, ଶୁଦ୍ଧ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜୋଡ଼ାହାତେ ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ୍ପନ୍ଦତେ ମେ ଦୃଢଂ ବାହୁରୁଦ୍ଵିଗ୍ନମିଵ ମେ ମନଃ। ପ୍ରାଯଶଶ୍ଚାପ୍ଯନିଷ୍ଟାନି ନିମିତ୍ତାନ୍ଯୁପଲକ୍ଷଯେ
'ମୋର ବାହୁ ଭଲକରେ ଫଡ଼ୁଛି, ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଉଛି, ଏବଂ ମୁଁ ଅନେକ ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖୁଛି।'
ତସ୍ମାତ୍ ସଜ୍ଜୀଭଵାର୍ଯ ତ୍ଵଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ। ମମୈଵ ହି ନିମିତ୍ତାନି ସଦ୍ଯଃ ଶଂସନ୍ତି ସମ୍ଭ୍ରମମ୍
'ତେଣୁ, ଭଲମାନ୍ୟ, ତୁମେ ସଜାଗ ରୁହ, ମୋ କଥା ଶୁଣ; କାରଣ ଏହି ଲକ୍ଷଣମାନେ ତୁରନ୍ତ ଆପଦ ଆସିବାକୁ ଦର୍ଶାଉଛି।'
ଏଷ ଵଞ୍ଜୁଲକୋ ନାମ ପକ୍ଷୀ ପରମଦାରୁଣଃ। ଆଵଯୋର୍ଵିଜଯଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଶଂସନ୍ନିଵ ଵିନର୍ଦତି
'ଏହି ବଞ୍ଜୁଳକ ନାମକ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ପକ୍ଷୀ, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମର ବିଜୟ ଘୋଷଣା କରୁଛି, ଏମିତି ଚିତ୍କାର କରୁଛି।'
ତଯୋରନ୍ଵେଷତୋରେଵଂ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ ଵନମୋଜସା। ସଂଜଜ୍ଞେ ଵିପୁଲଃ ଶବ୍ଦଃ ପ୍ରଭଞ୍ଜନ୍ନିଵ ତଦ୍ ଵନମ୍
ଏଭଳି ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତି ସହିତ ଜଙ୍ଗଲ ତଲାଶ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ମନେ ହେଉଥିଲା ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି।
ସଂଵେଷ୍ଟିତମିଵାତ୍ଯର୍ଥଂ ଗହନଂ ମାତରିଶ୍ଵନା। ଵନସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦୋଽଭୂଦ୍ ଵନମାପୂରଯନ୍ନିଵ
ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଭଲକରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ପରି ଲାଗିଲା, ଏବଂ ଏହି ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପୂରଣ କରୁଥିଲା।
ତଂ ଶବ୍ଦଂ କାଂକ୍ଷମାଣସ୍ତୁ ରାମଃ ଖଡ୍ଗୀ ସହାନୁଜଃ। ଦଦର୍ଶ ସୁମହାକାଯଂ ରାକ୍ଷସଂ ଵିପୁଲୋରସମ୍
ସେଇ ଶବ୍ଦ ପାଇଁ ଆସ୍ଥାରେ ରାମ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ସହିତ ତଳୱାର ଧରି, ଏକ ବଡ଼ ଶରୀର ଓ ବିଶାଳ ଛାତି ଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖିଲେ।
ଆସେଦତୁଶ୍ଚ ତଦ୍ରକ୍ଷସ୍ତାଵୁଭୌ ପ୍ରମୁଖେ ସ୍ଥିତମ୍। ଵିଵୃଦ୍ଧମଶିରୋଗ୍ରୀଵଂ କବନ୍ଧମୁଦରେମୁଖମ୍
ସେ ଦୁଇଜଣ ଭାଇ ଆଗରେ ଥିବା, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ବିନା, ଓ ଗୋଡ଼ ଉପରେ ମୁଁହ ଥିବା କବନ୍ଧକୁ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଦେଖିଲେ।
ରୋମଭିର୍ନିଶିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ମହାଗିରିମିଵୋଚ୍ଛ୍ରିତମ୍। ନୀଲମେଘନିଭଂ ରୌଦ୍ରଂ ମେଘସ୍ତନିତନିଃସ୍ଵନମ୍
ତିକ୍ତ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଲୋମରେ ଢାକା, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଉଚ୍ଚ, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି କଳା, ଭୟଙ୍କର ଓ ମେଘ ଗର୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା।
ଅଗ୍ନିଜ୍ଵାଲାନିକାଶେନ ଲଲାଟସ୍ଥେନ ଦୀପ୍ଯତା। ମହାପକ୍ଷେଣ ପିଙ୍ଗେନ ଵିପୁଲେନାଯତେନ ଚ
ଅଗ୍ନିର ଆଲୋକ ପରି ଜଳୁଥିବା ଲଳାଟ, ବଡ଼, ହଳଦିଆ ଓ ଚଉଡ଼ା ପାଖ ମାନେ ଥିଲା।
ଏକେନୋରସି ଘୋରେଣ ନଯନେନ ସୁଦର୍ଶିନା। ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରୋପପନ୍ନଂ ତଂ ଲେଲିହାନଂ ମହାମୁଖମ୍
ତାଙ୍କର ଛାତି ଉପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚକ୍ଷୁ ଥିଲା, ବଡ଼ ଦାନ୍ତ ଓ ବଡ଼ ମୁଁହ ଚାଟୁଥିଲା।
ଭକ୍ଷଯନ୍ତଂ ମହାଘୋରାନୃକ୍ଷସିଂହମୃଗଦ୍ଵିଜାନ୍। ଘୋରୌ ଭୁଜୌ ଵିକୁର୍ଵାଣମୁଭୌ ଯୋଜନମାଯତୌ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଭାଲୁ, ସିଂହ, ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଖାଉଥିଲା, ଦୁଇଟି ଭୟଙ୍କର ହାତ ଚଳାଉଥିଲା, ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଏକ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା।
କରାଭ୍ଯାଂ ଵିଵିଧାନ୍ ଗୃହ୍ଯ ଋକ୍ଷାନ୍ ପକ୍ଷିଗଣାନ୍ ମୃଗାନ୍। ଆକର୍ଷନ୍ତଂ ଵିକର୍ଷନ୍ତମନେକାନ୍ ମୃଗଯୂଥପାନ୍
ସେ ତାଙ୍କର ହାତରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାଲୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ହରିଣ ଧରି, ଅନେକ ଜଣ ମୃଗପତିମାନେକୁ ଟାଣି ନେଉଥିଲା।
ସ୍ଥିତମାଵୃତ୍ଯ ପନ୍ଥାନଂ ତଯୋର୍ଭ୍ରାତ୍ରୋଃ ପ୍ରପନ୍ନଯୋଃ। ଅଥ ତଂ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ କ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ଦଦର୍ଶତୁଃ
ସେ ଦୁଇଭାଇଙ୍କର ରାସ୍ତା ଅଟକାଇ ଦାଉଁଥିଲା, ତେବେ ସେମାନେ ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ମହାନ୍ତଂ ଦାରୁଣଂ ଭୀମଂ କବନ୍ଧଂ ଭୁଜସଂଵୃତମ୍। କବନ୍ଧମିଵ ସଂସ୍ଥାନାଦତିଘୋରପ୍ରଦର୍ଶନମ୍
ସେମାନେ ବଡ଼, ଭୟଙ୍କର, ଭୀଷଣ ଓ ହାତରେ ଢାକା, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଟ୍ରଙ୍କ ପରି ଆକୃତି ଥିବା କବନ୍ଧକୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ମହାବାହୁରତ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରସାର୍ଯ ଵିପୁଲୌ ଭୁଜୌ। ଜଗ୍ରାହ ସହିତାଵେଵ ରାଘଵୌ ପୀଡଯନ୍ ବଲାତ୍
ସେଇ ବଡ଼ ହାତ ଦୁଇଟି ଦୀର୍ଘ କରି, ଦୁଇ ରାଘବଙ୍କୁ ଏକାସାଥିରେ ଜୋରରେ ଧରି ଧରିଲା।
ଖଡ୍ଗିନୌ ଦୃଢଧନ୍ଵାନୌ ତିଗ୍ମତେଜୌ ମହାଭୁଜୌ। ଭ୍ରାତରୌ ଵିଵଶଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ କୃଷ୍ଯମାଣୌ ମହାବଲୌ
ତଳୱାର ଓ ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ ଧରିଥିବା, ତୀବ୍ର ତେଜ ଓ ବଡ଼ ହାତ ଥିବା ଦୁଇ ଭାଇ, ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାରା ଟାଣାଯାଉଥିବାରେ ଅସହାୟ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ତତ୍ର ଧୈର୍ଯାଚ୍ଚ ଶୂରସ୍ତୁ ରାଘଵୋ ନୈଵ ଵିଵ୍ଯଥେ। ବାଲ୍ଯାଦନାଶ୍ରଯାଚ୍ଚୈଵ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତ୍ଵଭିଵିଵ୍ଯଥେ
ସେଠାରେ ଶୂର ରାଘବ ତାଙ୍କର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଭୟଭିତ ହେଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ଅପରିପକ୍ୱତା ଓ ଆଶ୍ରୟ ନଥିବାରୁ, ଭୟଭିତ ହେଲେ।
ଉଵାଚ ଚ ଵିଷଣ୍ଣଃ ସନ୍ ରାଘଵଂ ରାଘଵାନୁଜଃ। ପଶ୍ଯ ମାଂ ଵିଵଶଂ ଵୀର ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଵଶଂଗତମ୍
ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, "ହେ ଶୂର, ଦେଖ, ମୁଁ ଏହି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଅସହାୟ ହୋଇପଡ଼ିଛି।"
ମଯୈକେନ ତୁ ନିର୍ଯୁକ୍ତଃ ପରିମୁଚ୍ଯସ୍ଵ ରାଘଵ। ମାଂ ହି ଭୂତବଲିଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପଲାଯସ୍ଵ ଯଥାସୁଖମ୍
"ତୁମେ ଏକାକି ମୁକ୍ତ ହେବା; ମୋତେ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ବଳି ଦେଇ, ଚାହିଁଲେ ପଳାଇଯାଅ।"
ଅଧିଗନ୍ତାସି ଵୈଦେହୀମଚିରେଣେତି ମେ ମତିଃ। ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପିତୃପୈତାମହୀଂ ମହୀମ୍
"ମୋର ବିଶ୍ୱାସ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିବ; ଏବଂ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ପିତାପୁରୁଷଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ତୁମେ ପୁନି ପାଇବ।"
ତତ୍ର ମାଂ ରାମ ରାଜ୍ଯସ୍ଥଃ ସ୍ମର୍ତୁମର୍ହସି ସର୍ଵଦା। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିମବ୍ରଵୀତ୍
"ହେ ରାମ, ରାଜ୍ୟରେ ଥିବାବେଳେ ସଦା ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ଉଚିତ।" ଏପରି କହିବା ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ରାମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ:
ମା ସ୍ମ ତ୍ରାସଂ ଵୃଥା ଵୀର ନହି ତ୍ଵାଦୃଗ୍ ଵିଷୀଦତି। ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ କ୍ରୂରୋ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
"ହେ ଶୂର, ଅନାବଶ୍ୟକ ଭୟ କରିନାହ, ତୁମ ପରି ଲୋକ ଦୁଃଖିତ ହୁଏନାହିଁ।" ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ସେଇ କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସିଲା।
ତାଵୁଵାଚ ମହାବାହୁଃ କବନ୍ଧୋ ଦାନଵୋତ୍ତମଃ। କୌ ଯୁଵାଂ ଵୃଷଭସ୍କନ୍ଧୌ ମହାଖଡ୍ଗଧନୁର୍ଧରୌ
ତାପରେ ବଡ଼ ହାତ ଥିବା, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ କବନ୍ଧ ସେମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ ଦୁଇଜଣ କିଏ, ବୃଷଭ ପରି ମଜବୁତ କନ୍ଧ, ବଡ଼ ତଳୱାର ଓ ଧନୁଷ ଧରିଛ?"
ଘୋରଂ ଦେଶମିମଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦୈଵେନ ମମ ଚାକ୍ଷୁଷୌ। ଵଦତଂ କାର୍ଯମିହ ଵାଂ କିମର୍ଥଂ ଚାଗତୌ ଯୁଵାମ୍
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଗାକୁ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିବା ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏଠାକୁ ଆସିଛ। ଏଠାରେ ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ, କଣ କାମରେ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ, ସେ କଥା ମୋତେ କହ।
ଇମଂ ଦେଶମନୁପ୍ରାପ୍ତୌ କ୍ଷୁଧାର୍ତସ୍ଯେହ ତିଷ୍ଠତଃ। ସବାଣଚାପଖଡ୍ଗୌ ଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୃଙ୍ଗାଵିଵର୍ଷଭୌ
ମୁଁ ଏଠାରେ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ରହିଛି, ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ତୁମେ ପହଞ୍ଚିଛ। ଧନୁଷ, ବାଣ ଓ ତଳୱାର ନେଇ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ବଳଦ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ।
ମାଂ ତୂର୍ଣମନୁସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦୁର୍ଲଭଂ ଜୀଵିତଂ ହି ଵାମ୍। ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କବନ୍ଧସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଏତେ ଶୀଘ୍ର ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଛ; ଏବେ ତୁମର ପାଇଁ ଜୀବନ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହି ପାପୀ କବନ୍ଧର ଏହି କଥା ଶୁଣି—
ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାମୋ ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ଯତା। କୃଚ୍ଛ୍ରାତ୍ କୃଚ୍ଛ୍ରତରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦାରୁଣଂ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମ
ମୁଁ ମୁଖ ଶୁଖିଯାଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲି: 'ଏପରି ଦୁଃଖ ଆସିଛି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କେବେ ହୋଇନଥିଲା, ହେ ସତ୍ୟବୀର—'