ତତଃ ପୂର୍ଵେଣ ତୌ ଗତ୍ଵା ତ୍ରିକ୍ରୋଶଂ ଭ୍ରାତରୌ ତଦା। କ୍ରୌଞ୍ଚାରଣ୍ଯମତିକ୍ରମ୍ଯ ମତଙ୍ଗାଶ୍ରମମନ୍ତରେ
ତାପରେ, ଦୁଇଭାଇ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ତିନି କ୍ରୋଶ ଚାଲି, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଅରଣ୍ୟ ଅଟିକି ମତଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ ଵନଂ ଘୋରଂ ବହୁଭୀମମୃଗଦ୍ଵିଜମ୍। ନାନାଵୃକ୍ଷସମାକୀର୍ଣଂ ସର୍ଵଂ ଗହନପାଦପମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଭୟଭୀତ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛରେ ଭରିଥିଲା ଏବଂ ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲ ଥିଲା।
ଦଦୃଶାତେ ଗିରୌ ତତ୍ର ଦରୀଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜୌ। ପାତାଲସମଗମ୍ଭୀରାଂ ତମସା ନିତ୍ଯସଂଵୃତାମ୍
ସେଠାରେ ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଏକ ଗୁହା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ପାତାଳ ସମାନ ଗଭୀର ଏବଂ ସଦା ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକା ଥିଲା।
ଆସାଦ୍ଯ ଚ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ଦର୍ଯାସ୍ତସ୍ଯାଵିଦୂରତଃ। ଦଦର୍ଶତୁର୍ମହାରୂପାଂ ରାକ୍ଷସୀଂ ଵିକୃତାନନାମ୍
ସେ ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁହା ନିକଟକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଏକ ବଡ଼ ଆକାରର ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀକୁ ଦେଖିଲେ।
ଭଯଦାମଲ୍ପସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ବୀଭତ୍ସାଂ ରୌଦ୍ରଦର୍ଶନାମ୍। ଲମ୍ବୋଦରୀଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରାଂ କରାଲୀଂ ପରୁଷତ୍ଵଚମ୍
ସେ ରାକ୍ଷସୀ ଦୁର୍ବଳମନ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଦାୟକ, ଦେଖିବାକୁ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପରୂପ, ଲମ୍ବା ପେଟ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ, ଭୟାନକ ମୁହଁ ଓ କଠୋର ଚର୍ମ ଥିଲା।
ଭକ୍ଷଯନ୍ତୀଂ ମୃଗାନ୍ ଭୀମାନ୍ ଵିକଟାଂ ମୁକ୍ତମୂର୍ଧଜାମ୍। ଅଵୈକ୍ଷତାଂ ତୁ ତୌ ତତ୍ର ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ସେ ଭୟଙ୍କର ପଶୁମାନେ ଖାଉଥିଲା, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଭୟଭୀତ, ଖୋଲା କେଶରେ ଥିଲା—ସେଠାରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାକୁ ଦେଖିଲେ।
ସା ସମାସାଦ୍ଯ ତୌ ଵୀରୌ ଵ୍ରଜନ୍ତଂ ଭ୍ରାତୁରଗ୍ରତଃ। ଏହି ରଂସ୍ଯାଵହେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସମାଲମ୍ଭତ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍
ସେ ଦୁଇ ବୀରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ଭାଇଙ୍କ ଆଗରେ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ, 'ଆସ, ଆମେ ମଜା କରିବା' ବୋଲି କହି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଧରିଲା।
ଉଵାଚ ଚୈନଂ ଵଚନଂ ସୌମିତ୍ରିମୁପଗୁହ୍ଯ ଚ। ଅହଂ ତ୍ଵଯୋମୁଖୀ ନାମ ଲାଭସ୍ତେ ତ୍ଵମସି ପ୍ରିଯଃ
ସେ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲା, 'ମୋ ନାଁ ଅୟୋମୁଖୀ, ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୋ ପାଇଁ ଅତି ପ୍ରିୟ।'
ନାଥ ପର୍ଵତଦୁର୍ଗେଷୁ ନଦୀନାଂ ପୁଲିନେଷୁ ଚ। ଆଯୁଶ୍ଚିରମିଦଂ ଵୀର ତ୍ଵଂ ମଯା ସହ ରଂସ୍ଯସେ
'ପ୍ରଭୁ, ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଓ ନଦୀ କୂଳରେ, ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବ, ବୀର।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କୁପିତଃ ଖଡ୍ଗମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। କର୍ଣନାସସ୍ତନଂ ତସ୍ଯା ନିଚକର୍ତାରିସୂଦନଃ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ହୋଇ, ସେ ରାକ୍ଷସୀର କାନ, ନାକ ଓ ସ୍ତନ କାଟିଦେଲେ।
କର୍ଣନାସେ ନିକୃତ୍ତେ ତୁ ଵିସ୍ଵରଂ ଵିନନାଦ ସା। ଯଥାଗତଂ ପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ରାକ୍ଷସୀ ଘୋରଦର୍ଶନା
କାନ ଓ ନାକ କଟାଯିବା ପରେ, ସେ ରାକ୍ଷସୀ ଦୁର୍ବଳ ସ୍ୱରେ ଚିତ୍କାର କରି, ଯେପଥରେ ଆସିଥିଲା, ସେଇପଥରେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାକ୍ଷସୀ ପଳାଇଗଲା।
ତସ୍ଯାଂ ଗତାଯାଂ ଗହନଂ ଵ୍ରଜନ୍ତୌ ଵନମୋଜସା। ଆସେଦତୁରମିତ୍ରଘ୍ନୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ସେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଶକ୍ତି ସହିତ ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତୁ ମହାତେଜାଃ ସତ୍ତ୍ଵଵାଞ୍ଛୀଲଵାଞ୍ଛୁଚିଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଭ୍ରାତରଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍
ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, ଶୁଦ୍ଧ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜୋଡ଼ାହାତେ ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ୍ପନ୍ଦତେ ମେ ଦୃଢଂ ବାହୁରୁଦ୍ଵିଗ୍ନମିଵ ମେ ମନଃ। ପ୍ରାଯଶଶ୍ଚାପ୍ଯନିଷ୍ଟାନି ନିମିତ୍ତାନ୍ଯୁପଲକ୍ଷଯେ
'ମୋର ବାହୁ ଭଲକରେ ଫଡ଼ୁଛି, ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଉଛି, ଏବଂ ମୁଁ ଅନେକ ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖୁଛି।'
ତସ୍ମାତ୍ ସଜ୍ଜୀଭଵାର୍ଯ ତ୍ଵଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ। ମମୈଵ ହି ନିମିତ୍ତାନି ସଦ୍ଯଃ ଶଂସନ୍ତି ସମ୍ଭ୍ରମମ୍
'ତେଣୁ, ଭଲମାନ୍ୟ, ତୁମେ ସଜାଗ ରୁହ, ମୋ କଥା ଶୁଣ; କାରଣ ଏହି ଲକ୍ଷଣମାନେ ତୁରନ୍ତ ଆପଦ ଆସିବାକୁ ଦର୍ଶାଉଛି।'
ଏଷ ଵଞ୍ଜୁଲକୋ ନାମ ପକ୍ଷୀ ପରମଦାରୁଣଃ। ଆଵଯୋର୍ଵିଜଯଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଶଂସନ୍ନିଵ ଵିନର୍ଦତି
'ଏହି ବଞ୍ଜୁଳକ ନାମକ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ପକ୍ଷୀ, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମର ବିଜୟ ଘୋଷଣା କରୁଛି, ଏମିତି ଚିତ୍କାର କରୁଛି।'
ତଯୋରନ୍ଵେଷତୋରେଵଂ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ ଵନମୋଜସା। ସଂଜଜ୍ଞେ ଵିପୁଲଃ ଶବ୍ଦଃ ପ୍ରଭଞ୍ଜନ୍ନିଵ ତଦ୍ ଵନମ୍
ଏଭଳି ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତି ସହିତ ଜଙ୍ଗଲ ତଲାଶ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ମନେ ହେଉଥିଲା ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି।
ସଂଵେଷ୍ଟିତମିଵାତ୍ଯର୍ଥଂ ଗହନଂ ମାତରିଶ୍ଵନା। ଵନସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦୋଽଭୂଦ୍ ଵନମାପୂରଯନ୍ନିଵ
ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଭଲକରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ପରି ଲାଗିଲା, ଏବଂ ଏହି ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପୂରଣ କରୁଥିଲା।
ତଂ ଶବ୍ଦଂ କାଂକ୍ଷମାଣସ୍ତୁ ରାମଃ ଖଡ୍ଗୀ ସହାନୁଜଃ। ଦଦର୍ଶ ସୁମହାକାଯଂ ରାକ୍ଷସଂ ଵିପୁଲୋରସମ୍
ସେଇ ଶବ୍ଦ ପାଇଁ ଆସ୍ଥାରେ ରାମ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ସହିତ ତଳୱାର ଧରି, ଏକ ବଡ଼ ଶରୀର ଓ ବିଶାଳ ଛାତି ଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖିଲେ।
ଆସେଦତୁଶ୍ଚ ତଦ୍ରକ୍ଷସ୍ତାଵୁଭୌ ପ୍ରମୁଖେ ସ୍ଥିତମ୍। ଵିଵୃଦ୍ଧମଶିରୋଗ୍ରୀଵଂ କବନ୍ଧମୁଦରେମୁଖମ୍
ସେ ଦୁଇଜଣ ଭାଇ ଆଗରେ ଥିବା, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ବିନା, ଓ ଗୋଡ଼ ଉପରେ ମୁଁହ ଥିବା କବନ୍ଧକୁ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଦେଖିଲେ।
ରୋମଭିର୍ନିଶିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ମହାଗିରିମିଵୋଚ୍ଛ୍ରିତମ୍। ନୀଲମେଘନିଭଂ ରୌଦ୍ରଂ ମେଘସ୍ତନିତନିଃସ୍ଵନମ୍
ତିକ୍ତ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଲୋମରେ ଢାକା, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଉଚ୍ଚ, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି କଳା, ଭୟଙ୍କର ଓ ମେଘ ଗର୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା।
ଅଗ୍ନିଜ୍ଵାଲାନିକାଶେନ ଲଲାଟସ୍ଥେନ ଦୀପ୍ଯତା। ମହାପକ୍ଷେଣ ପିଙ୍ଗେନ ଵିପୁଲେନାଯତେନ ଚ
ଅଗ୍ନିର ଆଲୋକ ପରି ଜଳୁଥିବା ଲଳାଟ, ବଡ଼, ହଳଦିଆ ଓ ଚଉଡ଼ା ପାଖ ମାନେ ଥିଲା।
ଏକେନୋରସି ଘୋରେଣ ନଯନେନ ସୁଦର୍ଶିନା। ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରୋପପନ୍ନଂ ତଂ ଲେଲିହାନଂ ମହାମୁଖମ୍
ତାଙ୍କର ଛାତି ଉପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚକ୍ଷୁ ଥିଲା, ବଡ଼ ଦାନ୍ତ ଓ ବଡ଼ ମୁଁହ ଚାଟୁଥିଲା।
ଭକ୍ଷଯନ୍ତଂ ମହାଘୋରାନୃକ୍ଷସିଂହମୃଗଦ୍ଵିଜାନ୍। ଘୋରୌ ଭୁଜୌ ଵିକୁର୍ଵାଣମୁଭୌ ଯୋଜନମାଯତୌ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଭାଲୁ, ସିଂହ, ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଖାଉଥିଲା, ଦୁଇଟି ଭୟଙ୍କର ହାତ ଚଳାଉଥିଲା, ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଏକ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା।
କରାଭ୍ଯାଂ ଵିଵିଧାନ୍ ଗୃହ୍ଯ ଋକ୍ଷାନ୍ ପକ୍ଷିଗଣାନ୍ ମୃଗାନ୍। ଆକର୍ଷନ୍ତଂ ଵିକର୍ଷନ୍ତମନେକାନ୍ ମୃଗଯୂଥପାନ୍
ସେ ତାଙ୍କର ହାତରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାଲୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ହରିଣ ଧରି, ଅନେକ ଜଣ ମୃଗପତିମାନେକୁ ଟାଣି ନେଉଥିଲା।
ସ୍ଥିତମାଵୃତ୍ଯ ପନ୍ଥାନଂ ତଯୋର୍ଭ୍ରାତ୍ରୋଃ ପ୍ରପନ୍ନଯୋଃ। ଅଥ ତଂ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ କ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ଦଦର୍ଶତୁଃ
ସେ ଦୁଇଭାଇଙ୍କର ରାସ୍ତା ଅଟକାଇ ଦାଉଁଥିଲା, ତେବେ ସେମାନେ ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ମହାନ୍ତଂ ଦାରୁଣଂ ଭୀମଂ କବନ୍ଧଂ ଭୁଜସଂଵୃତମ୍। କବନ୍ଧମିଵ ସଂସ୍ଥାନାଦତିଘୋରପ୍ରଦର୍ଶନମ୍
ସେମାନେ ବଡ଼, ଭୟଙ୍କର, ଭୀଷଣ ଓ ହାତରେ ଢାକା, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଟ୍ରଙ୍କ ପରି ଆକୃତି ଥିବା କବନ୍ଧକୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ମହାବାହୁରତ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରସାର୍ଯ ଵିପୁଲୌ ଭୁଜୌ। ଜଗ୍ରାହ ସହିତାଵେଵ ରାଘଵୌ ପୀଡଯନ୍ ବଲାତ୍
ସେଇ ବଡ଼ ହାତ ଦୁଇଟି ଦୀର୍ଘ କରି, ଦୁଇ ରାଘବଙ୍କୁ ଏକାସାଥିରେ ଜୋରରେ ଧରି ଧରିଲା।
ଖଡ୍ଗିନୌ ଦୃଢଧନ୍ଵାନୌ ତିଗ୍ମତେଜୌ ମହାଭୁଜୌ। ଭ୍ରାତରୌ ଵିଵଶଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ କୃଷ୍ଯମାଣୌ ମହାବଲୌ
ତଳୱାର ଓ ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ ଧରିଥିବା, ତୀବ୍ର ତେଜ ଓ ବଡ଼ ହାତ ଥିବା ଦୁଇ ଭାଇ, ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାରା ଟାଣାଯାଉଥିବାରେ ଅସହାୟ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ତତ୍ର ଧୈର୍ଯାଚ୍ଚ ଶୂରସ୍ତୁ ରାଘଵୋ ନୈଵ ଵିଵ୍ଯଥେ। ବାଲ୍ଯାଦନାଶ୍ରଯାଚ୍ଚୈଵ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତ୍ଵଭିଵିଵ୍ଯଥେ
ସେଠାରେ ଶୂର ରାଘବ ତାଙ୍କର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଭୟଭିତ ହେଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ଅପରିପକ୍ୱତା ଓ ଆଶ୍ରୟ ନଥିବାରୁ, ଭୟଭିତ ହେଲେ।