ନଦୀଂ ଗୋଦାଵରୀଂ ରମ୍ଯାଂ ଜଗାମ ଲଘୁଵିକ୍ରମଃ। ତାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତୀର୍ଥଵତୀଂ ଵିଚିତ୍ଵା ରାମମବ୍ରଵୀତ୍
ତେଜସ୍ବୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୀଘ୍ର ଚଳନରେ ଶୋଭାମୟ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ ଖୋଜି ରାମଙ୍କୁ ଆସି କହିଲେ।
ନୈନାଂ ପଶ୍ଯାମି ତୀର୍ଥେଷୁ କ୍ରୋଶତୋ ନ ଶୃଣୋତି ମେ। କଂ ନୁ ସା ଦେଶମାପନ୍ନା ଵୈଦେହୀ କ୍ଲେଶନାଶିନୀ
'ମୁଁ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ, ମୋ ଡାକକୁ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଉନାହାନ୍ତି। କେଉଁଠି ଯାଇଛନ୍ତି ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ବୈଦେହୀ?'
ନହି ତଂ ଵେଦ୍ମି ଵୈ ରାମ ଯତ୍ର ସା ତନୁମଧ୍ଯମା। ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୀନଃ ସଂତାପମୋହିତଃ
'ହେ ରାମ, ସେ ସୁକୁମାରୀ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ।' ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗି ଓ ମନ୍ଦ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ରାମଃ ସମଭିଚକ୍ରାମ ସ୍ଵଯଂ ଗୋଦାଵରୀଂ ନଦୀମ୍। ସ ତାମୁପସ୍ଥିତୋ ରାମଃ କ୍ଵ ସୀତେତ୍ଯେଵମବ୍ରଵୀତ୍
ରାମ ନିଜେ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, 'ସୀତା କେଉଁଠି?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ।
ଭୂତାନି ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ଵଧାର୍ହେଣ ହୃତାମପି। ନ ତାଂ ଶଶଂସୂ ରାମାଯ ତଥା ଗୋଦାଵରୀ ନଦୀ
ରାକ୍ଷସମହାରାଜ ଦ୍ୱାରା ନେଇଯିବା ସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୂତମାନେ ଓ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ରାମଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ପ୍ରଚୋଦିତା ଭୂତୈଃ ଶଂସ ଚାସ୍ମୈ ପ୍ରିଯାମିତି। ନ ଚ ସା ହ୍ଯଵଦତ୍ ସୀତାଂ ପୃଷ୍ଟା ରାମେଣ ଶୋଚତା
ଭୂତମାନେ 'ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ବିଷୟରେ କହ' ବୋଲି ଉତ୍ସାହିତ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୋକାକୁଳ ରାମ ପଚାରିଲେ ବେଳେ ମଧ୍ୟ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ସୀତା ବିଷୟରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ରାଵଣସ୍ଯ ଚ ତଦ୍ରୂପଂ କର୍ମାପି ଚ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଭଯାତ୍ ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ସା ନଦୀ ନ ଶଶଂସ ହ
ରାବଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଭୟରୁ ନଦୀ ବୈଦେହୀ ବିଷୟରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ନିରାଶସ୍ତୁ ତଯା ନଦ୍ଯା ସୀତାଯା ଦର୍ଶନେ କୃତଃ। ଉଵାଚ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିଂ ସୀତାଦର୍ଶନକର୍ଶିତଃ
ସେଇ ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହେଲା। ସୀତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ନ ମିଳିବାରେ ଦୁଃଖିତ ରାମ, ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏଷା ଗୋଦାଵରୀ ସୌମ୍ଯ କିଂଚିନ୍ନ ପ୍ରତିଭାଷତେ। କିଂ ନୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସମେତ୍ଯ ଜନକଂ ଵଚଃ
'ହେ ପ୍ରିୟ, ଏହି ଗୋଦାବରୀ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଉନାହାନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଜନକଙ୍କୁ ମିଳିଲେ କଣ କହିବି?'
ମାତରଂ ଚୈଵ ଵୈଦେହ୍ଯା ଵିନା ତାମହମପ୍ରିଯମ୍। ଯା ମେ ରାଜ୍ଯଵିହୀନସ୍ଯ ଵନେ ଵନ୍ଯେନ ଜୀଵତଃ
'ସୀତା ବିନା ତାଙ୍କ ମାଁକୁ ମୁଁ କଣ ଦୁଃଖଦାୟକ କଥା କହିବି? ସେ ଯିଏ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ, ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଅରଣ୍ୟରେ ବନ୍ୟ ଖାଇ ବଞ୍ଚିଥିଲି।'
ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯପାନଯଚ୍ଛୋକଂ ଵୈଦେହୀ କ୍ଵ ନୁ ସା ଗତା। ଜ୍ଞାତିଵର୍ଗଵିହୀନସ୍ଯ ଵୈଦେହୀମପ୍ଯପଶ୍ଯତଃ
ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେଇଥିବା ବୈଦେହୀ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ? ଏବେ ମୋ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜନମାନ୍ୟ ହରାଇଯିବା ପରେ, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରୁନି।
ମନ୍ଯେ ଦୀର୍ଘା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ରାତ୍ରଯୋ ମମ ଜାଗ୍ରତଃ। ମନ୍ଦାକିନୀଂ ଜନସ୍ଥାନମିମଂ ପ୍ରସ୍ରଵଣଂ ଗିରିମ୍
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହି ମନ୍ଦାକିନୀ, ଜନସ୍ଥାନ, ଏହି ଝରଣା ଓ ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖିଦେଖି ମୋ ପାଇଁ ରାତିଗୁଡ଼ିକ ବହୁତ ଲମ୍ବା ହେବ।
ସର୍ଵାଣ୍ଯନୁଚରିଷ୍ଯାମି ଯଦି ସୀତା ହି ଲଭ୍ଯତେ। ଏତେ ମହାମୃଗା ଵୀର ମାମୀକ୍ଷନ୍ତେ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସୀତାଙ୍କୁ ମିଳିପାରିବା ଆଶାରେ ମୁଁ ସମସ୍ତଠାରେ ଖୋଜିବି; ଏହି ବଡ଼ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେ ବାରମ୍ବାର ମୋତେ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଵକ୍ତୁକାମା ଇହ ହି ମେ ଇଙ୍ଗିତାନ୍ଯୁପଲକ୍ଷଯେ। ତାଂସ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ରାଘଵଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ଏଠାରେ ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ସେମାନେ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବ ଦେଉଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ରାଘବ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
କ୍ଵ ସୀତେତି ନିରୀକ୍ଷନ୍ ଵୈ ବାଷ୍ପସଂରୁଦ୍ଧଯା ଗିରା। ଏଵମୁକ୍ତା ନରେନ୍ଦ୍ରେଣ ତେ ମୃଗାଃ ସହସୋତ୍ଥିତାଃ
'ସୀତା କେଉଁଠି?' ବୋଲି ଚାରିପଟେ ଦେଖି, କାନ୍ଦିବାରୁ କଣ୍ଠ ଅଟକିଯିବା ଶବ୍ଦରେ ସେ କହିଲେ। ଏପରି ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଚାରାଯିବା ପରେ, ସେହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ହଠାତ୍ ଉଠିପଡ଼ିଲେ।
ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ଦର୍ଶଯନ୍ତୋ ନଭଃସ୍ଥଲମ୍। ମୈଥିଲୀ ହ୍ରିଯମାଣା ସା ଦିଶଂ ଯାମଭ୍ଯପଦ୍ଯତ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଆକାଶ ଦିଶାଉଥିଲେ—ଏହି ଦିଗକୁ ମାଇଥିଲୀ ଉଠାଇନେଇଯାଇଥିଲେ।
ତେନ ମାର୍ଗେଣ ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତେ ନରାଧିପମ୍। ଯେନ ମାର୍ଗଂ ଚ ଭୂମିଂ ଚ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତେ ସ୍ମ ତେ ମୃଗାଃ
ସେମାନେ ସେଇ ପଥରେ ଯାଉଥିଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାୟକଙ୍କୁ ପଛେ ପଛେ ଦେଖୁଥିଲେ; ସେମାନେ ପଥ ଓ ଭୂମିକୁ ବାରମ୍ବାର ନଜର ଦେଉଥିଲେ।
ପୁନର୍ନଦନ୍ତୋ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୋପଲକ୍ଷିତାଃ। ତେଷାଂ ଵଚନସର୍ଵସ୍ଵଂ ଲକ୍ଷଯାମାସ ଚେଙ୍ଗିତମ୍
ପୁଣି ସେମାନେ ଶବ୍ଦ କରି କରି ଯାଉଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ; ରାମ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଂଗিত ଓ ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରିଲେ।
ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଧୀମାନ୍ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଭ୍ରାତରମାର୍ତଵତ୍। କ୍ଵ ସୀତେତି ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟା ଯଥେମେ ସହସୋତ୍ଥିତାଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଦୟାଳୁ, ତାଙ୍କ ଭାଇଁଠାରେ କହିଲେ: 'ଆପଣ "ସୀତା କେଉଁଠି?" ବୋଲି ପଚାରିବା ସହିତ, ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ହଠାତ୍ ଉଠିପଡ଼ିଲେ।'
ଦର୍ଶଯନ୍ତି କ୍ଷିତିଂ ଚୈଵ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଚ ଦିଶଂ ମୃଗାଃ। ସାଧୁ ଗଚ୍ଛାଵହେ ଦେଵ ଦିଶମେତାଂ ଚ ନୈର୍ଋତୀମ୍
ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୂମି ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଦେଖାଉଛନ୍ତି; ଚଲନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ, ଏହି ନୈୃତ୍ୟ ଦିଗକୁ ଯିବା।
ଯଦି ତସ୍ଯାଗମଃ କଶ୍ଚିଦାର୍ଯା ଵା ସାଥ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ। ବାଢମିତ୍ଯେଵ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍
ଯଦି ସେଠାରେ ସୀତାଙ୍କ ଆସିବାର କିଛି ଚିହ୍ନ ମିଳେ, କିମ୍ବା ସେ ମହିଳା ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି—' 'ଠିକ୍ ଅଛି,' ବୋଲି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣାନୁଗତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵୀକ୍ଷମାଣୋ ଵସୁଂଧରାମ୍। ଏଵଂ ସମ୍ଭାଷମାଣୌ ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଭ୍ରାତରାଵୁଭୌ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ରାମ ଭୂମିକୁ ଦେଖୁଥିଲେ; ଏପରିଭାବରେ ଦୁଇ ଭାଇ ଏକାଅପରକୁ କଥା କହୁଥିଲେ।
ଵସୁଂଧରାଯାଂ ପତିତପୁଷ୍ପମାର୍ଗମପଶ୍ଯତାମ୍। ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଂ ନିପତିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମୋ ମହୀତଲେ
ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଫୁଲର ରାସ୍ତା ଦେଖି, ରାମ ମହୀତଳରେ ପଡ଼ିଥିବା ଫୁଲ ବର୍ଷା ଦେଖିଲେ।
ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵୀରୋ ଦୁଃଖିତୋ ଦୁଃଖିତଂ ଵଚଃ। ଅଭିଜାନାମି ପୁଷ୍ପାଣି ତାନୀମାନୀହ ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ବୀର ରାମ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଫୁଲ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ଚିହ୍ନିପାରୁଛି।'
ଅପିନଦ୍ଧାନି ଵୈଦେହ୍ଯା ମଯା ଦତ୍ତାନି କାନନେ। ମନ୍ଯେ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ମେଦିନୀ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ
ଏହି ଫୁଲ ବୈଦେହୀ ଗଠିଥିଲେ ଓ ମୁଁ ଦେଇଥିଲି; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପବନ ଓ ମହି ଏହି ଫୁଲକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ଅଭିରକ୍ଷନ୍ତି ପୁଷ୍ପାଣି ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତୋ ମମ ପ୍ରିଯମ୍। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭମ୍
ସେମାନେ ଏହି ଫୁଲକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ମୋ ପ୍ରିୟ କାମ କରୁଛନ୍ତି। ଏପରି କହି, ବଳଶାଳୀ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଉଵାଚ ରାମୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ଗିରିଂ ପ୍ରସ୍ରଵଣାକୁଲମ୍। କଚ୍ଚିତ୍ କ୍ଷିତିଭୃତାଂ ନାଥ ଦୃଷ୍ଟା ସର୍ଵାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରୀ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଝରଣାରେ ଭରିଥିବା ପାହାଡ଼କୁ କହିଲେ: 'ପାହାଡ଼ର ମାଲିକ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦରୀ ସେଉଁଠି କେଉଁଠି ଦେଖିଛ?'
ରାମା ରମ୍ଯେ ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ମଯା ଵିରହିତା ତ୍ଵଯା। କ୍ରୁଦ୍ଧୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଗିରିଂ ତତ୍ର ସିଂହଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମୃଗଂ ଯଥା
ମୋଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ଏହି ସୁନ୍ଦର ଅଞ୍ଚଳରେ ରାମାକୁ ତୁମେ ଦେଖିଛ; ଏପରି କହି, ସିଂହ ଯେପରି ଛୋଟ ପ୍ରାଣୀକୁ କହେ, ସେପରି ରାମ ପାହାଡ଼କୁ କହିଲେ।
ତାଂ ହେମଵର୍ଣାଂ ହେମାଙ୍ଗୀଂ ସୀତାଂ ଦର୍ଶଯ ପର୍ଵତ। ଯାଵତ୍ ସାନୂନି ସର୍ଵାଣି ନ ତେ ଵିଧ୍ଵଂସଯାମ୍ଯହମ୍
ଓ ପର୍ବତ, ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ସୁନା ଦେହ ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ମୋତେ ଦେଖା, ନହେଲେ ତୁମର ସମସ୍ତ ଚୁଡ଼ାକୁ ମୁଁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ପର୍ଵତୋ ମୈଥିଲୀଂ ପ୍ରତି। ଦର୍ଶଯନ୍ନିଵ ତାଂ ସୀତାଂ ନାଦର୍ଶଯତ ରାଘଵେ
ରାମଙ୍କର ଏଭଳି ଉକ୍ତି ପରେ ପର୍ବତ ମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇବା ପରି ଭାବ କଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଘବଙ୍କୁ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ ନାହିଁ।