ତାନି ଯୁକ୍ତୋ ମଯା ସାର୍ଧଂ ସମନ୍ଵେଷିତୁମର୍ହସି। ତ୍ଵଦ୍ଵିଧା ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନା ମହାତ୍ମାନୋ ନରର୍ଷଭାଃ
ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ଭଲଭାବେ ତଲାଶ କରିବା ଉଚିତ। ତୁମ ପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ମହାନ ଲୋକମାନେ ଏମିତି କରନ୍ତି।
ଆପତ୍ସୁ ନ ପ୍ରକମ୍ପନ୍ତେ ଵାଯୁଵେଗୈରିଵାଚଲାଃ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତଦ୍ ଵନଂ ସର୍ଵଂ ଵିଚଚାର ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ବିପଦରେ ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ବାତାସର ଝଟକାରେ ମଧ୍ୟ ନ ହଲନ୍ତି। ଏଭଳି କହି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସମସ୍ତ ବନ ତଲାଶ କଲେ।
କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାମଃ ଶରଂ ଘୋରଂ ସଂଧାଯ ଧନୁଷି କ୍ଷୁରମ୍। ତତଃ ପର୍ଵତକୂଟାଭଂ ମହାଭାଗଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍
କ୍ରୋଧିତ ରାମ ତାଙ୍କ ଧନୁରେ ଭୟଙ୍କର ଧାରଧାର ତୀର ଧରିଲେ। ତାପରେ ସେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ମହାନ ବିଶିଷ୍ଟ ପକ୍ଷୀ ରାଜାକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ପତିତଂ ଭୂମୌ କ୍ଷତଜାର୍ଦ୍ରଂ ଜଟାଯୁଷମ୍। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗିରିଶୃଙ୍ଗାଭଂ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ରାମ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଜଟାୟୁକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଦେଖିଲେ। ତାକୁ ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅନେନ ସୀତା ଵୈଦେହୀ ଭକ୍ଷିତା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ଗୃଧ୍ରରୂପମିଦଂ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ରକ୍ଷୋ ଭ୍ରମତି କାନନମ୍
ଏହି ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନା, ଭିନ୍ନା ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ସୀତା ଭକ୍ଷିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ଗୃଧ୍ର ଆକାରର ରାକ୍ଷସ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଏହି କାନନରେ ଘୁରୁଛି।
ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଵିଶାଲାକ୍ଷୀମାସ୍ତେ ସୀତାଂ ଯଥାସୁଖମ୍। ଏନଂ ଵଧିଷ୍ଯେ ଦୀପ୍ତାଗ୍ରୈଃ ଶରୈର୍ଘୋରୈରଜିହ୍ମଗୈଃ
ଏହି ପକ୍ଷୀ ବଡ଼ ଆଖିଅଳି ସୀତାକୁ ଭକ୍ଷି କରି, ଏବେ ସ୍ବେଚ୍ଛାରେ ଶୁଅଛି। ମୁଁ ତାକୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ଓ ସିଧା ତୀରରେ ମାରିଦେବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଭ୍ଯପତଦ୍ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସଂଧାଯ ଧନୁଷି କ୍ଷୁରମ୍। କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାମଃ ସମୁଦ୍ରାନ୍ତାଂ ଚାଲଯନ୍ନିଵ ମେଦିନୀମ୍
ଏଭଳି କହି, ରାମ କ୍ରୋଧରେ ପୃଥିବୀକୁ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଲ୍ଲୋଡ଼ି ଦେଉଛନ୍ତି ଭଳି ଧାଇଗଲେ, ଧନୁରେ ଧାରଧାର ତୀର ଧରି।
ତଂ ଦୀନଦୀନଯା ଵାଚା ସଫେନଂ ରୁଧିରଂ ଵମନ୍। ଅଭ୍ଯଭାଷତ ପକ୍ଷୀ ସ ରାମଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜମ୍
ସେ ଦୁଃଖିତ ପକ୍ଷୀ, ଫେନ ମିଶିତ ରକ୍ତ ଝରାଉଥିବା, କ୍ଷୀଣ ଏବଂ ଦୟାଳୁ ସ୍ୱରରେ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯାମୋଷଧୀମିଵାଯୁଷ୍ମନ୍ନନ୍ଵେଷସି ମହାଵନେ। ସା ଦେଵୀ ମମ ଚ ପ୍ରାଣା ରାଵଣେନୋଭଯଂ ହୃତମ୍
ହେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ତୁମେ ଏହି ବଡ଼ ବନରେ ଯେଉଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛ, ସେ ଓ ମୋ ପ୍ରାଣ—ଉଭୟକୁ ରାବଣ ହରଣ କରିଛି।
ତ୍ଵଯା ଵିରହିତା ଦେଵୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ରାଘଵ। ହ୍ରିଯମାଣା ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ରାଵଣେନ ବଲୀଯସା
ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଦେଖିଲି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ସୀତାକୁ ହରଣ କରି ନେଉଛି।
ସୀତାମଭ୍ଯଵପନ୍ନୋଽହଂ ରାଵଣଶ୍ଚ ରଣେ ପ୍ରଭୋ। ଵିଧ୍ଵଂସିତରଥଚ୍ଛତ୍ରଃ ପତିତୋ ଧରଣୀତଲେ
ମୁଁ ସୀତା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କର ରଥ ଓ ଛତା ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଏତଦସ୍ଯ ଧନୁର୍ଭଗ୍ନମେତେ ଚାସ୍ଯ ଶରାସ୍ତଥା। ଅଯମସ୍ଯ ରଣେ ରାମ ଭଗ୍ନଃ ସାଂଗ୍ରାମିକୋ ରଥଃ
ଏହା ତାଙ୍କର ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଧନୁଷ, ଏହି ତାଙ୍କର ତୀରଗୁଡ଼ିକ, ଏଉଁଠି ରାମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାଙ୍ଗିଥିବା ତାଙ୍କର ସଂଗ୍ରାମୀ ରଥ।
ଅଯଂ ତୁ ସାରଥିସ୍ତସ୍ଯ ମତ୍ପକ୍ଷନିହତୋ ଭୁଵି। ପରିଶ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ମେ ପକ୍ଷୌ ଛିତ୍ତ୍ଵା ଖଡ୍ଗେନ ରାଵଣଃ
ଏଠି ତାଙ୍କର ସାରଥି, ମୋର ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି। ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ ହେବା ସମୟରେ, ରାବଣ ତାଙ୍କର ତଳୱାରରେ ମୋର ପକ୍ଷ କାଟିଦେଲେ।
ସୀତାମାଦାଯ ଵୈଦେହୀମୁତ୍ପପାତ ଵିହାଯସମ୍। ରକ୍ଷସା ନିହତଂ ପୂର୍ଵଂ ମାଂ ନ ହନ୍ତୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି
ସେ ବିଦେହନନ୍ଦିନୀ ସୀତାକୁ ନେଇ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ। ରାମ, ମୋତେ ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଛି।
ରାମସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ ସୀତାସକ୍ତାଂ ପ୍ରିଯାଂ କଥାମ୍। ଗୃଧ୍ରରାଜଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମହଦ୍ ଧନୁଃ
ରାମ, ସୀତା ସହିତ ଜଡିତ ପ୍ରିୟ କଥା ବୁଝି, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଧନୁଷ ଛାଡ଼ି ଗୃଧ୍ରରାଜାକୁ ବାହୁଡ଼ିଆ ଲଗାଇଲେ।
ନିପପାତାଵଶୋ ଭୂମୌ ରୁରୋଦ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଦ୍ଵିଗୁଣୀକୃତତାପାର୍ତୋ ରାମୋ ଧୀରତରୋଽପି ସନ୍
ସେ ଅସହାୟ ଭାବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ କାନ୍ଦିଲେ। ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ରାମ ବି ଦୁଃଖ ଦୁଇଗୁଣା ହୋଇ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଏକମେକାଯନେ କୃଚ୍ଛ୍ରେ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୁଃଖିତୋ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଏକାକୀ ଏହି ଅନ୍ଧାର ରାସ୍ତାରେ, ପୁନିପୁନି ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ରାମ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ଏପରି କହିଲେ।
ରାଜ୍ଯଂ ଭ୍ରଷ୍ଟଂ ଵନେ ଵାସଃ ସୀତା ନଷ୍ଟା ମୃତୋ ଦ୍ଵିଜଃ। ଈଦୃଶୀଯଂ ମମାଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଦହେଦପି ହି ପାଵକମ୍
ରାଜ୍ୟ ହାରାଇଛି, ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ, ସୀତା ହରାଇଗଲେ, ପକ୍ଷୀଟି ମରିଗଲା—ମୋ ଏପରି ଅଭାଗ୍ୟ ଆଗୁଣକୁ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇପାରିବ।
ସମ୍ପୂର୍ଣମପି ଚେଦଦ୍ଯ ପ୍ରତରେଯଂ ମହୋଦଧିମ୍। ସୋଽପି ନୂନଂ ମମାଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଵିଶୁଷ୍ଯେତ୍ ସରିତାଂ ପତିଃ
ଆଜି ଯଦି ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବି, ତଥାପି ମୋ ଅଭାଗ୍ୟରେ ନଦୀମାନଙ୍କର ମାଲିକ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯିବ।
ନାସ୍ତ୍ଯଭାଗ୍ଯତରୋ ଲୋକେ ମତ୍ତୋଽସ୍ମିନ୍ ସ ଚରାଚରେ। ଯେନେଯଂ ମହତୀ ପ୍ରାପ୍ତା ମଯା ଵ୍ଯସନଵାଗୁରା
ଚଳାଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋ ଠାରୁ ଅଧିକ ଅଭାଗ୍ୟ କେହି ନାହିଁ, ଯେଉଁଠିକି ଏହି ବଡ଼ ଦୁଃଖର ଜାଳରେ ଫସିଗଲି।
ଅଯଂ ପିତୁର୍ଵଯସ୍ଯୋ ମେ ଗୃଧ୍ରରାଜୋ ମହାବଲଃ। ଶେତେ ଵିନିହତୋ ଭୂମୌ ମମ ଭାଗ୍ଯଵିପର୍ଯଯାତ୍
ଏହି ଗୃଧ୍ରରାଜ, ମୋ ପିତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ଏବଂ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୋ ଭାଗ୍ୟ ବିପର୍ୟୟରେ ମାଟି ଉପରେ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ବହୁଶୋ ରାଘଵଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଜଟାଯୁଷଂ ଚ ପସ୍ପର୍ଶ ପିତୃସ୍ନେହଂ ନିଦର୍ଶଯନ୍
ଏପରି କହି, ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ପୁତ୍ରସ୍ନେହ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି।
ନିକୃତ୍ତପକ୍ଷଂ ରୁଧିରାଵସିକ୍ତଂ ତଂ ଗୃଧ୍ରରାଜଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ରାଘଵଃ। କ୍ଵ ମୈଥିଲୀ ପ୍ରାଣସମା ଗତେତି ଵିମୁଚ୍ଯ ଵାଚଂ ନିପପାତ ଭୂମୌ
କଟା ଡେଉଳ ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଏହି ଗୃଧ୍ରରାଜକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ରାଘବ ଦେବୀ ସୀତା, ଯିଏ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ସମାନ, କେଉଁଠି ଗଲେ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲେ।
thumb|ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଅଠଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ରାମଃ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତୁ ତଂ ଗୃଧ୍ରଂ ଭୁଵି ରୌଦ୍ରେଣ ପାତିତମ୍। ସୌମିତ୍ରିଂ ମିତ୍ରସମ୍ପନ୍ନମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ରାମ ଏହି ଗୃଧ୍ରକୁ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।
ମମାଯଂ ନୂନମର୍ଥେଷୁ ଯତମାନୋ ଵିହଂଗମଃ। ରାକ୍ଷସେନ ହତଃ ସଂଖ୍ଯେ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯଜତି ମତ୍କୃତେ
ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ପକ୍ଷୀଟି ମୋ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହୋଇ, ମୋ ନିମିତ୍ତେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ୁଛି।
ଅତିଖିନ୍ନଃ ଶରୀରେଽସ୍ମିନ୍ ପ୍ରାଣୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଵିଦ୍ଯତେ। ତଥା ସ୍ଵରଵିହୀନୋଽଯଂ ଵିକ୍ଲଵଂ ସମୁଦୀକ୍ଷତେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହାର ଦେହ ଗଭୀର ଆଘାତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରାଣ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଏହିଠି ଶବ୍ଦ ହୀନ ହୋଇ, ଅସହାୟ ଭାବେ ଆମକୁ ଦେଖୁଛି।
ଜଟାଯୋ ଯଦି ଶକ୍ନୋଷି ଵାକ୍ଯଂ ଵ୍ଯାହରିତୁଂ ପୁନଃ। ସୀତାମାଖ୍ଯାହି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵଧମାଖ୍ଯାହି ଚାତ୍ମନଃ
ଜଟାୟୁ, ଯଦି ତୁମେ ପୁଣିଥରେ କଥା କହିପାର, ଦୟାକରି ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହ, ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ ହେଉ। ତୁମ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କୁହ।
କିଂନିମିତ୍ତୋ ଜହାରାର୍ଯାଂ ରାଵଣସ୍ତସ୍ଯ କିଂ ମଯା। ଅପରାଧଂ ତୁ ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଵଣେନ ହୃତା ପ୍ରିଯା
ରାବଣ କିଏ ଦେଖି ମୋ ପ୍ରିୟା ସୀତାକୁ ହରିଲେ? ମୋ ଦ୍ୱାରା କଣ ଦୋଷ ହେଲା, ଯାହା ଦେଖି ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ?
କଥଂ ତଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରସଂକାଶଂ ମୁଖମାସୀନ୍ମନୋହରମ୍। ସୀତଯା କାନି ଚୋକ୍ତାନି ତସ୍ମିନ୍ କାଲେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଏହି ସମୟରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମନୋହର ସୀତାଙ୍କ ମୁହଁ କିପରି ଥିଲା, ଏବଂ ସୀତା କଣ କହିଥିଲେ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ?