ତତୋ ଦାଶରଥୀ ରାମ ଉଵାଚ ଚ ଶିଲୋଚ୍ଚଯମ୍। ମମ ବାଣାଗ୍ନିନିର୍ଦଗ୍ଧୋ ଭସ୍ମୀଭୂତୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ତାପରେ ଦାଶରଥୀ ରାମ ଶିଳା ଗୁଡ଼ିକୁ କହିଲେ, 'ମୋ ତୀରର ଅଗ୍ନିରେ ତୁମେ ଜଳି ଭସ୍ମ ହେଇଯିବ।'
ଅସେଵ୍ଯଃ ସର୍ଵତଶ୍ଚୈଵ ନିସ୍ତୃଣଦ୍ରୁମପଲ୍ଲଵଃ। ଇମାଂ ଵା ସରିତଂ ଚାଦ୍ଯ ଶୋଷଯିଷ୍ଯାମି ଲକ୍ଷ୍ମଣ
'ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତୁମେ ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ ହେବ, ଘାସ, ଗଛ ଓ ପତ୍ର ନଥିବ, କିମ୍ବା ଆଜି ଏହି ନଦୀକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେବି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।'
ଯଦି ନାଖ୍ଯାତି ମେ ସୀତାମଦ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାମ୍। ଏଵଂ ପ୍ରରୁଷିତୋ ରାମୋ ଦିଧକ୍ଷନ୍ନିଵ ଚକ୍ଷୁଷା
'ଯଦି ତୁମେ ଆଜି ଚନ୍ଦ୍ରପରି ମୁହଁ ଥିବା ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହିନାହିଁ...' ଏଭଳି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଜଳିଉଠିଲା।
ଦଦର୍ଶ ଭୂମୌ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଂ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ପଦଂ ମହତ୍। ତ୍ରସ୍ତାଯା ରାମକାଂକ୍ଷିଣ୍ଯାଃ ପ୍ରଧାଵନ୍ତ୍ଯା ଇତସ୍ତତଃ
ଭୂମିରେ ରାମ ଦେଖିଲେ, ଭୟଭିତ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଆଶା କରୁଥିବା ସୀତା ଏଠାଉଠା ଦୌଡ଼ିବା ସମୟରେ ରାକ୍ଷସର ବଡ଼ ପଦଚିହ୍ନ ରହିଯାଇଛି।
ରାକ୍ଷସେନାନୁସୃପ୍ତାଯା ଵୈଦେହ୍ଯାଶ୍ଚ ପଦାନି ତୁ। ସ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ପରିକ୍ରାନ୍ତଂ ସୀତାଯା ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଚ
ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ପଛୁଆଯାଉଥିବା ବୈଦେହୀଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ; ସୀତା ଓ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଚିହ୍ନ ଭୂମିରେ ବିକିରିତ ଅଛି।
ଭଗ୍ନଂ ଧନୁଶ୍ଚ ତୂଣୀ ଚ ଵିକୀର୍ଣଂ ବହୁଧା ରଥମ୍। ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତହୃଦଯୋ ରାମଃ ଶଶଂସ ଭ୍ରାତରଂ ପ୍ରିଯମ୍
ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଧନୁ, ତୁଣୀ ଓ ଅନେକ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଥିବା ରଥ ଦେଖି, ଭୟଭିତ ହୃଦୟ ନେଇ ରାମ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭାଇକୁ କହିଲେ।
ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଵୈଦେହ୍ଯା କୀର୍ଣାଃ କନକବିନ୍ଦଵଃ। ଭୂଷଣାନାଂ ହି ସୌମିତ୍ରେ ମାଲ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
'ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବୈଦେହୀଙ୍କର ଗହଣାର ସୁନା ଫୁଟିକା ଭୂମିରେ ବିକିରିତ ଅଛି; ବିଭିନ୍ନ ମାଳା ମଧ୍ୟ ଚିଉଁଛି, ସୌମିତ୍ରି।'
ତପ୍ତବିନ୍ଦୁନିକାଶୈଶ୍ଚ ଚିତ୍ରୈଃ କ୍ଷତଜବିନ୍ଦୁଭିଃ। ଆଵୃତଂ ପଶ୍ଯ ସୌମିତ୍ରେ ସର୍ଵତୋ ଧରଣୀତଲମ୍
'ସୌମିତ୍ରି, ଭୂମିରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତପ୍ତ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା ଫୁଟିକା ଓ ଅଜଣା ରକ୍ତ ଫୁଟିକା ବିକିରିତ ଅଛି, ଦେଖ।'
ମନ୍ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଵୈଦେହୀ ରାକ୍ଷସୈଃ କାମରୂପିଭିଃ। ଭିତ୍ତ୍ଵା ଭିତ୍ତ୍ଵା ଵିଭକ୍ତା ଵା ଭକ୍ଷିତା ଵା ଭଵିଷ୍ଯତି
'ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଭାବୁଛି ବୈଦେହୀ କାମରୂପୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛି, କିମ୍ବା ଖାଇ ଦିଆଯାଇଛି।'
ତସ୍ଯା ନିମିତ୍ତଂ ସୀତାଯା ଦ୍ଵଯୋର୍ଵିଵଦମାନଯୋଃ। ବଭୂଵ ଯୁଦ୍ଧଂ ସୌମିତ୍ରେ ଘୋରଂ ରାକ୍ଷସଯୋରିହ
'ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟରେ ଏଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ସୌମିତ୍ରି।'
ମୁକ୍ତାମଣିଚିତଂ ଚେଦଂ ରମଣୀଯଂ ଵିଭୂଷିତମ୍। ଧରଣ୍ଯାଂ ପତିତଂ ସୌମ୍ଯ କସ୍ଯ ଭଗ୍ନଂ ମହଦ୍ ଧନୁଃ
'ସୌମ୍ୟ, ମୁକ୍ତା ଓ ମଣିରେ ଶୋଭିତ, ରମଣୀୟ ଏହି ବଡ଼ ଧନୁ କେଉଁଠି ଭୂମିରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ପଡ଼ିଛି?'
ରାକ୍ଷସାନାମିଦଂ ଵତ୍ସ ସୁରାଣାମଥଵାପି ଵା। ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଂକାଶଂ ଵୈଦୂର୍ଯଗୁଲିକାଚିତମ୍
'ବତ୍ସ, ଏହା ରାକ୍ଷସମାନେ କିମ୍ବା ଦେବମାନେର ଧନୁ ତ? ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା, ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିରେ ଶୋଭିତ।'
ଵିଶୀର୍ଣଂ ପତିତଂ ଭୂମୌ କଵଚଂ କସ୍ଯ କାଞ୍ଚନମ୍। ଛତ୍ରଂ ଶତଶଲାକଂ ଚ ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯୋପଶୋଭିତମ୍
'ସୌମ୍ୟ, ଭୂମିରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ପଡ଼ିଥିବା ଏହି ସୁନା କବଚ କେଉଁଠି? ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଶତ ରେଖା ଥିବା ରାଜା ଛତା କେଉଁଠି?'
ଭଗ୍ନଦଣ୍ଡମିଦଂ ସୌମ୍ଯ ଭୂମୌ କସ୍ଯ ନିପାତିତମ୍। କାଞ୍ଚନୋରଶ୍ଛଦାଶ୍ଚେମେ ପିଶାଚଵଦନାଃ ଖରାଃ
'ସୌମ୍ୟ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏହି ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦଣ୍ଡ କେଉଁଠି? ଏବଂ ଏହି ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଓ ସୁନା ଛାତି ଥିବା ଖରମାନେ—'
ଭୀମରୂପା ମହାକାଯାଃ କସ୍ଯ ଵା ନିହତା ରଣେ। ଦୀପ୍ତପାଵକସଂକାଶୋ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ ସମରଧ୍ଵଜଃ
'ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି, ବଡ଼ ଶରୀର ଥିବା ଏମାନେ କେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛନ୍ତି? ଏବଂ ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ପତାକା କେଉଁଠି?'
ଅପଵିଦ୍ଧଶ୍ଚ ଭଗ୍ନଶ୍ଚ କସ୍ଯ ସାଙ୍ଗ୍ରାମିକୋ ରଥଃ। ରଥାକ୍ଷମାତ୍ରା ଵିଶିଖାସ୍ତପନୀଯଵିଭୂଷଣାଃ
'ସୌମ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏହି ରଥ କେଉଁଠି? ରଥ ଚକ୍ର ପରି ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ତୀର ମାନେ ବିକିରିତ ଅଛି।'
କସ୍ଯେମେ ନିହତା ବାଣାଃ ପ୍ରକୀର୍ଣା ଘୋରଦର୍ଶନାଃ। ଶରାଵରୌ ଶରୈଃ ପୂର୍ଣୌ ଵିଧ୍ଵସ୍ତୌ ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଭୟାନକ ଦୃଶ୍ୟ ତୀରଗୁଡ଼ିକ କାହାର, ଏମିତି ଭାବେ ଛିଟିଯାଇଛି? ଦେଖ, ଦୁଇଟି ତରକସ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି ଏବଂ ତୀରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ପ୍ରତୋଦାଭୀଷୁହସ୍ତୋଽଯଂ କସ୍ଯ ଵା ସାରଥିର୍ହତଃ। ପଦଵୀ ପୁରୁଷସ୍ଯୈଷା ଵ୍ଯକ୍ତଂ କସ୍ଯାପି ରକ୍ଷସଃ
ଏହି ଚାଳକ କାହାର, ଯିଏ ହାତରେ ଚାବୁକ ଏବଂ ଅଙ୍କୁଶ ଧରିଥିଲା, ଏବେ ମୃତ? ଏହା ନିଶ୍ଚୟ କୌଣସି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ପଥ।
ଵୈରଂ ଶତଗୁଣଂ ପଶ୍ଯ ମମ ତୈର୍ଜୀଵିତାନ୍ତକମ୍। ସୁଘୋରହୃଦଯୈଃ ସୌମ୍ଯ ରାକ୍ଷସୈଃ କାମରୂପିଭିଃ
ସୁମଧୁର ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ସେମାନେ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ହୃଦୟ ଓ ରୂପ ବଦଳାଇପାରିଥିବା ରାକ୍ଷସ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମୋର ଶତଗୁଣ ବିରୋଧ ଏବେ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଛି।
ହୃତା ମୃତା ଵା ଵୈଦେହୀ ଭକ୍ଷିତା ଵା ତପସ୍ଵିନୀ। ନ ଧର୍ମସ୍ତ୍ରାଯତେ ସୀତାଂ ହ୍ରିଯମାଣାଂ ମହାଵନେ
ଯଦି ବୈଦେହୀ ହରାଯାଇଛନ୍ତି, ମୃତ ହୋଇଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଖାଇଦିଆଯାଇଛନ୍ତି, ଏହି ମହାବନରେ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିଲା ନାହିଁ।
ଭକ୍ଷିତାଯାଂ ହି ଵୈଦେହ୍ଯାଂ ହୃତାଯାମପି ଲକ୍ଷ୍ମଣ। କେ ହି ଲୋକେ ପ୍ରିଯଂ କର୍ତୁଂ ଶକ୍ତାଃ ସୌମ୍ଯ ମମେଶ୍ଵରାଃ
ଯଦି ବୈଦେହୀ ଖାଇଦିଆଯାଇଛନ୍ତି କିମ୍ବା ହରାଯାଇଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ସଂସାରରେ, ମଧୁର ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ କିଏ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇପାରିବେ?
କର୍ତାରମପି ଲୋକାନାଂ ଶୂରଂ କରୁଣଵେଦିନମ୍। ଅଜ୍ଞାନାଦଵମନ୍ଯେରନ୍ ସର୍ଵଭୂତାନି ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅଜ୍ଞାନରେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାୟକ, ବୀର ଏବଂ କରୁଣାମୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅବହେଳା କରିପାରନ୍ତି।
ମୃଦୁଂ ଲୋକହିତେ ଯୁକ୍ତଂ ଦାନ୍ତଂ କରୁଣଵେଦିନମ୍। ନିର୍ଵୀର୍ଯ ଇତି ମନ୍ଯନ୍ତେ ନୂନଂ ମାଂ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରାଃ
ନିଶ୍ଚୟ, ଦେବତାମାନେ ଭାବନ୍ତି ଯେ, ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ, କାରଣ ମୁଁ ମୃଦୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଲାଗିଥିବା, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଏବଂ କରୁଣାମୟ।
ମାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ହି ଗୁଣୋ ଦୋଷଃ ସଂଵୃତ୍ତଃ ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଅଦ୍ଯୈଵ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ରକ୍ଷସାମଭଵାଯ ଚ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ମୋର ଗୁଣ ଏବେ ଦୋଷରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି; ଆଜି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବିନାଶ ହେବ।
ସଂହୃତ୍ଯୈଵ ଶଶିଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଂ ମହାନ୍ ସୂର୍ଯ ଇଵୋଦିତଃ। ସଂହୃତ୍ଯୈଵ ଗୁଣାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ମମ ତେଜଃ ପ୍ରକାଶତେ
ଯେପରି ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକକୁ ହଟାଇଦିଏ, ସେପରି ମୋର ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ଦମନ କରି, ମୋର ପ୍ରଭା ଚମକିଉଠିବ।
ନୈଵ ଯକ୍ଷା ନ ଗନ୍ଧର୍ଵା ନ ପିଶାଚା ନ ରାକ୍ଷସାଃ। କିଂନରା ଵା ମନୁଷ୍ଯା ଵା ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, କିମ୍ନର କିମ୍ବା ମଣିଷ, କେହି ମଧ୍ୟ ସୁଖ ପାଇବେ ନାହିଁ।
ମମାସ୍ତ୍ରବାଣସମ୍ପୂର୍ଣମାକାଶଂ ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଅସମ୍ପାତଂ କରିଷ୍ଯାମି ହ୍ଯଦ୍ଯ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଚାରିଣାମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ଆକାଶ ମୋର ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଆଜି ମୁଁ ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକର ଚରାଚର ପାଇଁ ଅପରିଚଳନୀୟ କରିଦେବି।
ସଂନିରୁଦ୍ଧଗ୍ରହଗଣମାଵାରିତନିଶାକରମ୍। ଵିପ୍ରଣଷ୍ଟାନଲମରୁଦ୍ଭାସ୍କରଦ୍ଯୁତିସଂଵୃତମ୍
ଗ୍ରହମାନେ ଅଟକାଇଦିଆଯିବେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଡକୁ ଯିବେ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ହୋଇଯିବେ ଅଦୃଶ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ଢାକିଯିବ।
ଵିନିର୍ମଥିତଶୈଲାଗ୍ରଂ ଶୁଷ୍ଯମାଣଜଲାଶଯମ୍। ଧ୍ଵସ୍ତଦ୍ରୁମଲତାଗୁଲ୍ମଂ ଵିପ୍ରଣାଶିତସାଗରମ୍
ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭାଙ୍ଗିଯିବ, ଜଳାଶୟ ଶୁଷ୍କ ହେବ, ଗଛ, ଲତା ଓ ଝାଡ଼ି ଧ୍ୱଂସ ହେବ, ସାଗର ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହେଉଥିବ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ତୁ କରିଷ୍ଯାମି ସଂଯୁକ୍ତଂ କାଲକର୍ମଣା। ନ ତେ କୁଶଲିନୀଂ ସୀତାଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯନ୍ତି ମମେଶ୍ଵରାଃ
ମୁଁ ତିନି ଲୋକକୁ କାଳର ଶକ୍ତି ସହିତ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି; ଦେବମାନେ ମୋତେ ସୀତାଙ୍କୁ ସୁସ୍ଥ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।