ଅଲଂ ଵିକ୍ଲଵତାଂ ଗନ୍ତୁଂ ସ୍ଵସ୍ଥା ଭଵ ନିରୁତ୍ସୁକା। ନ ଚାସ୍ତି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ପୁମାନ୍ ଯୋ ରାଘଵଂ ରଣେ
ଏହି ଅଶାନ୍ତି ଛାଡ଼, ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ବିଗ୍ନ ହେଉ। ଏହି ତିନି ଲୋକରେ କେହି ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଘବଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବ ନାହିଁ।
ଜାତୋ ଵା ଜାଯମାନୋ ଵା ସଂଯୁଗେ ଯଃ ପରାଜଯେତ୍। ଅଜେଯୋ ରାଘଵୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଦେଵୈଃ ଶକ୍ରପୁରୋଗମୈଃ
ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଇଛି କିମ୍ବା ନେବାକୁ ଯାଉଛି, ଏପରି କେହି ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଗୁଆଇରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ଵୈଦେହୀ ପରିମୋହିତଚେତନା। ଉଵାଚାଶ୍ରୂଣି ମୁଞ୍ଚନ୍ତୀ ଦାରୁଣଂ ମାମିଦଂ ଵଚଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଭ୍ରମିତ ମନୋଭାବରେ ବୈଦେହୀ ଅଶ୍ରୁପାତ କରି, ମୋତେ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ଭାଵୋ ମଯି ତଵାତ୍ଯର୍ଥଂ ପାପ ଏଵ ନିଵେଶିତଃ। ଵିନଷ୍ଟେ ଭ୍ରାତରି ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ନ ଚ ତ୍ଵଂ ମାମଵାପ୍ସ୍ଯସେ
ତୁମର ମୋପାଇଁ ଭାବନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅପବିତ୍ର। ଯଦି ମୋର ଭାଇ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବେ, ତେବେ ତୁମେ ମୋତେ କେବେ ମିଳିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସଂକେତାଦ୍ ଭରତେନ ତ୍ଵଂ ରାମଂ ସମନୁଗଚ୍ଛସି। କ୍ରୋଶନ୍ତଂ ହି ଯଥାତ୍ଯର୍ଥଂ ନୈନମଭ୍ଯଵପଦ୍ଯସେ
ଭରତଙ୍କ ଇଂଗିତରେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲୁଛ, ଯଦିଓ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉନାହିଁ।
ରିପୁଃ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନଚାରୀ ତ୍ଵଂ ମଦର୍ଥମନୁଗଚ୍ଛସି। ରାଘଵସ୍ଯାନ୍ତରଂ ପ୍ରେପ୍ସୁସ୍ତଥୈନଂ ନାଭିପଦ୍ଯସେ
ତୁମେ ଗୁପ୍ତ ଶତ୍ରୁ, ମୋ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଚାଲିଆସିଛ। ରାଘବଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆସିନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵୈଦେହ୍ଯା ସଂରବ୍ଧୋ ରକ୍ତଲୋଚନଃ। କ୍ରୋଧାତ୍ ପ୍ରସ୍ଫୁରମାଣୋଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମାଦଭିନିର୍ଗତଃ
ବୈଦେହୀ ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ହୋଇ, ଓଠ କମ୍ପିତ, ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ବାହାରିଗଲେ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ସୌମିତ୍ରିଂ ରାମଃ ସଂତାପମୋହିତଃ। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଦୁଷ୍କୃତଂ ସୌମ୍ଯ ତାଂ ଵିନା ତ୍ଵମିହାଗତଃ
ଏପରି କଥା କହୁଥିବା ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ, ଶୋକ ଓ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଥିବା ରାମ କହିଲେ, 'ହେ ସହଜ, ତୁମେ ସୀତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ଏହା ଭଲ କାମ ନୁହେଁ।'
ଜାନନ୍ନପି ସମର୍ଥଂ ମାଂ ରକ୍ଷସାମପଵାରଣେ। ଅନେନ କ୍ରୋଧଵାକ୍ଯେନ ମୈଥିଲ୍ଯା ନିର୍ଗତୋ ଭଵାନ୍
ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନେଠାରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇପାରିବି ବୋଲି ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୈଥିଲୀଙ୍କ କଠୋର କଥାରେ ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ଏଠାକୁ ଆସିଗଲ।
ନହି ତେ ପରିତୁଷ୍ଯାମି ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଦସି ମୈଥିଲୀମ୍। କ୍ରୁଦ୍ଧାଯାଃ ପରୁଷଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ତ୍ରିଯା ଯତ୍ ତ୍ଵମିହାଗତଃ
ମୁଁ ତୁମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, କାରଣ ତୁମେ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ। ଏକ ରୁଷ୍ଟ ନାରୀଙ୍କ କଠୋର କଥା ଶୁଣି ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ।
ସର୍ଵଥା ତ୍ଵପନୀତଂ ତେ ସୀତଯା ଯତ୍ ପ୍ରଚୋଦିତଃ। କ୍ରୋଧସ୍ଯ ଵଶମାଗମ୍ଯ ନାକରୋଃ ଶାସନଂ ମମ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ତୁମେ ଏପରି କରିଛ। କ୍ରୋଧରେ ପଡ଼ି, ମୋର ଆଦେଶ ମାନିନାହିଁ।
ଅସୌ ହି ରାକ୍ଷସଃ ଶେତେ ଶରେଣାଭିହତୋ ମଯା। ମୃଗରୂପେଣ ଯେନାହମାଶ୍ରମାଦପଵାହିତଃ
ସେ ରାକ୍ଷସ, ଯିଏ ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋତେ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରେ ନେଇଗଲା, ମୋର ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ ଏବେ ପଡ଼ିଛି।
ଵିକୃଷ୍ଯ ଚାପଂ ପରିଧାଯ ସାଯକଂ ସଲୀଲବାଣେନ ଚ ତାଡିତୋ ମଯା। ମାର୍ଗୀଂ ତନୁଂ ତ୍ଯଜ୍ଯ ଚ ଵିକ୍ଲଵସ୍ଵରୋ ବଭୂଵ କେଯୂରଧରଃ ସ ରାକ୍ଷସଃ
ମୁଁ ଧନୁଷ ଟାଣି, ତୀର ଧରି, ତାକୁ ଦ୍ରୁତ ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କରିଲି। ସେ ମୃଗ ରୂପ ଛାଡ଼ି, କମ୍ପିତ ସ୍ୱରେ, କେୟୂର ପିନ୍ଧିଥିବା ରାକ୍ଷସ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।
ଶରାହତେନୈଵ ତଦାର୍ତଯା ଗିରା ସ୍ଵରଂ ମମାଲମ୍ବ୍ଯ ସୁଦୂରସୁଶ୍ରଵମ୍। ଉଦାହୃତଂ ତଦ୍ ଵଚନଂ ସୁଦାରୁଣଂ ତ୍ଵମାଗତୋ ଯେନ ଵିହାଯ ମୈଥିଲୀମ୍
ମୋର ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ, ବେଦନାରେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ଦୂରରୁ ମୋତେ ଡାକିଲା, ଏହି ଭୟଙ୍କର କଥା କହିଲା, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲ।
thumb|ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସଠିଏଁ ସର୍ଗ ଏଠାରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଭୃଶମାଵ୍ରଜମାନସ୍ଯ ତସ୍ଯାଧୋ ଵାମଲୋଚନମ୍। ପ୍ରାସ୍ଫୁରଚ୍ଚାସ୍ଖଲଦ୍ ରାମୋ ଵେପଥୁଶ୍ଚାସ୍ଯ ଜାଯତେ
ଅତି ଦ୍ରୁତ ଚାଲିବା ସମୟରେ ରାମଙ୍କର ବାମ ଆଖି ଫଡ଼ିଲା, ସେ ଥରେ ଥରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦେହ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା।
ଉପାଲକ୍ଷ୍ଯ ନିମିତ୍ତାନି ସୋଽଶୁଭାନି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ଅପି କ୍ଷେମଂ ତୁ ସୀତାଯା ଇତି ଵୈ ଵ୍ଯାଜହାର ହ
ଏମିତି ଅନେକ ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି, ସେ ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲେ, 'ସୀତା ସୁରକ୍ଷିତ ରହୁନ୍।'
ତ୍ଵରମାଣୋ ଜଗାମାଥ ସୀତାଦର୍ଶନଲାଲସଃ। ଶୂନ୍ଯମାଵସଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଭୂଵୋଦ୍ଵିଗ୍ନମାନସଃ
ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ତ୍ୱରା ହୋଇ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଘର ଖାଲି ଦେଖି ରାମଙ୍କ ମନ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲା।
ଉଦ୍ଭ୍ରମନ୍ନିଵ ଵେଗେନ ଵିକ୍ଷିପନ୍ ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ତତ୍ର ତତ୍ରୋଟଜସ୍ଥାନମଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ
ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ ତେଜରେ ଏଠୁ ସେଠା ଦୌଡ଼ିବା ସହିତ, ମୁନିବାସ ଚାରିପାଖ ଭଲଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ପର୍ଣଶାଲାଂ ଚ ସୀତଯା ରହିତାଂ ତଦା। ଶ୍ରିଯା ଵିରହିତାଂ ଧ୍ଵସ୍ତାଂ ହେମନ୍ତେ ପଦ୍ମିନୀମିଵ
ସେ ସମୟରେ ସୀତା ବିନା ପର୍ଣ୍ଣଶାଳାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ଶୋଭା ହରାଇଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଶୀତକାଳର ମନ୍ଦାର ତଳା ଝିଅ ପୋଖରୀ ପରି ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ରୁଦନ୍ତମିଵ ଵୃକ୍ଷୈଶ୍ଚ ଗ୍ଲାନପୁଷ୍ପମୃଗଦ୍ଵିଜମ୍। ଶ୍ରିଯା ଵିହୀନଂ ଵିଧ୍ଵସ୍ତଂ ସଂତ୍ଯକ୍ତଂ ଵନଦୈଵତୈଃ
ଗଛମାନେ କାନ୍ଦୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଫୁଲ, ମୃଗ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ମୁଝିଯାଇଥିଲେ, ସେଠା ଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଵିପ୍ରକୀର୍ଣାଜିନକୁଶଂ ଵିପ୍ରଵିଦ୍ଧବୃସୀକଟମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୂନ୍ଯୋଟଜସ୍ଥାନଂ ଵିଲଲାପ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଚର୍ମ ଓ କୁଶ ଛିଟିଯାଇଥିବା, ଅସ୍ଥିର ଆସନ ଦେଖି, ଶୂନ୍ୟ ମୁନିବାସ ଦେଖି ରାମ ବାରମ୍ବାର କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ହୃତା ମୃତା ଵା ନଷ୍ଟା ଵା ଭକ୍ଷିତା ଵା ଭଵିଷ୍ଯତି। ନିଲୀନାପ୍ଯଥଵା ଭୀରୁରଥଵା ଵନମାଶ୍ରିତା
'ସେ କି ଚୋରିଯାଇଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ମରିଗଲେ, କିମ୍ବା ହରାଇଗଲେ, କିମ୍ବା କେହି ଖାଇଦେଲେ? କିମ୍ବା ଭୟରେ ଲୁଚିଯାଇଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟରେ ଅଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି?'
ଗତା ଵିଚେତୁଂ ପୁଷ୍ପାଣି ଫଲାନ୍ଯପି ଚ ଵା ପୁନଃ। ଅଥଵା ପଦ୍ମିନୀଂ ଯାତା ଜଲାର୍ଥଂ ଵା ନଦୀଂ ଗତା
'ସେ କି ଫୁଲ କିମ୍ବା ଫଳ ତଳାଇବାକୁ ଗଲେ, କିମ୍ବା ପଦ୍ମପୋଖରୀକୁ, କିମ୍ବା ପାଣି ନେବାକୁ ନଦୀକୁ ଗଲେ?'
ଯତ୍ନାନ୍ମୃଗଯମାଣସ୍ତୁ ନାସସାଦ ଵନେ ପ୍ରିଯାମ୍। ଶୋକରକ୍ତେକ୍ଷଣଃ ଶ୍ରୀମାନୁନ୍ମତ୍ତ ଇଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ସେ ଅରଣ୍ୟରେ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ; ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ଆଖି ଲାଲ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଶ୍ରୀମାନ୍ ବ୍ୟକୁଳ ମନେ ପାଗଳ ପରି ଘୁରୁଥିଲେ।
ଵୃକ୍ଷାଦ୍ ଵୃକ୍ଷଂ ପ୍ରଧାଵନ୍ ସ ଗିରୀଂଶ୍ଚାପି ନଦୀନଦମ୍। ବଭ୍ରାମ ଵିଲପନ୍ ରାମଃ ଶୋକପଙ୍କାର୍ଣଵପ୍ଲୁତଃ
ଗଛରୁ ଗଛକୁ ଦୌଡ଼ି, ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀ ଚାରିପାଖ ଘୁରୁଥିଲେ, ରାମ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବି, କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଅସ୍ତି କଚ୍ଚିତ୍ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟା ସା କଦମ୍ବପ୍ରିଯା ପ୍ରିଯା। କଦମ୍ବ ଯଦି ଜାନୀଷେ ଶଂସ ସୀତାଂ ଶୁଭାନନାମ୍
'ହେ କଦମ୍ବ ଗଛ, ତୁମେ କି ମୋର ପ୍ରିୟା, କଦମ୍ବ ପ୍ରିୟା ସୀତାକୁ ଦେଖିଛ? ତୁମେ ଜାଣିଥିଲେ, ମୋତେ କହ, ଯାହାର ମୁହଁ ଅତି ଶୁଭ୍ର।'
ସ୍ନିଗ୍ଧପଲ୍ଲଵସଂକାଶାଂ ପୀତକୌଶେଯଵାସିନୀମ୍। ଶଂସସ୍ଵ ଯଦି ସା ଦୃଷ୍ଟା ବିଲ୍ଵ ବିଲ୍ଵୋପମସ୍ତନୀ
'ତୁମେ ଯଦି ଦେଖିଥିଲ, ଯିଏ କମଳିଆ ପତ୍ର ପରି ମୃଦୁ ଏବଂ ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ହେ ବେଲ ଗଛ, ମୋତେ କହ, ଯାହାର ଅଂଶ ତୁମେ ବେଲ ଫଳ ପରି।'
ଅଥଵାର୍ଜୁନ ଶଂସ ତ୍ଵଂ ପ୍ରିଯାଂ ତାମର୍ଜୁନପ୍ରିଯାମ୍। ଜନକସ୍ଯ ସୁତା ତନ୍ଵୀ ଯଦି ଜୀଵତି ଵା ନ ଵା
'ନତୁବା ହେ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ, ତୁମେ କି ମୋର ପ୍ରିୟା, ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରିୟା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛ? ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ସୀତା ଜୀବନ୍ତ କି ନାହିଁ, ମୋତେ କହ।'
କକୁଭଃ କକୁଭୋରୁଂ ତାଂ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଜାନାତି ମୈଥିଲୀମ୍। ଲତାପଲ୍ଲଵପୁଷ୍ପାଢ୍ଯୋ ଭାତି ହ୍ଯେଷ ଵନସ୍ପତିଃ
ଏହି ଗଛମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଉରୁ ଗଛର ଡାଳି ପରି। ଲତା, ପତ୍ର ଓ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଗଛ ଅତି ଶୋଭାମୟ।