କର୍ଣିକାରଵନଂ ଭଦ୍ରେ ହସନ୍ତୀ ଦେଵି ସେଵସେ। ଅଲଂ ତେ ପରିହାସେନ ମମ ବାଧାଵହେନ ଵୈ
ଭଦ୍ରେ, ଦେବୀ, ତୁମେ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛମାନଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନରେ ହସି ଖେଳୁଛ। ଏହି ମଜା କରିବା ମୋ ପାଇଁ ଆଉ ଯଥେଷ୍ଟ, କାରଣ ଏହା ମୋତେ କେବଳ ବେଦନା ଦେଉଛି।
ଵିଶେଷେଣାଶ୍ରମସ୍ଥାନେ ହାସୋଽଯଂ ନ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ। ଅଵଗଚ୍ଛାମି ତେ ଶୀଲଂ ପରିହାସପ୍ରିଯଂ ପ୍ରିଯେ
ବିଶେଷକରି ଏହି ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥଳରେ ଏପରି ହସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ଜାଣିଛି, ତୁମ ଚରିତ୍ର ହଳକା ମଜା କରିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରେ।
ଆଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ଶୂନ୍ଯୋଽଯମୁଟଜସ୍ତଵ। ସୁଵ୍ଯକ୍ତଂ ରାକ୍ଷସୈଃ ସୀତା ଭକ୍ଷିତା ଵା ହୃତାପି ଵା
ବିଶାଳ ନୟନି, ଆସ, ତୁମ ଉଟା ଏବେ ଖାଲି। ନିଶ୍ଚୟ, ରାକ୍ଷସମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖାଇଦେଇଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଚୋରିକରି ନେଇଯାଇଛନ୍ତି।
ନ ହି ସା ଵିଲପନ୍ତଂ ମାମୁପସମ୍ପ୍ରୈତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଏତାନି ମୃଗଯୂଥାନି ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରାଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେ ମୋତେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବାବେଳେ ଆସୁନାହାଁ। ଦେଖ, ଏହି ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଞ୍ଜଳି ଭରି ଲୁହ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।
ଶଂସନ୍ତୀଵ ହି ମେ ଦେଵୀଂ ଭକ୍ଷିତାଂ ରଜନୀଚରୈଃ। ହା ମମାର୍ଯେ କ୍ଵ ଯାତାସି ହା ସାଧ୍ଵି ଵରଵର୍ଣିନି
ଏମିତି ଲାଗୁଛି ଯେ, ଏହି ମୃଗମାନେ ମୋତେ କହୁଛନ୍ତି ଦେବୀକୁ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦାନବମାନେ ଖାଇଦେଇଛନ୍ତି। ହା, ମୋ ମହାନୀୟ, କେଉଁଠି ଗଲୁ? ହା, ସତୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପବତୀ!
ହା ସକାମାଦ୍ଯ କୈକେଯୀ ଦେଵି ମେଽଦ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି। ସୀତଯା ସହ ନିର୍ଯାତୋ ଵିନା ସୀତାମୁପାଗତଃ
ହା, ଆଜି କୈକେୟୀ ନିଶ୍ଚୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ, ଦେବୀ। କାରଣ, ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଯାଇଥିଲି, କିନ୍ତୁ ସୀତା ବିନା ଫେରିଆସିଛି।
କଥଂ ନାମ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୂନ୍ଯମନ୍ତଃପୁରଂ ମମ। ନିର୍ଵୀର୍ଯ ଇତି ଲୋକୋ ମାଂ ନିର୍ଦଯଶ୍ଚେତି ଵକ୍ଷ୍ଯତି
ମୁଁ କିପରି ମୋ ଖାଲି ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି? ଲୋକମାନେ କହିବେ, ମୁଁ ଅଶକ୍ତ ଓ ନିଷ୍ଠୁର।
କାତରତ୍ଵଂ ପ୍ରକାଶଂ ହି ସୀତାପନଯନେନ ମେ। ନିଵୃତ୍ତଵନଵାସଶ୍ଚ ଜନକଂ ମିଥିଲାଧିପମ୍
ସୀତାଙ୍କୁ ହରାଇବାରେ ମୋ ଭୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି। ଏବଂ ମୁଁ ଅତିଥି ଜନକ, ମିଥିଲାର ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ବନବାସ ଶେଷ କରି ଫେରିଯିବି।
କୁଶଲଂ ପରିପୃଚ୍ଛନ୍ତଂ କଥଂ ଶକ୍ଷ୍ଯେ ନିରୀକ୍ଷିତୁମ୍। ଵିଦେହରାଜୋ ନୂନଂ ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିରହିତଂ ତଯା
ବିଦେହରାଜ ଜନକ ଯେତେବେଳେ ସୀତାଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ପଚାରିବେ, ଏବଂ ମୋତେ ସେଠାରୁ ଅଲଗା ଦେଖିବେ, ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁପାରିବି?
ସୁତାଵିନାଶସଂତପ୍ତୋ ମୋହସ୍ଯ ଵଶମେଷ୍ଯତି। ଅଥଵା ନ ଗମିଷ୍ଯାମି ପୁରୀଂ ଭରତପାଲିତାମ୍
ଜନକ, କନ୍ୟା ହାରାଇ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯିବେ। କିମ୍ବା, ମୁଁ ଭାରତ ଶାସିତ ସହରକୁ ଫେରିବି ନାହିଁ।
ସ୍ଵର୍ଗୋଽପି ହି ତଯା ହୀନଃ ଶୂନ୍ଯ ଏଵ ମତୋ ମମ। ତନ୍ମାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ହି ଵନେ ଗଚ୍ଛାଯୋଧ୍ଯାପୁରୀଂ ଶୁଭାମ୍
ସୀତା ବିନା ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଖରେ ଶୂନ୍ୟ ଲାଗେ। ତେଣୁ, ମୋତେ ଏଠାରେ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ଆୟୋଧ୍ୟା ସହରକୁ ଯାଅ।
ନ ତ୍ଵହଂ ତାଂ ଵିନା ସୀତାଂ ଜୀଵେଯଂ ହି କଥଂଚନ। ଗାଢମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ ଭରତୋ ଵାଚ୍ଯୋ ମଦ୍ଵଚନାତ୍ ତ୍ଵଯା
ମୁଁ କେବେ ବି ସୀତା ବିନା ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ। ଭଲଭାବେ ଭାରତଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୋର କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଦିଅ।
ଅନୁଜ୍ଞାତୋଽସି ରାମେଣ ପାଲଯେତି ଵସୁଂଧରାମ୍। ଅମ୍ବା ଚ ମମ କୈକେଯୀ ସୁମିତ୍ରା ଚ ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ
ରାମଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ତୁମେ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କର। ମୋ ମା କୈକେୟୀ ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଯଥାଯଥି ଦେଖାଶୁଣା କର।
କୌସଲ୍ଯା ଚ ଯଥାନ୍ଯାଯମଭିଵାଦ୍ଯା ମମାଜ୍ଞଯା। ରକ୍ଷଣୀଯା ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଭଵତା ସୂକ୍ତଚାରିଣା
କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାବିଧି ସମ୍ମାନ କରି, ମୋ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ସେଉଁଠି ଯଥାଯଥି ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ତୁମର।
ସୀତାଯାଶ୍ଚ ଵିନାଶୋଽଯଂ ମମ ଚାମିତ୍ରସୂଦନ। ଵିସ୍ତରେଣ ଜନନ୍ଯା ମେ ଵିନିଵେଦ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ଭଵେତ୍
ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ, ସୀତା ଓ ମୋର ବିନାଶ ଘଟିଲା ବୋଲି ତୁମେ ମୋ ମାଆଁଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଖବର ଦେବାକୁ ଭଲଭାବେ ଭୁଲିବେ ନାହିଁ।
ଇତି ଵିଲପତି ରାଘଵେ ତୁ ଦୀନେ ଵନମୁପଗମ୍ଯ ତଯା ଵିନା ସୁକେଶ୍ଯା। ଭଯଵିକଲମୁଖସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽପି ଵ୍ଯଥିତମନା ଭୃଶମାତୁରୋ ବଭୂଵ
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ରାଘବ ଶୋକରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ, ସୁନ୍ଦର କେଶ ଥିବା ସୀତା ବିନା ଅଟବୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମୁହଁ ଭୟରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ସେ ବହୁତ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ହେଇପଡ଼ିଥିଲେ।
thumb|ତ୍ରିଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ତିରିଷଠିଏ (ତିରିଷଠିତମ) ସର୍ଗ।
ସ ରାଜପୁତ୍ରଃ ପ୍ରିଯଯା ଵିହୀନଃ ଶୋକେନ ମୋହେନ ଚ ପୀଡ୍ଯମାନଃ। ଵିଷାଦଯନ୍ ଭ୍ରାତରମାର୍ତରୂପୋ ଭୂଯୋ ଵିଷାଦଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ତୀଵ୍ରମ୍
ସେ ରାଜପୁତ୍ର, ପ୍ରିୟା ବିନା ଦୁଃଖ ଓ ମୂର୍ଛାରେ ପୀଡ଼ିତ, ନିଜ ଦୁଃଖର ଦେଖାରେ ଭାଇକୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ପୁଣି ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ।
ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଶୋକଵଶାଭିପନ୍ନଂ ଶୋକେ ନିମଗ୍ନୋ ଵିପୁଲେ ତୁ ରାମଃ। ଉଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ ଵ୍ଯସନାନୁରୂପ- ମୁଷ୍ଣଂ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ରୁଦନ୍ ସଶୋକମ୍
ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଯିଏ ମଧ୍ୟ ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ତେଣୁ ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି ଦୁଃଖର ଅନୁକୂଳ କଥା କହିଲେ।
ନ ମଦ୍ଵିଧୋ ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମକାରୀ ମନ୍ଯେ ଦ୍ଵିତୀଯୋଽସ୍ତି ଵସୁଂଧରାଯାମ୍। ଶୋକାନୁଶୋକୋ ହି ପରମ୍ପରାଯା ମାମେତି ଭିନ୍ଦନ୍ ହୃଦଯଂ ମନଶ୍ଚ
ମୋ ପରି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ଦ୍ୱିତୀୟ କେହି ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ନାହିଁ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେ ନାହିଁ, କାରଣ ଏକ ପରେ ଏକ ଦୁଃଖ ମୋ ହୃଦୟ ଓ ମନକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଛି।
ପୂର୍ଵଂ ମଯା ନୂନମଭୀପ୍ସିତାନି ପାପାନି କର୍ମାଣ୍ଯସକୃତ୍କୃତାନି। ତତ୍ରାଯମଦ୍ଯାପତିତୋ ଵିପାକୋ ଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖଂ ଯଦହଂ ଵିଶାମି
ନିଶ୍ଚୟ, ଆଗରୁ ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ଅପକର୍ମ କରିଥିଲି, ତାହାର ପରିଣାମରେ ଏଇ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛି, ଏବଂ ଏକ ପରେ ଏକ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ଡୁବିଯାଉଛି।
ରାଜ୍ଯପ୍ରଣାଶଃ ସ୍ଵଜନୈର୍ଵିଯୋଗଃ ପିତୁର୍ଵିନାଶୋ ଜନନୀଵିଯୋଗଃ। ସର୍ଵାଣି ମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୋକଵେଗ- ମାପୂରଯନ୍ତି ପ୍ରଵିଚିନ୍ତିତାନି
ରାଜ୍ୟ ହାରାଇବା, ନିଜମାନେଠାରୁ ଦୂର ହେବା, ବାପାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ମାଆଁଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା—ଏହି ସବୁ ଭାବିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋ ମନ ଶୋକର ତରଙ୍ଗରେ ଭରିଯାଏ।
ସର୍ଵଂ ତୁ ଦୁଃଖଂ ମମ ଲକ୍ଷ୍ମଣେଦଂ ଶାନ୍ତଂ ଶରୀରେ ଵନମେତ୍ଯ କ୍ଲେଶମ୍। ସୀତାଵିଯୋଗାତ୍ ପୁନରପ୍ଯୁଦୀର୍ଣଂ କାଷ୍ଠୈରିଵାଗ୍ନିଃ ସହସୋପଦୀପ୍ତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ସବୁ ଦୁଃଖ ମୋ ଦେହରେ ଅଟବୀର କଷ୍ଟ ସହିଲା ପରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏବେ ସୀତା ଦୂର ହୋଇଯିବାରୁ ପୁଣି ଏହା ଶୁଷ୍କ କାଠରେ ଅଗ୍ନି ଲାଗିଥିବା ପରି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଯାଇଛି।
ସା ନୂନମାର୍ଯା ମମ ରାକ୍ଷସେନ ହ୍ଯଭ୍ଯାହୃତା ଖଂ ସମୁପେତ୍ଯ ଭୀରୁଃ। ଅପସ୍ଵରଂ ସୁସ୍ଵରଵିପ୍ରଲାପା ଭଯେନ ଵିକ୍ରନ୍ଦିତଵତ୍ଯଭୀକ୍ଷ୍ଣମ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ସେ ମୋର ଆଦରଣୀୟ ସ୍ତ୍ରୀ ଭୟରେ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ ହୋଇ, ଏକ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଦିଆଁ ଉଠାଇ ନିଆଯାଇଛି, ତାଙ୍କର ମଧୁର କଣ୍ଠ ଭୟରେ ବିକୃତ ହୋଇ, ସେ ବାରମ୍ବାର ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ।
ତୌ ଲୋହିତସ୍ଯ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନସ୍ଯ ସଦୋଚିତାଵୁତ୍ତମଚନ୍ଦନସ୍ଯ। ଵୃତ୍ତୌ ସ୍ତନୌ ଶୋଣିତପଙ୍କଦିଗ୍ଧୌ ନୂନଂ ପ୍ରିଯାଯା ମମ ନାଭିପାତଃ
ମୋ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଦୁଇଟି ଛାତି, ଯେଉଁଠାରେ ସଦା ସୁନ୍ଦର ଚନ୍ଦନ ଲଗିଥାଏ, ଏବେ ନିଶ୍ଚୟ ରକ୍ତ ଓ କାଦିରେ ଲପେଟାଯାଇଛି—ମୋ ପ୍ରିୟା ଏପରି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ତଚ୍ଛ୍ଲକ୍ଷ୍ଣସୁଵ୍ଯକ୍ତମୃଦୁପ୍ରଲାପଂ ତସ୍ଯା ମୁଖଂ କୁଞ୍ଚିତକେଶଭାରମ୍। ରକ୍ଷୋଵଶଂ ନୂନମୁପାଗତାଯା ନ ଭ୍ରାଜତେ ରାହୁମୁଖେ ଯଥେନ୍ଦୁଃ
ସେ ମୃଦୁ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହୁଥିବା, ଘନ କେଶ ଥିବା ମୁହଁ, ଏବେ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହୋଇ, ରାହୁ ଛାୟାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଆଲୋକିତ ହେଉନାହିଁ।
ତାଂ ହାରପାଶସ୍ଯ ସଦୋଚିତାନ୍ତାଂ ଗ୍ରୀଵାଂ ପ୍ରିଯାଯା ମମ ସୁଵ୍ରତାଯାଃ। ରକ୍ଷାଂସି ନୂନଂ ପରିପୀତଵନ୍ତି ଶୂନ୍ଯେ ହି ଭିତ୍ତ୍ଵା ରୁଧିରାଶନାନି
ମୋ ସତୀ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଗଳା, ଯେଉଁଠାରେ ସଦା ହାର ରହିଥାଏ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଚିରିଦେଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ରକ୍ତ ଖାଇବାକୁ ଚାହାନ୍ତି।
ମଯା ଵିହୀନା ଵିଜନେ ଵନେ ସା ରକ୍ଷୋଭିରାହୃତ୍ଯ ଵିକୃଷ୍ଯମାଣା। ନୂନଂ ଵିନାଦଂ କୁରରୀଵ ଦୀନା ସା ମୁକ୍ତଵତ୍ଯାଯତକାନ୍ତନେତ୍ରା
ମୋ ଥିଲା ନାହିଁ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ଥିବା ସମୟରେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରି ଟାଣିନେଇଗଲେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଃଖରେ ଏକ ଦୁଃଖିତ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ଓ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଯାଇଥିଲା।
ଅସ୍ମିନ୍ ମଯା ସାର୍ଧମୁଦାରଶୀଲା ଶିଲାତଲେ ପୂର୍ଵମୁପୋପଵିଷ୍ଟା। କାନ୍ତସ୍ମିତା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜାତହାସା ତ୍ଵାମାହ ସୀତା ବହୁଵାକ୍ଯଜାତମ୍
ଏଠାରେ, ମୋ ସହିତ ସେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଚରିତ୍ର ଥିବା ସୀତା ପୂର୍ବରୁ ପାଥର ଉପରେ ବସିଥିଲେ, ସୁନ୍ଦର ହସ ଓ ହସିକି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମକୁ ବହୁ କଥା କହିଥିଲେ।
ଗୋଦାଵରୀଯଂ ସରିତାଂ ଵରିଷ୍ଠା ପ୍ରିଯା ପ୍ରିଯାଯା ମମ ନିତ୍ଯକାଲମ୍। ଅପ୍ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛେଦିତି ଚିନ୍ତଯାମି ନୈକାକିନୀ ଯାତି ହି ସା କଦାଚିତ୍
ଏହି ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ, ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ମୋ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲା। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ସେ ଶାୟଦ୍ ଏଠାକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ଏକା ଯାଏ ନାହିଁ।