ସ୍ଫୁରତେ ନଯନଂ ସଵ୍ଯଂ ବାହୁଶ୍ଚ ହୃଦଯଂ ଚ ମେ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୂରେ ତ୍ଵାଂ ସୀତାଵିରହିତଂ ପଥି
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଦୂରରେ ତୁମକୁ ସୀତା ବିନା ପଥରେ ଦେଖିବା ସମୟରେ, ମୋ ବାମ ଆଖି, ବାମ ବାହୁ ଏବଂ ହୃଦୟ ଫଡ଼ିଉଠୁଛି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୌମିତ୍ରିର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଃ। ଭୂଯୋ ଦୁଃଖସମାଵିଷ୍ଟୋ ଦୁଃଖିତଂ ରାମମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ସଉମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ଦୁଃଖିତ ରାମଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ।
ନ ସ୍ଵଯଂ କାମକାରେଣ ତାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାହମିହାଗତଃ। ପ୍ରଚୋଦିତସ୍ତଯୈଵୋଗ୍ରୈସ୍ତ୍ଵତ୍ସକାଶମିହାଗତଃ
ମୁଁ ଇଚ୍ଛାକୃତ ଭାବେ ସୀତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିନାହିଁ; ସେ ତୀବ୍ର କଥା କହି, ମୋତେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଆର୍ଯେଣେଵ ପରିକ୍ରୁଷ୍ଟଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ସୁଵିସ୍ଵରମ୍। ପରିତ୍ରାହୀତି ଯଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମୈଥିଲ୍ଯାସ୍ତଚ୍ଛ୍ରୁତିଂ ଗତମ୍
ସେ ଜଣେ ବଡ଼ଙ୍କ ଭଳି ଡାକି, 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ; ମୈଥିଳୀଙ୍କ 'ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ' ବୋଲି କଥା ମୋ କାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
ସା ତମାର୍ତସ୍ଵରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଵ ସ୍ନେହେନ ମୈଥିଲୀ। ଗଚ୍ଛ ଗଚ୍ଛେତି ମାମାଶୁ ରୁଦତୀ ଭଯଵିକ୍ଲଵା
ତୁମ ଏହି ବିପଦ୍ ସ୍ୱର ଶୁଣି, ମୈଥିଳୀ ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ, ଭୟଭୀତ ଓ କନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ, ମୋତେ ପୁନିପୁନି ଶୀଘ୍ର ଯିବାକୁ କହିଥିଲେ।
ପ୍ରଚୋଦ୍ଯମାନେନ ମଯା ଗଚ୍ଛେତି ବହୁଶସ୍ତଯା। ପ୍ରତ୍ଯୁକ୍ତା ମୈଥିଲୀ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ତତ୍ ପ୍ରତ୍ଯଯାନ୍ଵିତମ୍
ସେ ମୋତେ ବାରମ୍ବାର ଯିବାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଏହି କଥା କହିଥିଲି।
ନ ତତ୍ ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ରକ୍ଷୋ ଯଦସ୍ଯ ଭଯମାଵହେତ୍। ନିର୍ଵୃତା ଭଵ ନାସ୍ତ୍ଯେତତ୍ କେନାପ୍ଯେତଦୁଦାହୃତମ୍
ମୁଁ ଏଠାରେ କୌଣସି ରାକ୍ଷସ ଦେଖୁନାହିଁ, ଯେଉଁଥିରେ ଏପରି ଭୟ ଆସିପାରିବ। ତୁମେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରୁହ, ଏପରି କିଛି କେବେ ଘଟିନାହିଁ।
ଵିଗର୍ହିତଂ ଚ ନୀଚଂ ଚ କଥମାର୍ଯୋଽଭିଧାସ୍ଯତି। ତ୍ରାହୀତି ଵଚନଂ ସୀତେ ଯସ୍ତ୍ରାଯେତ୍ ତ୍ରିଦଶାନପି
ଏପରି ଅପମାନଜନକ ଓ ନିମ୍ନ ବାକ୍ୟ କେମିତି ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ କହିପାରିବ? ଯିଏ ଦେବତାମାନେଠାରେ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇପାରେ, ସେ କେମିତି 'ସୀତା, ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିପାରିବ?
କିଂନିମିତ୍ତଂ ତୁ କେନାପି ଭ୍ରାତୁରାଲମ୍ବ୍ଯ ମେ ସ୍ଵରମ୍। ଵିସ୍ଵରଂ ଵ୍ଯାହୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତ୍ରାହି ମାମିତି
କିଏ ଏପରି କାରଣରେ, ମୋ ଭାଇଙ୍କର ସ୍ୱର ଅନୁକରଣ କରି, ଭଙ୍ଗା ମନୋଭାବରେ 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ' ବୋଲି କହିଲା?
ରାକ୍ଷସେନେରିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ତ୍ରାସାତ୍ ତ୍ରାହୀତି ଶୋଭନେ। ନ ଭଵତ୍ଯା ଵ୍ଯଥା କାର୍ଯା କୁନାରୀଜନସେଵିତା
'ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ' ବୋଲି ଯେଉଁ ଚିତ୍କାର ଭୟରେ ରାକ୍ଷସ କହିଛି, ହେ ଶୁଭେ, ଏହାରେ ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଦୁଷ୍ଟ ନାରୀମାନେ କରୁଥିବା କାମ।
ଅଲଂ ଵିକ୍ଲଵତାଂ ଗନ୍ତୁଂ ସ୍ଵସ୍ଥା ଭଵ ନିରୁତ୍ସୁକା। ନ ଚାସ୍ତି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ପୁମାନ୍ ଯୋ ରାଘଵଂ ରଣେ
ଏହି ଅଶାନ୍ତି ଛାଡ଼, ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ବିଗ୍ନ ହେଉ। ଏହି ତିନି ଲୋକରେ କେହି ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଘବଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବ ନାହିଁ।
ଜାତୋ ଵା ଜାଯମାନୋ ଵା ସଂଯୁଗେ ଯଃ ପରାଜଯେତ୍। ଅଜେଯୋ ରାଘଵୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଦେଵୈଃ ଶକ୍ରପୁରୋଗମୈଃ
ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଇଛି କିମ୍ବା ନେବାକୁ ଯାଉଛି, ଏପରି କେହି ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଗୁଆଇରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ଵୈଦେହୀ ପରିମୋହିତଚେତନା। ଉଵାଚାଶ୍ରୂଣି ମୁଞ୍ଚନ୍ତୀ ଦାରୁଣଂ ମାମିଦଂ ଵଚଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଭ୍ରମିତ ମନୋଭାବରେ ବୈଦେହୀ ଅଶ୍ରୁପାତ କରି, ମୋତେ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ଭାଵୋ ମଯି ତଵାତ୍ଯର୍ଥଂ ପାପ ଏଵ ନିଵେଶିତଃ। ଵିନଷ୍ଟେ ଭ୍ରାତରି ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ନ ଚ ତ୍ଵଂ ମାମଵାପ୍ସ୍ଯସେ
ତୁମର ମୋପାଇଁ ଭାବନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅପବିତ୍ର। ଯଦି ମୋର ଭାଇ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବେ, ତେବେ ତୁମେ ମୋତେ କେବେ ମିଳିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସଂକେତାଦ୍ ଭରତେନ ତ୍ଵଂ ରାମଂ ସମନୁଗଚ୍ଛସି। କ୍ରୋଶନ୍ତଂ ହି ଯଥାତ୍ଯର୍ଥଂ ନୈନମଭ୍ଯଵପଦ୍ଯସେ
ଭରତଙ୍କ ଇଂଗିତରେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲୁଛ, ଯଦିଓ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉନାହିଁ।
ରିପୁଃ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନଚାରୀ ତ୍ଵଂ ମଦର୍ଥମନୁଗଚ୍ଛସି। ରାଘଵସ୍ଯାନ୍ତରଂ ପ୍ରେପ୍ସୁସ୍ତଥୈନଂ ନାଭିପଦ୍ଯସେ
ତୁମେ ଗୁପ୍ତ ଶତ୍ରୁ, ମୋ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଚାଲିଆସିଛ। ରାଘବଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆସିନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵୈଦେହ୍ଯା ସଂରବ୍ଧୋ ରକ୍ତଲୋଚନଃ। କ୍ରୋଧାତ୍ ପ୍ରସ୍ଫୁରମାଣୋଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମାଦଭିନିର୍ଗତଃ
ବୈଦେହୀ ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ହୋଇ, ଓଠ କମ୍ପିତ, ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ବାହାରିଗଲେ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ସୌମିତ୍ରିଂ ରାମଃ ସଂତାପମୋହିତଃ। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଦୁଷ୍କୃତଂ ସୌମ୍ଯ ତାଂ ଵିନା ତ୍ଵମିହାଗତଃ
ଏପରି କଥା କହୁଥିବା ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ, ଶୋକ ଓ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଥିବା ରାମ କହିଲେ, 'ହେ ସହଜ, ତୁମେ ସୀତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ଏହା ଭଲ କାମ ନୁହେଁ।'
ଜାନନ୍ନପି ସମର୍ଥଂ ମାଂ ରକ୍ଷସାମପଵାରଣେ। ଅନେନ କ୍ରୋଧଵାକ୍ଯେନ ମୈଥିଲ୍ଯା ନିର୍ଗତୋ ଭଵାନ୍
ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନେଠାରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇପାରିବି ବୋଲି ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୈଥିଲୀଙ୍କ କଠୋର କଥାରେ ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ଏଠାକୁ ଆସିଗଲ।
ନହି ତେ ପରିତୁଷ୍ଯାମି ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଦସି ମୈଥିଲୀମ୍। କ୍ରୁଦ୍ଧାଯାଃ ପରୁଷଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ତ୍ରିଯା ଯତ୍ ତ୍ଵମିହାଗତଃ
ମୁଁ ତୁମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, କାରଣ ତୁମେ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ। ଏକ ରୁଷ୍ଟ ନାରୀଙ୍କ କଠୋର କଥା ଶୁଣି ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ।
ସର୍ଵଥା ତ୍ଵପନୀତଂ ତେ ସୀତଯା ଯତ୍ ପ୍ରଚୋଦିତଃ। କ୍ରୋଧସ୍ଯ ଵଶମାଗମ୍ଯ ନାକରୋଃ ଶାସନଂ ମମ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ତୁମେ ଏପରି କରିଛ। କ୍ରୋଧରେ ପଡ଼ି, ମୋର ଆଦେଶ ମାନିନାହିଁ।
ଅସୌ ହି ରାକ୍ଷସଃ ଶେତେ ଶରେଣାଭିହତୋ ମଯା। ମୃଗରୂପେଣ ଯେନାହମାଶ୍ରମାଦପଵାହିତଃ
ସେ ରାକ୍ଷସ, ଯିଏ ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋତେ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରେ ନେଇଗଲା, ମୋର ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ ଏବେ ପଡ଼ିଛି।
ଵିକୃଷ୍ଯ ଚାପଂ ପରିଧାଯ ସାଯକଂ ସଲୀଲବାଣେନ ଚ ତାଡିତୋ ମଯା। ମାର୍ଗୀଂ ତନୁଂ ତ୍ଯଜ୍ଯ ଚ ଵିକ୍ଲଵସ୍ଵରୋ ବଭୂଵ କେଯୂରଧରଃ ସ ରାକ୍ଷସଃ
ମୁଁ ଧନୁଷ ଟାଣି, ତୀର ଧରି, ତାକୁ ଦ୍ରୁତ ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କରିଲି। ସେ ମୃଗ ରୂପ ଛାଡ଼ି, କମ୍ପିତ ସ୍ୱରେ, କେୟୂର ପିନ୍ଧିଥିବା ରାକ୍ଷସ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।
ଶରାହତେନୈଵ ତଦାର୍ତଯା ଗିରା ସ୍ଵରଂ ମମାଲମ୍ବ୍ଯ ସୁଦୂରସୁଶ୍ରଵମ୍। ଉଦାହୃତଂ ତଦ୍ ଵଚନଂ ସୁଦାରୁଣଂ ତ୍ଵମାଗତୋ ଯେନ ଵିହାଯ ମୈଥିଲୀମ୍
ମୋର ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ, ବେଦନାରେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ଦୂରରୁ ମୋତେ ଡାକିଲା, ଏହି ଭୟଙ୍କର କଥା କହିଲା, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲ।
thumb|ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସଠିଏଁ ସର୍ଗ ଏଠାରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଭୃଶମାଵ୍ରଜମାନସ୍ଯ ତସ୍ଯାଧୋ ଵାମଲୋଚନମ୍। ପ୍ରାସ୍ଫୁରଚ୍ଚାସ୍ଖଲଦ୍ ରାମୋ ଵେପଥୁଶ୍ଚାସ୍ଯ ଜାଯତେ
ଅତି ଦ୍ରୁତ ଚାଲିବା ସମୟରେ ରାମଙ୍କର ବାମ ଆଖି ଫଡ଼ିଲା, ସେ ଥରେ ଥରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦେହ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା।
ଉପାଲକ୍ଷ୍ଯ ନିମିତ୍ତାନି ସୋଽଶୁଭାନି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ଅପି କ୍ଷେମଂ ତୁ ସୀତାଯା ଇତି ଵୈ ଵ୍ଯାଜହାର ହ
ଏମିତି ଅନେକ ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି, ସେ ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲେ, 'ସୀତା ସୁରକ୍ଷିତ ରହୁନ୍।'
ତ୍ଵରମାଣୋ ଜଗାମାଥ ସୀତାଦର୍ଶନଲାଲସଃ। ଶୂନ୍ଯମାଵସଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଭୂଵୋଦ୍ଵିଗ୍ନମାନସଃ
ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ତ୍ୱରା ହୋଇ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଘର ଖାଲି ଦେଖି ରାମଙ୍କ ମନ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲା।
ଉଦ୍ଭ୍ରମନ୍ନିଵ ଵେଗେନ ଵିକ୍ଷିପନ୍ ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ତତ୍ର ତତ୍ରୋଟଜସ୍ଥାନମଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ
ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ ତେଜରେ ଏଠୁ ସେଠା ଦୌଡ଼ିବା ସହିତ, ମୁନିବାସ ଚାରିପାଖ ଭଲଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ପର୍ଣଶାଲାଂ ଚ ସୀତଯା ରହିତାଂ ତଦା। ଶ୍ରିଯା ଵିରହିତାଂ ଧ୍ଵସ୍ତାଂ ହେମନ୍ତେ ପଦ୍ମିନୀମିଵ
ସେ ସମୟରେ ସୀତା ବିନା ପର୍ଣ୍ଣଶାଳାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ଶୋଭା ହରାଇଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଶୀତକାଳର ମନ୍ଦାର ତଳା ଝିଅ ପୋଖରୀ ପରି ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।