ଶୀଲେନ ସାମ୍ନା ଵିନଯେନ ସୀତାଂ ନଯେନ ନ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଚେନ୍ନରେନ୍ଦ୍ର। ତତଃ ସମୁତ୍ସାଦଯ ହେମପୁଙ୍ଖୈ- ର୍ମହେନ୍ଦ୍ରଵଜ୍ରପ୍ରତିମୈଃ ଶରୌଘୈଃ
ହେ ନରେଶ, ଯଦି ଶିଳ, ସାମ୍, ଓ ବିନୟ ଦ୍ୱାରା ସୀତାଙ୍କୁ ପାଇପାରିବ ନାହାଁ, ତେବେ ସୁନା ମୁଣ୍ଡିଆ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କର।
thumb|ଷଟ୍ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଛଅଷଠିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତଂ ତଥା ଶୋକସଂତପ୍ତଂ ଵିଲପନ୍ତମନାଥଵତ୍। ମୋହେନ ମହତା ଯୁକ୍ତଂ ପରିଦ୍ଯୂନମଚେତସମ୍
ସେ ଏପରି ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଅନାଥ ଭଳି କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ବଡ଼ ମୋହରେ ଆବୃତ ଓ ମନ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିଲେ।
ତତଃ ସୌମିତ୍ରିରାଶ୍ଵସ୍ଯ ମୁହୂର୍ତାଦିଵ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ରାମଂ ସମ୍ବୋଧଯାମାସ ଚରଣୌ ଚାଭିପୀଡଯନ୍
ତାପରେ, କିଛି ସମୟ ପରେ, ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ପାଦ ଦବାଇ ତାଙ୍କୁ ଜାଗାଇଲେ।
ମହତା ତପସା ଚାପି ମହତା ଚାପି କର୍ମଣା। ରାଜ୍ଞା ଦଶରଥେନାସୀଲ୍ଲବ୍ଧୋଽମୃତମିଵାମରୈଃ
ବଡ଼ ତପସ୍ୟା ଓ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଦଶରଥ ତୁମକୁ ପାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ପାଆନ୍ତି।
ତଵ ଚୈଵ ଗୁଣୈର୍ବଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵଦ୍ଵିଯୋଗାନ୍ମହୀପତିଃ। ରାଜା ଦେଵତ୍ଵମାପନ୍ନୋ ଭରତସ୍ଯ ଯଥା ଶ୍ରୁତମ୍
ତୁମ ଗୁଣରେ ବନ୍ଧି, ମହୀପତି ରାଜା ତୁମ ଦୂର ହେବାରେ ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଯେପରି ଆମେ ଭରତ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛୁ।
ଯଦି ଦୁଃଖମିଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ନ ସହିଷ୍ଯସେ। ପ୍ରାକୃତଶ୍ଚାଲ୍ପସତ୍ତ୍ଵଶ୍ଚ ଇତରଃ କଃ ସହିଷ୍ଯତି
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଯଦି ଏହି ଦୁଃଖକୁ ତୁମେ ସହିପାରୁନାହାଁ, ତେବେ ସାଧାରଣ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଲୋକ କିପରି ସହିପାରିବେ?
ଆଶ୍ଵସିହି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାଣିନଃ କସ୍ଯ ନାପଦଃ। ସଂସ୍ପୃଶନ୍ତ୍ଯଗ୍ନିଵଦ୍ ରାଜନ୍ କ୍ଷଣେନ ଵ୍ଯପଯାନ୍ତି ଚ
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆତ୍ମବଳ ଧର। କେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଅପଦରୁ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ? ରାଜା, ଏହା ଅଗ୍ନି ପରି କିଛି ଖଣ୍ଡ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ପରେ ଅପେକ୍ଷା କରି ଯାଏ।
ଦୁଃଖିତୋ ହି ଭଵାଁଲ୍ଲୋକାଂସ୍ତେଜସା ଯଦି ଧକ୍ଷ୍ଯତେ। ଆର୍ତାଃ ପ୍ରଜା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର କ୍ଵ ନୁ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ନିର୍ଵୃତିମ୍
ଯଦି ଦୁଃଖରେ ତୁମେ ତୁମ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ପୁଡ଼ିଦେଉଛ, ହେ ନରସିଂହ, ତେବେ ଦୁଃଖିତ ପ୍ରଜାମାନେ କେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ପାଇବେ?
ଲୋକସ୍ଵଭାଵ ଏଵୈଷ ଯଯାତିର୍ନହୁଷାତ୍ମଜଃ। ଗତଃ ଶକ୍ରେଣ ସାଲୋକ୍ଯମନଯସ୍ତଂ ସମସ୍ପୃଶତ୍
ଏହା ଲୋକର ସ୍ୱଭାବ। ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଯୟାତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ, ତଥାପି ଦୁଃଖ ତାଙ୍କୁ ଛୁଇଁଥିଲା।
ମହର୍ଷିର୍ଯୋ ଵସିଷ୍ଠସ୍ତୁ ଯଃ ପିତୁର୍ନଃ ପୁରୋହିତଃ। ଅହ୍ନା ପୁତ୍ରଶତଂ ଜଜ୍ଞେ ତଥୈଵାସ୍ଯ ପୁନର୍ହତମ୍
ଯିଏ ଆମ ପିତାଙ୍କର ପୂରୋହିତ ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠ, ସେ ଏକ ଦିନରେ ଶତପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପୁନି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଯା ଚେଯଂ ଜଗତୋ ମାତା ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତା। ଅସ୍ଯାଶ୍ଚ ଚଲନଂ ଭୂମେର୍ଦୃଶ୍ଯତେ କୋସଲେଶ୍ଵର
ଏହି ପୃଥିବୀ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରଣାମ୍ୟ, ମଧ୍ୟ କମ୍ପିଉଛି, ହେ କୋଶଳେଶ୍ୱର।
ଯୌ ଧର୍ମୌ ଜଗତୋ ନେତ୍ରୌ ଯତ୍ର ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ଆଦିତ୍ଯଚନ୍ଦ୍ରୌ ଗ୍ରହଣମଭ୍ଯୁପେତୌ ମହାବଲୌ
ଧର୍ମର ଦୁଇ ଆଧାର, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅଟୁଟ ଅଛି, ସେ ଶୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ସୁମହାନ୍ତ୍ଯପି ଭୂତାନି ଦେଵାଶ୍ଚ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ନ ଦୈଵସ୍ଯ ପ୍ରମୁଞ୍ଚନ୍ତି ସର୍ଵଭୂତାନି ଦେହିନଃ
ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଜୀବ ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭାଗ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଜୀବ ଭାଗ୍ୟର ଅଧୀନ।
ଶକ୍ରାଦିଷ୍ଵପି ଦେଵେଷୁ ଵର୍ତମାନୌ ନଯାନଯୌ। ଶ୍ରୂଯେତେ ନରଶାର୍ଦୂଲ ନ ତ୍ଵଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଓ ଖରାପ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଘଟଣା ଶୁଣାଯାଏ, ହେ ନରଶାର୍ଦୂଳ; ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମୃତାଯାମପି ଵୈଦେହ୍ଯାଂ ନଷ୍ଟାଯାମପି ରାଘଵ। ଶୋଚିତୁଂ ନାର୍ହସେ ଵୀର ଯଥାନ୍ଯଃ ପ୍ରାକୃତସ୍ତଥା
ଯଦି ବୈଦେହୀ ମୃତ ହେବେ କିମ୍ବା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବେ, ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଘବ, ହେ ବୀର, ତୁମେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପରି ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତ୍ଵଦ୍ଵିଧା ନହି ଶୋଚନ୍ତି ସତତଂ ସର୍ଵଦର୍ଶନାଃ। ସୁମହତ୍ସ୍ଵପି କୃଚ୍ଛ୍ରେଷୁ ରାମାନିର୍ଵିଣ୍ଣଦର୍ଶନାଃ
ତୁମ ପରି ସମସ୍ତ କଥା ଦେଖିପାରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ହେ ରାମ, ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ସବୁବେଳେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସ୍ଥିର ରହେ।
ତତ୍ତ୍ଵତୋ ହି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସମନୁଚିନ୍ତଯ। ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଯୁକ୍ତା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞା ଵିଜାନନ୍ତି ଶୁଭାଶୁଭେ
ତେଣୁ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୁଦ୍ଧିରେ ଭଲଭାବେ ଭାବି ତଥ୍ୟକୁ ବୁଝ; ଯେଉଁମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେମାନେ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଓ ଖରାପକୁ ଚିହ୍ନିପାରନ୍ତି।
ଅଦୃଷ୍ଟଗୁଣଦୋଷାଣାମଧ୍ରୁଵାଣାଂ ତୁ କର୍ମଣାମ୍। ନାନ୍ତରେଣ କ୍ରିଯାଂ ତେଷାଂ ଫଲମିଷ୍ଟଂ ଚ ଵର୍ତତେ
ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଓ ଦୋଷ ଦେଖିପାରିବା ଯାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ଫଳ ଅନିଶ୍ଚିତ, ସେମାନେ ଚେଷ୍ଟା ଛଡ଼ା ଚାହିଁଥିବା ଫଳ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ମାମେଵଂ ହି ପୁରା ଵୀର ତ୍ଵମେଵ ବହୁଶୋକ୍ତଵାନ୍। ଅନୁଶିଷ୍ଯାଦ୍ଧି କୋ ନୁ ତ୍ଵାମପି ସାକ୍ଷାଦ୍ ବୃହସ୍ପତିଃ
ହେ ବୀର, ଏଭଳି କଥା ପୂର୍ବେ ତୁମେ ଆମକୁ ବହୁବାର କହିଛ; ତୁମକୁ କିଏ ଶିଖାଇପାରିବ—ବୃହସ୍ପତି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ତେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଦେଵୈରପି ଦୁରନ୍ଵଯା। ଶୋକେନାଭିପ୍ରସୁପ୍ତଂ ତେ ଜ୍ଞାନଂ ସମ୍ବୋଧଯାମ୍ଯହମ୍
ତୁମର ବୁଦ୍ଧି, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖରେ ତୁମ ଜ୍ଞାନ ନିଦ୍ରିତ ହୋଇଯାଇଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଛି।
ଦିଵ୍ଯଂ ଚ ମାନୁଷଂ ଚୈଵମାତ୍ମନଶ୍ଚ ପରାକ୍ରମମ୍। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵୃଷଭାଵେକ୍ଷ୍ଯ ଯତସ୍ଵ ଦ୍ଵିଷତାଂ ଵଧେ
ତୁମର ଦିବ୍ୟ ଓ ମାନବୀୟ ଶକ୍ତି, ଏବଂ ନିଜ ଶୌର୍ୟ ଦେଖି, ହେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର।
କିଂ ତେ ସର୍ଵଵିନାଶେନ କୃତେନ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ତମେଵ ତୁ ରିପୁଂ ପାପଂ ଵିଜ୍ଞାଯୋଦ୍ଧର୍ତୁମର୍ହସି
ସମସ୍ତଙ୍କ ବିନାଶ କରିବାରେ କଣ ଉପକାର, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ? ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁକୁ ଚିହ୍ନି, ତାଙ୍କୁ ଦୂର କରିବା ଉଚିତ।
thumb|ସପ୍ତଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସତ୍ଷଠିଏଠି ସର୍ଗ।
ପୂର୍ଵଜୋଽପ୍ଯୁକ୍ତମାତ୍ରସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସୁଭାଷିତମ୍। ସାରଗ୍ରାହୀ ମହାସାରଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ରାଘଵଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଭଲ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଧାନ ଓ ସାରଗ୍ରାହୀ ରାଘବ ତାଙ୍କର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ସ ନିଗୃହ୍ଯ ମହାବାହୁଃ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଂ ରୋଷମାତ୍ମନଃ। ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଚିତ୍ରଂ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ମହାବାହୁ ତାଙ୍କର ବଢ଼ିଯାଇଥିବା କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କରି, ଚିତ୍ର ଧନୁଷକୁ ଧରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂ କରିଷ୍ଯାଵହେ ଵତ୍ସ କ୍ଵ ଵା ଗଚ୍ଛାଵ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। କେନୋପାଯେନ ପଶ୍ଯାଵଃ ସୀତାମିହ ଵିଚିନ୍ତଯ
କଣ କରିବୁ, ବାପା? କେଉଁଠି ଯିବୁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ? କେଉଁ ଉପାୟରେ ଏଠି ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିପାରିବୁ? ଏହା ଭଲଭାବେ ଭାବ।
ତଂ ତଥା ପରିତାପାର୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଇଦମେଵ ଜନସ୍ଥାନଂ ତ୍ଵମନ୍ଵେଷିତୁମର୍ହସି
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ତାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ: ଏହି ଜନସ୍ଥାନକୁ ତୁମେ ଖୋଜିବା ଉଚିତ।
ରାକ୍ଷସୈର୍ବହୁଭିଃ କୀର୍ଣଂ ନାନାଦ୍ରୁମଲତାଯୁତମ୍। ସନ୍ତୀହ ଗିରିଦୁର୍ଗାଣି ନିର୍ଦରାଃ କନ୍ଦରାଣି ଚ
ଏଠାରେ ବହୁତ ରାକ୍ଷସମାନେ ରହିଛନ୍ତି, ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଆବୃତ। ଏଠି ପାହାଡ଼ର ଦୁର୍ଗ, ଗଭୀର ଖାଇ ଓ ଗୁହା ଅଛି।
ଗୁହାଶ୍ଚ ଵିଵିଧା ଘୋରା ନାନାମୃଗଗଣାକୁଲାଃ। ଆଵାସାଃ କିଂନରାଣାଂ ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵଭଵନାନି ଚ
ଏଠି ଭୟଙ୍କର ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଗୁହା ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବନ୍ୟପଶୁ ରହନ୍ତି, କିନ୍ନରମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ଘର ଅଛି।