ଲକ୍ଷ୍ମଣାଦଥ ଚାଦାଯ ରାମୋ ନିଷ୍ପୀଡ୍ଯ କାର୍ମୁକମ୍। ଶରମାଦାଯ ସଂଦୀପ୍ତଂ ଘୋରମାଶୀଵିଷୋପମମ୍
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କଠାରୁ ଧନୁଷ ନେଇ, ରାମ ତାହାକୁ ଭଲଭାବେ ଟାଣିଲେ, ଏବଂ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ଏକ ତୀର ନେଲେ, ଯାହା ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସଂଦଧେ ଧନୁଷି ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମଃ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ। ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିରିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ପରଶତ୍ରୁ ଜୟୀ ଶ୍ରୀରାମ ଧନୁଷରେ ସେଇ ତୀରକୁ ଲଗାଇଲେ, ଏବଂ ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ପରି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ—
ଯଥା ଜରା ଯଥା ମୃତ୍ଯୁର୍ଯଥା କାଲୋ ଯଥା ଵିଧିଃ। ନିତ୍ଯଂ ନ ପ୍ରତିହନ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ତଥାହଂ କ୍ରୋଧସଂଯୁକ୍ତୋ ନ ନିଵାର୍ଯୋଽସ୍ମ୍ଯସଂଶଯମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେପରି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ, ସମୟ ଓ ଭାଗ୍ୟ କେବେଁ ମାନବମାନେ ରୋକିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେପରି ମୁଁ ଯେତେବେଳେ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଏ, ମୋତେ ରୋକିପାରିବା କେହି ନାହିଁ— ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
ପୁରେଵ ମେ ଚାରୁଦତୀମନିନ୍ଦିତାଂ ଦିଶନ୍ତି ସୀତାଂ ଯଦି ନାଦ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍। ସଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵମନୁଷ୍ଯପନ୍ନଗଂ ଜଗତ୍ ସଶୈଲଂ ପରିଵର୍ତଯାମ୍ଯହମ୍
ଯଦି ଆଜି ସେମାନେ ପୂର୍ବପରି ଦୋଷରହିତ ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ମୋତେ ଫେରାଇ ଦେବେନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମଣିଷ, ନାଗ ଓ ପାହାଡ଼ ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଉଲଟିଦେବି।
thumb|ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତପ୍ଯମାନଂ ତଦା ରାମଂ ସୀତାହରଣକର୍ଶିତମ୍। ଲୋକାନାମଭଵେ ଯୁକ୍ତଂ ସାଂଵର୍ତକମିଵାନଲମ୍
ସେ ସମୟରେ, ସୀତାଙ୍କ ଅପହରଣର ଦୁଃଖରେ ଜଳୁଥିବା ରାମ, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ସଂହାର ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଵୀକ୍ଷମାଣଂ ଧନୁଃ ସଜ୍ଯଂ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଦଗ୍ଧୁକାମଂ ଜଗତ୍ ସର୍ଵଂ ଯୁଗାନ୍ତେ ଚ ଯଥା ହରମ୍
ସେ ତାଙ୍କ ଧନୁଷକୁ ତଣି, ପୁନିପୁନି ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ହର ଏହି କାମ କରନ୍ତି।
ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଂ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ଯତା
ଏପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପରେ କ୍ରୋଧିତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଚିନ୍ତାରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ପୁରା ଭୂତ୍ଵା ମୃଦୁର୍ଦାନ୍ତଃ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ। ନ କ୍ରୋଧଵଶମାପନ୍ନଃ ପ୍ରକୃତିଂ ହାତୁମର୍ହସି
ପୂର୍ବେ ଆପଣ ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଭଲ ପାଇଁ ଲାଗିଥିଲେ, ଏହିପରି କ୍ରୋଧରେ ଆସି ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଚନ୍ଦ୍ରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପ୍ରଭା ସୂର୍ଯେ ଗତିର୍ଵାଯୌ ଭୁଵି କ୍ଷମା। ଏତଚ୍ଚ ନିଯତଂ ନିତ୍ଯଂ ତ୍ଵଯି ଚାନୁତ୍ତମଂ ଯଶଃ
ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଶୋଭା, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ବାୟୁରେ ଗତି ଓ ପୃଥିବୀରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଅଛି; ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖ୍ୟାତି ସଦା ଆପଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛି।
ଏକସ୍ଯ ନାପରାଧେନ ଲୋକାନ୍ ହନ୍ତୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି। ନନୁ ଜାନାମି କସ୍ଯାଯଂ ଭଗ୍ନଃ ସାଂଗ୍ରାମିକୋ ରଥଃ
ଏକ ଲୋକର ଅପରାଧ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ଭଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧରଥ କାହାର ଅଛି, ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାଣିନାହିଁ।
କେନ ଵା କସ୍ଯ ଵା ହେତୋଃ ସଯୁଗଃ ସପରିଚ୍ଛଦଃ। ଖୁରନେମିକ୍ଷତଶ୍ଚାଯଂ ସିକ୍ତୋ ରୁଧିରବିନ୍ଦୁଭିଃ
କିଏ, କାହିଁକି ଏହି ଯୁକ୍ତ ଓ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ରଥଟି, ଘୋଡ଼ା ଓ ଚକ୍ରର ଘାଏରେ ରକ୍ତ ଛିଟା ଲାଗିଛି, ଏହା କାହା ପାଇଁ ଏଭଳି ହେଇଛି, ମୁଁ ଜାଣିପାରୁନାହିଁ।
ଦେଶୋ ନିର୍ଵୃତ୍ତସଂଗ୍ରାମଃ ସୁଘୋରଃ ପାର୍ଥିଵାତ୍ମଜ। ଏକସ୍ଯ ତୁ ଵିମର୍ଦୋଽଯଂ ନ ଦ୍ଵଯୋର୍ଵଦତାଂ ଵର
ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ଏଠି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଏବେ ଶେଷ ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ଏଠି ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ନୁହେଁ, କେବଳ ଏକ ଲୋକଙ୍କ ସହ ହୋଇଥିଲା।
ନହି ଵୃତ୍ତଂ ହି ପଶ୍ଯାମି ବଲସ୍ଯ ମହତଃ ପଦମ୍। ନୈକସ୍ଯ ତୁ କୃତେ ଲୋକାନ୍ ଵିନାଶଯିତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ଏଠାରେ ବଡ଼ ସେନାର କୌଣସି ଚିହ୍ନ ଦେଖୁନି। ଏକ ଲୋକଙ୍କ କାମ ପାଇଁ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯୁକ୍ତଦଣ୍ଡା ହି ମୃଦଵଃ ପ୍ରଶାନ୍ତା ଵସୁଧାଧିପାଃ। ସଦା ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଶରଣ୍ଯଃ ପରମା ଗତିଃ
ସଦା ନ୍ୟାୟ ଦେଇ ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ ରାଜାମାନେ ଶାସନ କରନ୍ତି। ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବଦା ଆଶ୍ରୟ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି।
କୋ ନୁ ଦାରପ୍ରଣାଶଂ ତେ ସାଧୁ ମନ୍ଯେତ ରାଘଵ। ସରିତଃ ସାଗରାଃ ଶୈଲା ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଦାନଵାଃ
ହେ ରାଘବ, କିଏ ତୁମ ଜୀବନସଂଗିନୀଙ୍କ ହାନିକୁ ଭଲ ଭାବେ ମାନିପାରିବ? ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବମାନେ—
ନାଲଂ ତେ ଵିପ୍ରିଯଂ କର୍ତୁଂ ଦୀକ୍ଷିତସ୍ଯେଵ ସାଧଵଃ। ଯେନ ରାଜନ୍ ହୃତା ସୀତା ତମନ୍ଵେଷିତୁମର୍ହସି
ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ଯେପରି ଦୀକ୍ଷିତ ଲୋକଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେପରି କେହି ତୁମକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ। ହେ ରାଜା, ଯିଏ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇଛି, ସେଠିକୁ ଖୋଜିବା ଉଚିତ।
ମଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯୋ ଧନୁଷ୍ପାଣିଃ ସହାଯୈଃ ପରମର୍ଷିଭିଃ। ସମୁଦ୍ରଂ ଵା ଵିଚେଷ୍ଯାମଃ ପର୍ଵତାଂଶ୍ଚ ଵନାନି ଚ
ତୁମେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଧନୁର୍ଧାରୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଥିବାବେଳେ, ଆମେ ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଖୋଜିବା।
ଗୁହାଶ୍ଚ ଵିଵିଧା ଘୋରାଃ ପଦ୍ମିନ୍ଯୋ ଵିଵିଧାସ୍ତଥା। ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଲୋକାଂଶ୍ଚ ଵିଚେଷ୍ଯାମଃ ସମାହିତାଃ
ଭୟଙ୍କର ଅନେକ ଗୁହା, ବିଭିନ୍ନ ପଦ୍ମପୁଷ୍କରୀଣୀ ଓ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ଆମେ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ତଲାଶ କରିବା।
ଯାଵନ୍ନାଧିଗମିଷ୍ଯାମସ୍ତଵ ଭାର୍ଯାପହାରିଣମ୍। ନ ଚେତ୍ ସାମ୍ନା ପ୍ରଦାସ୍ଯନ୍ତି ପତ୍ନୀଂ ତେ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରାଃ। କୋସଲେନ୍ଦ୍ର ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ କରିଷ୍ଯସି
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ନେଇଯିଥିବାକୁ ଖୋଜିନପାରିବୁ, ଯଦି ଦେବତାମାନେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ବକ ତୁମ ପତ୍ନୀକୁ ଫେରାଇ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ହେ କୋଶଳନ୍ଦ୍ର, ତେବେ ସଠିକ୍ ସମୟରେ ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ।
ଶୀଲେନ ସାମ୍ନା ଵିନଯେନ ସୀତାଂ ନଯେନ ନ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଚେନ୍ନରେନ୍ଦ୍ର। ତତଃ ସମୁତ୍ସାଦଯ ହେମପୁଙ୍ଖୈ- ର୍ମହେନ୍ଦ୍ରଵଜ୍ରପ୍ରତିମୈଃ ଶରୌଘୈଃ
ହେ ନରେଶ, ଯଦି ଶିଳ, ସାମ୍, ଓ ବିନୟ ଦ୍ୱାରା ସୀତାଙ୍କୁ ପାଇପାରିବ ନାହାଁ, ତେବେ ସୁନା ମୁଣ୍ଡିଆ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କର।
thumb|ଷଟ୍ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଛଅଷଠିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତଂ ତଥା ଶୋକସଂତପ୍ତଂ ଵିଲପନ୍ତମନାଥଵତ୍। ମୋହେନ ମହତା ଯୁକ୍ତଂ ପରିଦ୍ଯୂନମଚେତସମ୍
ସେ ଏପରି ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଅନାଥ ଭଳି କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ବଡ଼ ମୋହରେ ଆବୃତ ଓ ମନ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିଲେ।
ତତଃ ସୌମିତ୍ରିରାଶ୍ଵସ୍ଯ ମୁହୂର୍ତାଦିଵ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ରାମଂ ସମ୍ବୋଧଯାମାସ ଚରଣୌ ଚାଭିପୀଡଯନ୍
ତାପରେ, କିଛି ସମୟ ପରେ, ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ପାଦ ଦବାଇ ତାଙ୍କୁ ଜାଗାଇଲେ।
ମହତା ତପସା ଚାପି ମହତା ଚାପି କର୍ମଣା। ରାଜ୍ଞା ଦଶରଥେନାସୀଲ୍ଲବ୍ଧୋଽମୃତମିଵାମରୈଃ
ବଡ଼ ତପସ୍ୟା ଓ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଦଶରଥ ତୁମକୁ ପାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ପାଆନ୍ତି।
ତଵ ଚୈଵ ଗୁଣୈର୍ବଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵଦ୍ଵିଯୋଗାନ୍ମହୀପତିଃ। ରାଜା ଦେଵତ୍ଵମାପନ୍ନୋ ଭରତସ୍ଯ ଯଥା ଶ୍ରୁତମ୍
ତୁମ ଗୁଣରେ ବନ୍ଧି, ମହୀପତି ରାଜା ତୁମ ଦୂର ହେବାରେ ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଯେପରି ଆମେ ଭରତ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛୁ।
ଯଦି ଦୁଃଖମିଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ନ ସହିଷ୍ଯସେ। ପ୍ରାକୃତଶ୍ଚାଲ୍ପସତ୍ତ୍ଵଶ୍ଚ ଇତରଃ କଃ ସହିଷ୍ଯତି
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଯଦି ଏହି ଦୁଃଖକୁ ତୁମେ ସହିପାରୁନାହାଁ, ତେବେ ସାଧାରଣ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଲୋକ କିପରି ସହିପାରିବେ?
ଆଶ୍ଵସିହି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାଣିନଃ କସ୍ଯ ନାପଦଃ। ସଂସ୍ପୃଶନ୍ତ୍ଯଗ୍ନିଵଦ୍ ରାଜନ୍ କ୍ଷଣେନ ଵ୍ଯପଯାନ୍ତି ଚ
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆତ୍ମବଳ ଧର। କେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଅପଦରୁ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ? ରାଜା, ଏହା ଅଗ୍ନି ପରି କିଛି ଖଣ୍ଡ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ପରେ ଅପେକ୍ଷା କରି ଯାଏ।
ଦୁଃଖିତୋ ହି ଭଵାଁଲ୍ଲୋକାଂସ୍ତେଜସା ଯଦି ଧକ୍ଷ୍ଯତେ। ଆର୍ତାଃ ପ୍ରଜା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର କ୍ଵ ନୁ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ନିର୍ଵୃତିମ୍
ଯଦି ଦୁଃଖରେ ତୁମେ ତୁମ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ପୁଡ଼ିଦେଉଛ, ହେ ନରସିଂହ, ତେବେ ଦୁଃଖିତ ପ୍ରଜାମାନେ କେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ପାଇବେ?
ଲୋକସ୍ଵଭାଵ ଏଵୈଷ ଯଯାତିର୍ନହୁଷାତ୍ମଜଃ। ଗତଃ ଶକ୍ରେଣ ସାଲୋକ୍ଯମନଯସ୍ତଂ ସମସ୍ପୃଶତ୍
ଏହା ଲୋକର ସ୍ୱଭାବ। ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଯୟାତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ, ତଥାପି ଦୁଃଖ ତାଙ୍କୁ ଛୁଇଁଥିଲା।