ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିର୍ହୁଂକାରେଣାଭିଭର୍ତ୍ସ୍ଯ ତାମ୍ । ସ୍ଵସ୍ତି ରାଘଵଯୋରସ୍ତୁ ଜଯଂ ଚୈଵାଭ୍ଯଭାଷତ ॥୧-୨୬-
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାକୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାରରେ ତାଡ଼ନା କଲେ, ଏବଂ ଦୁଇ ରାଘବପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଓ ବିଜୟର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ଉଦ୍ଧୁନ୍ଵାନା ରଜୋ ଘୋରଂ ତାଟକା ରାଘଵାଵୁଭୌ । ରଜୋମେଘେନ ମହତା ମୁହୂର୍ତଂ ସା ଵ୍ଯମୋହଯତ୍ ॥୧-୨୬-
ତାଟକା ଭୟଙ୍କର ଧୁଳି ଉଡ଼ାଇ, ଦୁଇ ରାଘବପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଧୁଳିର ମେଘରେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲେ।
ତତୋ ମାଯାଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଶିଲାଵର୍ଷେଣ ରାଘଵୌ । ଅଵାକିରତ୍ ସୁମହତା ତତଶ୍ଚୁକ୍ରୋଧ ରାଘଵଃ ॥୧-୨୬-
ତାପରେ, ତାଙ୍କର ମାୟା ଦେଖାଇ, ତିନି ରାଘବପୁତ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ବଡ଼ ପଥରର ବର୍ଷା କଲେ; ଏହା ଦେଖି ରାଘବ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଶିଲାଵର୍ଷଂ ମହତ୍ ତସ୍ଯାଃ ଶରଵର୍ଷେଣ ରାଘଵଃ । ପ୍ରତିଵାର୍ଯୋପଧାଵନ୍ତ୍ଯାଃ କରୌ ଚିଚ୍ଛେଦ ପତ୍ରିଭିଃ ॥୧-୨୬-
ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପଥର ବର୍ଷାକୁ ରାଘବ ତୀର ବର୍ଷାରେ ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ, ଏବଂ ସେ ଆଗକୁ ଧାଉଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ହାତ ତୀରରେ କାଟିଦେଲେ।
ତତଶ୍ଚ୍ଛିନ୍ନଭୁଜାଂ ଶ୍ରାନ୍ତାମଭ୍ଯାଶେ ପରିଗର୍ଜତୀମ୍ । ସୌମିତ୍ରିରକରୋତ୍ କ୍ରୋଧାଦ୍ଧୃତକର୍ଣାଗ୍ରନାସିକାମ୍ ॥୧-୨୬-
ତାପରେ, ହାତ କଟା, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ତାଟକା ନିକଟରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ସୌମିତ୍ରି କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର କାନ ଓ ନାକର ଆଗ କାଟିଦେଲେ।
କାମରୂପଧରା ସା ତୁ କୃତ୍ଵା ରୂପାଣ୍ଯନେକଶଃ । ଅନ୍ତର୍ଧାନଂ ଗତା ଯକ୍ଷୀ ମୋହଯନ୍ତୀ ସ୍ଵମାଯଯା ॥୧-୨୬-
ସେ ଯକ୍ଷିଣୀ ଇଚ୍ଛାମତେ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ କରି, ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
ଅଶ୍ମଵର୍ଷଂ ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତୀ ଭୈରଵଂ ଵିଚଚାର ସା ୧-୨୬-
ସେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଘୁରୁଥିଲେ ଏବଂ ପଥର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗାଧିସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । ଅଲଂ ତେ ଘୃଣଯା ରାମ ପାପୈଷା ଦୁଷ୍ଟଚାରିଣୀ ॥୧-୨୬-
ଏହା ଦେଖି, ଗାଧିପୁତ୍ର ଶ୍ରୀମାନ୍ ଏହି କଥା କହିଲେ: 'ରାମ, ତୁମ ଦୟା ଏଠି ଚାଲିବ ନାହିଁ; ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଖରାପ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକୀ।'
ଯଜ୍ଞଵିଘ୍ନକରୀ ଯକ୍ଷୀ ପୁରା ଵର୍ଧେତ ମାଯଯା । ଵଧ୍ଯତାଂ ତାଵଦେଵୈଷା ପୁରା ସଂଧ୍ଯା ପ୍ରଵର୍ତତେ ॥୧-୨୬-
'ଏହି ଯକ୍ଷିଣୀ ପୂର୍ବେ ମାୟାରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଥିଲେ, ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନ କରୁଥିଲେ; ସଂଧ୍ୟା ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ଏହାକୁ ମାରିଦିଅ।'
ରକ୍ଷାଂସି ସଂଧ୍ଯାକାଲେ ତୁ ଦୁର୍ଧର୍ଷାଣି ଭଵନ୍ତି ହି । ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ତୁ ତାଂ ଯକ୍ଷୀମଶ୍ମଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଭିଵର୍ଷଣୀମ୍ ॥୧-୨୬-
ସଂଧ୍ୟା ବେଳେ ରାକ୍ଷସମାନେ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ହୋଇଯାନ୍ତି । ଏହିପରି ଉପଦେଶ ମିଳିଲାପରେ, ସେ ଯକ୍ଷୀ ଯିଏ ପଥର ବର୍ଷା କରୁଥିଲା, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନେ ହେଲେ ।
ଦର୍ଶଯଞ୍ଶବ୍ଦଵେଧିତ୍ଵଂ ତାଂ ରୁରୋଧ ସ ସାଯକୈଃ । ସା ରୁଦ୍ଧା ବାଣଜାଲେନ ମାଯାବଲସମନ୍ଵିତା ॥୧-୨୬-
ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ତୀର ଛାଡିବାର କୌଶଳ ଦେଖାଇ, ସେ ତାଙ୍କୁ ତୀର ଦ୍ୱାରା ରୋକିଦେଲେ । ଯକ୍ଷୀ ମାୟା ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୀରର ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଗଲେ ।
ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ଵିନେଷୁଦୀ । ତାମାପତନ୍ତୀଂ ଵେଗେନ ଵିକ୍ରାନ୍ତାମଶନୀମିଵ ॥୧-୨୬-
ସେ ଯକ୍ଷୀ ଭୟଙ୍କର ବେଗରେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟି ପଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ଦହନ ଅଶନି ତାଳେ ଆସେ ।
ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ସୁରାଶ୍ଚାପ୍ଯଭିପୂଜଯନ୍ । ଉଵାଚ ପରମପ୍ରୀତଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ପୁରନ୍ଦରଃ ॥୧-୨୬-
ଦେବତାମାନେ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ 'ଶାବାଶ, ଶାବାଶ' ବୋଲି ସମ୍ମାନ କଲେ । ହଜାର ଆଖି ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ମଧୁର ଆନନ୍ଦରେ କଥା କହିଲେ ।
ସୁରାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ସଂହୃଷ୍ଟା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମଥାବ୍ରୁଵନ୍ । ମୁନେ କୌଶିକ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସେନ୍ଦ୍ରାଃ ସର୍ଵେ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ ॥୧-୨୬-
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁନି କୌଶିକ, ତୁମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ । ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ମରୁତ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି ।'
ତୋଷିତାଃ କର୍ମଣାନେନ ସ୍ନେହଂ ଦର୍ଶଯ ରାଘଵେ । ପ୍ରଜାପତେଃ କୃଶାଶ୍ଵସ୍ଯ ପୁତ୍ରାନ୍ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମାନ୍ ॥୧-୨୬-
'ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆମେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ । ରାଘବଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ଦେଖାଅ, ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କର ସତ୍ୟବୀର ପୁଅମାନେ କିଏ ତାହା ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ ।'
ତପୋବଲଭୃତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ରାଘଵାଯ ନିଵେଦଯ । ପାତ୍ରଭୂତଶ୍ଚ ତେ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତଵାନୁଗମନେ ରତଃ ॥୧-୨୬-
'ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ରାଘବଙ୍କୁ ଦିଅ । ସେ ତୁମ ସହ ଚାଲିବାରେ ଆଗ୍ରହୀ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ।'
କର୍ତଵ୍ଯଂ ସୁମହତ୍ କର୍ମ ସୁରାଣାଂ ରାଜସୂନୁନା । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଜଗ୍ମୁର୍ହୃଷ୍ଟା ଵିହାଯସମ୍ ॥୧-୨୬-
'ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଏକ ବଡ଼ କାମ ସମ୍ପାଦନ କରିବେ ।' ଏପରି କହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦରେ ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ପୂଜଯନ୍ତସ୍ତତଃ ସଂଧ୍ଯା ପ୍ରଵର୍ତତେ । ତତୋ ମୁନିଵରଃ ପ୍ରୀତସ୍ତାଟକାଵଧତୋଷିତଃ ॥୧-୨୬-
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ପରେ ସଂଧ୍ୟା ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ତାଟକାଙ୍କ ବଧରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ମହାମୁନି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ ।
ମୂର୍ଧ୍ନି ରାମମୁପାଘ୍ରାଯ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । ଇହାଦ୍ଯ ରଜନୀଂ ରାମ ଵସାମ ଶୁଭଦର୍ଶନ ॥୧-୨୬-
ସେ ରାମଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଗନ୍ଧ କରି, କହିଲେ, 'ଶୁଭ ମୁଖ ଥିବା ରାମ, ଆଜି ରାତି ଏଠି ରୁହିବା ।'
ଶ୍ଵଃ ପ୍ରଭାତେ ଗମିଷ୍ଯାମସ୍ତଦାଶ୍ରମପଦଂ ମମ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହୃଷ୍ଟୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ ॥୧-୨୬-
'କାଲି ସକାଳେ ଆମେ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା ।' ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଖୁସି ହେଲେ ।
ଉଵାସ ରଜନୀଂ ତତ୍ର ତାଟକାଯା ଵନେ ସୁଖମ୍ । ମୁକ୍ତଶାପଂ ଵନଂ ତଚ୍ଚ ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ତଦାହନି । ରମଣୀଯଂ ଵିବଭ୍ରାଜ ଯଥା ଚୈତ୍ରରଥଂ ଵନମ୍ ॥୧-୨୬-
ସେ ତାଟକାଙ୍କ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏହି ରାତି ଆନନ୍ଦରେ କାଟିଲେ । ସେହି ଦିନ ଅପମାନ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଜଙ୍ଗଲ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଶୋଭା ପାଇଲା ।
ନିହତ୍ଯ ତାଂ ଯକ୍ଷସୁତାଂ ସ ରାମଃ ::ପ୍ରଶସ୍ଯମାନଃ ସୁରସିଦ୍ଧସଙ୍ଘୈଃ । ଉଵାସ ତସ୍ମିନ୍ ମୁନିନା ସହୈଵ ::ପ୍ରଭାତଵେଲାଂ ପ୍ରତିବୋଧ୍ଯମାନଃ ॥୧-୨୬-
ଯକ୍ଷୀକୁ ମାରି, ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ରାମ ମୁନିଙ୍କ ସହ ରହିଲେ । ପ୍ରଭାତ ବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଜଗାଯାଇଲା ।
thumb|ସପ୍ତଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏହିଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ସତାଇଶ ଶ୍ଲୋକ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ।
ଅଥ ତାଂ ରଜନୀମୁଷ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାଯଶାଃ । ପ୍ରହସ୍ଯ ରାଘଵଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ମଧୁରସ୍ଵରମ୍ ॥୧-୨୭-
ତାହାପରେ ସେଇ ରାତି କାଟି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାଶୟ ହସି ମିଷ୍ଟି ସ୍ୱରରେ ରାଘବଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ ।
ପରିତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ରାଜପୁତ୍ର ମହାଯଶଃ । ପ୍ରୀତ୍ଯା ପରମଯା ଯୁକ୍ତୋ ଦଦାମ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ସର୍ଵଶଃ ॥୧-୨୭-
'ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ । ରାଜପୁତ୍ର, ତୁମେ ମହାନ । ଭଲପାଇ ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଉଛି ।'
ଦେଵାସୁରଗଣାନ୍ ଵାପି ସଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗାନ୍ ଭୁଵି । ଯୈରମିତ୍ରାନ୍ ପ୍ରସହ୍ଯାଜୌ ଵଶୀକୃତ୍ଯ ଜଯିଷ୍ଯସି ॥୧-୨୭-
'ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ କିମ୍ବା ସର୍ପ, ଯେଉଁମାନେ ହେଉନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରିପାରିବ ।'
ତାନି ଦିଵ୍ଯାନି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦଦାମ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ସର୍ଵଶଃ । ଦଣ୍ଡଚକ୍ରଂ ମହଦ୍ ଦିଵ୍ଯଂ ତଵ ଦାସ୍ଯାମି ରାଘଵ ॥୧-୨୭-
'ଭଲ ହେଉ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି । ରାଘବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମହାନ ଦିବ୍ୟ ଦଣ୍ଡଚକ୍ର ଦେଉଛି ।'
ଧର୍ମଚକ୍ରଂ ତତୋ ଵୀର କାଲଚକ୍ରଂ ତଥୈଵ ଚ । ଵିଷ୍ଣୁଚକ୍ରଂ ତଥାତ୍ଯୁଗ୍ରମୈନ୍ଦ୍ରଂ ଚକ୍ରଂ ତଥୈଵ ଚ ॥୧-୨୭-
ତାପରେ, ହେ ବୀର, ଧର୍ମର ଚକ୍ର, ସମୟର ଚକ୍ର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ର ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଚକ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଉଛି।
ଵଜ୍ରମସ୍ତ୍ରଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୈଵଂ ଶୂଲଵରଂ ତଥା । ଅସ୍ତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଶିରଶ୍ଚୈଵ ଐଷୀକମପି ରାଘଵ ॥୧-୨୭-
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶିବଙ୍କର ଶୂଳ, ବ୍ରହ୍ମଶିର ଅସ୍ତ୍ର, ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ବଜ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଉଛି, ହେ ରାଘବ।
ଦଦାମି ତେ ମହାବାହୋ ବ୍ରାହ୍ମମସ୍ତ୍ରମନୁତ୍ତମମ୍ । ଗଦେ ଦ୍ଵେ ଚୈଵ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ମୋଦକୀଶିଖରୀ ଶୁଭେ ॥୧-୨୭-
ହେ ବଳଶାଳୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମ ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଦୁଇଟି ଗଦା ଦେଉଛି, ଏହାମାନେ ମୋଦକୀ ଓ ଶିଖରୀ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଦୁହିଁ ଶୁଭ।