ସର୍ଵଥା ତ୍ଵପନୀତଂ ତେ ସୀତଯା ଯତ୍ ପ୍ରଚୋଦିତଃ। କ୍ରୋଧସ୍ଯ ଵଶମାଗମ୍ଯ ନାକରୋଃ ଶାସନଂ ମମ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ତୁମେ ଏପରି କରିଛ। କ୍ରୋଧରେ ପଡ଼ି, ମୋର ଆଦେଶ ମାନିନାହିଁ।
ଅସୌ ହି ରାକ୍ଷସଃ ଶେତେ ଶରେଣାଭିହତୋ ମଯା। ମୃଗରୂପେଣ ଯେନାହମାଶ୍ରମାଦପଵାହିତଃ
ସେ ରାକ୍ଷସ, ଯିଏ ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋତେ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରେ ନେଇଗଲା, ମୋର ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ ଏବେ ପଡ଼ିଛି।
ଵିକୃଷ୍ଯ ଚାପଂ ପରିଧାଯ ସାଯକଂ ସଲୀଲବାଣେନ ଚ ତାଡିତୋ ମଯା। ମାର୍ଗୀଂ ତନୁଂ ତ୍ଯଜ୍ଯ ଚ ଵିକ୍ଲଵସ୍ଵରୋ ବଭୂଵ କେଯୂରଧରଃ ସ ରାକ୍ଷସଃ
ମୁଁ ଧନୁଷ ଟାଣି, ତୀର ଧରି, ତାକୁ ଦ୍ରୁତ ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କରିଲି। ସେ ମୃଗ ରୂପ ଛାଡ଼ି, କମ୍ପିତ ସ୍ୱରେ, କେୟୂର ପିନ୍ଧିଥିବା ରାକ୍ଷସ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।
ଶରାହତେନୈଵ ତଦାର୍ତଯା ଗିରା ସ୍ଵରଂ ମମାଲମ୍ବ୍ଯ ସୁଦୂରସୁଶ୍ରଵମ୍। ଉଦାହୃତଂ ତଦ୍ ଵଚନଂ ସୁଦାରୁଣଂ ତ୍ଵମାଗତୋ ଯେନ ଵିହାଯ ମୈଥିଲୀମ୍
ମୋର ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ, ବେଦନାରେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ଦୂରରୁ ମୋତେ ଡାକିଲା, ଏହି ଭୟଙ୍କର କଥା କହିଲା, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲ।
thumb|ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସଠିଏଁ ସର୍ଗ ଏଠାରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଭୃଶମାଵ୍ରଜମାନସ୍ଯ ତସ୍ଯାଧୋ ଵାମଲୋଚନମ୍। ପ୍ରାସ୍ଫୁରଚ୍ଚାସ୍ଖଲଦ୍ ରାମୋ ଵେପଥୁଶ୍ଚାସ୍ଯ ଜାଯତେ
ଅତି ଦ୍ରୁତ ଚାଲିବା ସମୟରେ ରାମଙ୍କର ବାମ ଆଖି ଫଡ଼ିଲା, ସେ ଥରେ ଥରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦେହ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା।
ଉପାଲକ୍ଷ୍ଯ ନିମିତ୍ତାନି ସୋଽଶୁଭାନି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ଅପି କ୍ଷେମଂ ତୁ ସୀତାଯା ଇତି ଵୈ ଵ୍ଯାଜହାର ହ
ଏମିତି ଅନେକ ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି, ସେ ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲେ, 'ସୀତା ସୁରକ୍ଷିତ ରହୁନ୍।'
ତ୍ଵରମାଣୋ ଜଗାମାଥ ସୀତାଦର୍ଶନଲାଲସଃ। ଶୂନ୍ଯମାଵସଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଭୂଵୋଦ୍ଵିଗ୍ନମାନସଃ
ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ତ୍ୱରା ହୋଇ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଘର ଖାଲି ଦେଖି ରାମଙ୍କ ମନ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲା।
ଉଦ୍ଭ୍ରମନ୍ନିଵ ଵେଗେନ ଵିକ୍ଷିପନ୍ ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ତତ୍ର ତତ୍ରୋଟଜସ୍ଥାନମଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ
ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ ତେଜରେ ଏଠୁ ସେଠା ଦୌଡ଼ିବା ସହିତ, ମୁନିବାସ ଚାରିପାଖ ଭଲଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ପର୍ଣଶାଲାଂ ଚ ସୀତଯା ରହିତାଂ ତଦା। ଶ୍ରିଯା ଵିରହିତାଂ ଧ୍ଵସ୍ତାଂ ହେମନ୍ତେ ପଦ୍ମିନୀମିଵ
ସେ ସମୟରେ ସୀତା ବିନା ପର୍ଣ୍ଣଶାଳାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ଶୋଭା ହରାଇଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଶୀତକାଳର ମନ୍ଦାର ତଳା ଝିଅ ପୋଖରୀ ପରି ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ରୁଦନ୍ତମିଵ ଵୃକ୍ଷୈଶ୍ଚ ଗ୍ଲାନପୁଷ୍ପମୃଗଦ୍ଵିଜମ୍। ଶ୍ରିଯା ଵିହୀନଂ ଵିଧ୍ଵସ୍ତଂ ସଂତ୍ଯକ୍ତଂ ଵନଦୈଵତୈଃ
ଗଛମାନେ କାନ୍ଦୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଫୁଲ, ମୃଗ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ମୁଝିଯାଇଥିଲେ, ସେଠା ଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଵିପ୍ରକୀର୍ଣାଜିନକୁଶଂ ଵିପ୍ରଵିଦ୍ଧବୃସୀକଟମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୂନ୍ଯୋଟଜସ୍ଥାନଂ ଵିଲଲାପ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଚର୍ମ ଓ କୁଶ ଛିଟିଯାଇଥିବା, ଅସ୍ଥିର ଆସନ ଦେଖି, ଶୂନ୍ୟ ମୁନିବାସ ଦେଖି ରାମ ବାରମ୍ବାର କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ହୃତା ମୃତା ଵା ନଷ୍ଟା ଵା ଭକ୍ଷିତା ଵା ଭଵିଷ୍ଯତି। ନିଲୀନାପ୍ଯଥଵା ଭୀରୁରଥଵା ଵନମାଶ୍ରିତା
'ସେ କି ଚୋରିଯାଇଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ମରିଗଲେ, କିମ୍ବା ହରାଇଗଲେ, କିମ୍ବା କେହି ଖାଇଦେଲେ? କିମ୍ବା ଭୟରେ ଲୁଚିଯାଇଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟରେ ଅଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି?'
ଗତା ଵିଚେତୁଂ ପୁଷ୍ପାଣି ଫଲାନ୍ଯପି ଚ ଵା ପୁନଃ। ଅଥଵା ପଦ୍ମିନୀଂ ଯାତା ଜଲାର୍ଥଂ ଵା ନଦୀଂ ଗତା
'ସେ କି ଫୁଲ କିମ୍ବା ଫଳ ତଳାଇବାକୁ ଗଲେ, କିମ୍ବା ପଦ୍ମପୋଖରୀକୁ, କିମ୍ବା ପାଣି ନେବାକୁ ନଦୀକୁ ଗଲେ?'
ଯତ୍ନାନ୍ମୃଗଯମାଣସ୍ତୁ ନାସସାଦ ଵନେ ପ୍ରିଯାମ୍। ଶୋକରକ୍ତେକ୍ଷଣଃ ଶ୍ରୀମାନୁନ୍ମତ୍ତ ଇଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ସେ ଅରଣ୍ୟରେ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ; ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ଆଖି ଲାଲ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଶ୍ରୀମାନ୍ ବ୍ୟକୁଳ ମନେ ପାଗଳ ପରି ଘୁରୁଥିଲେ।
ଵୃକ୍ଷାଦ୍ ଵୃକ୍ଷଂ ପ୍ରଧାଵନ୍ ସ ଗିରୀଂଶ୍ଚାପି ନଦୀନଦମ୍। ବଭ୍ରାମ ଵିଲପନ୍ ରାମଃ ଶୋକପଙ୍କାର୍ଣଵପ୍ଲୁତଃ
ଗଛରୁ ଗଛକୁ ଦୌଡ଼ି, ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀ ଚାରିପାଖ ଘୁରୁଥିଲେ, ରାମ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବି, କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଅସ୍ତି କଚ୍ଚିତ୍ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟା ସା କଦମ୍ବପ୍ରିଯା ପ୍ରିଯା। କଦମ୍ବ ଯଦି ଜାନୀଷେ ଶଂସ ସୀତାଂ ଶୁଭାନନାମ୍
'ହେ କଦମ୍ବ ଗଛ, ତୁମେ କି ମୋର ପ୍ରିୟା, କଦମ୍ବ ପ୍ରିୟା ସୀତାକୁ ଦେଖିଛ? ତୁମେ ଜାଣିଥିଲେ, ମୋତେ କହ, ଯାହାର ମୁହଁ ଅତି ଶୁଭ୍ର।'
ସ୍ନିଗ୍ଧପଲ୍ଲଵସଂକାଶାଂ ପୀତକୌଶେଯଵାସିନୀମ୍। ଶଂସସ୍ଵ ଯଦି ସା ଦୃଷ୍ଟା ବିଲ୍ଵ ବିଲ୍ଵୋପମସ୍ତନୀ
'ତୁମେ ଯଦି ଦେଖିଥିଲ, ଯିଏ କମଳିଆ ପତ୍ର ପରି ମୃଦୁ ଏବଂ ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ହେ ବେଲ ଗଛ, ମୋତେ କହ, ଯାହାର ଅଂଶ ତୁମେ ବେଲ ଫଳ ପରି।'
ଅଥଵାର୍ଜୁନ ଶଂସ ତ୍ଵଂ ପ୍ରିଯାଂ ତାମର୍ଜୁନପ୍ରିଯାମ୍। ଜନକସ୍ଯ ସୁତା ତନ୍ଵୀ ଯଦି ଜୀଵତି ଵା ନ ଵା
'ନତୁବା ହେ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ, ତୁମେ କି ମୋର ପ୍ରିୟା, ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରିୟା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛ? ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ସୀତା ଜୀବନ୍ତ କି ନାହିଁ, ମୋତେ କହ।'
କକୁଭଃ କକୁଭୋରୁଂ ତାଂ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଜାନାତି ମୈଥିଲୀମ୍। ଲତାପଲ୍ଲଵପୁଷ୍ପାଢ୍ଯୋ ଭାତି ହ୍ଯେଷ ଵନସ୍ପତିଃ
ଏହି ଗଛମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଉରୁ ଗଛର ଡାଳି ପରି। ଲତା, ପତ୍ର ଓ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଗଛ ଅତି ଶୋଭାମୟ।
ଭ୍ରମରୈରୁପଗୀତଶ୍ଚ ଯଥା ଦ୍ରୁମଵରୋ ହ୍ଯସି। ଏଷ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଵିଜାନାତି ତିଲକସ୍ତିଲକପ୍ରିଯାମ୍
ଭୃଙ୍ଗମାନେ ଯେପରି ଏହି ଦୃମକୁ ଗୀତ ଗାଇ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ତିଳକ ଗଛ ନିଶ୍ଚୟ ତିଳକ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଜାଣେ।
ଅଶୋକ ଶୋକାପନୁଦ ଶୋକୋପହତଚେତନମ୍। ତ୍ଵନ୍ନାମାନଂ କୁରୁ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରିଯାସଂଦର୍ଶନେନ ମାମ୍
'ହେ ଅଶୋକ ଗଛ, ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ମୋ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଛି; ତୁମର ନାମ ସାର୍ଥକ କର, ଶୀଘ୍ର ମୋ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଦିଅ।'
ଯଦି ତାଲ ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟା ପକ୍ଵତାଲୋପମସ୍ତନୀ। କଥଯସ୍ଵ ଵରାରୋହାଂ କାରୁଣ୍ଯଂ ଯଦି ତେ ମଯି
ଯଦି ତୁମେ ତାଳ ଗଛ, ତାଳ ଫଳ ପକା ଭଳି ମୋର ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଅଂଶ ଦେଖିଛ, ତେବେ ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା ଥିଲେ, ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ବିଷୟରେ ମତେ କୁହ।
ଯଦି ଦୃଷ୍ଟା ତ୍ଵଯା ଜମ୍ବୋ ଜାମ୍ବୂନଦସମପ୍ରଭା। ପ୍ରିଯାଂ ଯଦି ଵିଜାନାସି ନିଃଶଙ୍କ କଥଯସ୍ଵ ମେ
ଯଦି ତୁମେ ଜାମୁ ଗଛ, ଯାହାର ରୂପ ଜାମୁନଦା ସୁନା ପରି ଅଭା, ମୋର ପ୍ରିୟାକୁ ଚିହ୍ନିଛ, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ମତେ କୁହ।
ଅହୋ ତ୍ଵଂ କର୍ଣିକାରାଦ୍ଯ ପୁଷ୍ପିତଃ ଶୋଭସେ ଭୃଶମ୍। କର୍ଣିକାରପ୍ରିଯାଂ ସାଧ୍ଵୀଂ ଶଂସ ଦୃଷ୍ଟା ଯଦି ପ୍ରିଯା
ହେ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛ, ତୁମେ ଫୁଲେଇ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଲାଗୁଛ, ଯଦି ତୁମେ କର୍ଣ୍ଣିକାର ପ୍ରିୟା ମୋ ସତୀ ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖିଛ, ତେବେ ମତେ କୁହ।
ଚୂତନୀପମହାସାଲାନ୍ ପନସାନ୍ କୁରଵାନ୍ ଧଵାନ୍। ଦାଡିମାନପି ତାନ୍ ଗତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମୋ ମହାଯଶାଃ
ମହାଯଶସ୍ବୀ ରାମ ଚୁଆ, ନୀପ, ବଡ଼ ସାଳ, ପନସ, କୁରବ, ଧବା ଓ ଦାଡିମ୍ବ ଗଛମାନଙ୍କ ଛାଡ଼ି ଦେଖିଲେ।
ବକୁଲାନଥ ପୁନ୍ନାଗାଂଶ୍ଚନ୍ଦନାନ୍ କେତକାଂସ୍ତଥା। ପୃଚ୍ଛନ୍ ରାମୋ ଵନେ ଭ୍ରାନ୍ତ ଉନ୍ମତ୍ତ ଇଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ତାପରେ ରାମ ବନରେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ବକୁଳ, ପୁନ୍ନାଗ, ଚନ୍ଦନ ଓ କେତକୀ ଗଛମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପାଗଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅଥଵା ମୃଗଶାଵାକ୍ଷୀଂ ମୃଗ ଜାନାସି ମୈଥିଲୀମ୍। ମୃଗଵିପ୍ରେକ୍ଷଣୀ କାନ୍ତା ମୃଗୀଭିଃ ସହିତା ଭଵେତ୍
ହେ ମୃଗ, ତୁମେ କି ମୃଗଶାବ ନୟନ ଥିବା ମୈଥିଳୀକୁ ଜାଣ, ଯିଏ ମୃଗ ଦୃଷ୍ଟି ସୁନ୍ଦରୀ, ସେ କି ମୃଗମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଛନ୍ତି?
ଗଜ ସା ଗଜନାସୋରୁର୍ଯଦି ଦୃଷ୍ଟା ତ୍ଵଯା ଭଵେତ୍। ତାଂ ମନ୍ଯେ ଵିଦିତାଂ ତୁଭ୍ଯମାଖ୍ଯାହି ଵରଵାରଣ
ହେ ହାତୀ, ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛ, ଯାହାର ଉରୁ ହାତୀ ଶୁଣ୍ଡ ପରି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣ, ମତେ କୁହ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀ।
ଶାର୍ଦୂଲ ଯଦି ସା ଦୃଷ୍ଟା ପ୍ରିଯା ଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନା। ମୈଥିଲୀ ମମ ଵିସ୍ରବ୍ଧଃ କଥଯସ୍ଵ ନ ତେ ଭଯମ୍
ହେ ବାଘ, ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପ୍ରିୟା, ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁଥିବା ମୈଥିଳୀକୁ ଦେଖିଛ, ଭୟ ନ କର, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ମତେ କୁହ।